Khilaafka diblomaasiyadeed ee u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Imaaraadka Carabta ayaa noqday mid ka mid ah arrimaha ugu waaweyn ee siyaasadda Soomaaliya, gaar ahaan kaddib markii Xasan Sheekh Maxamuud uu qaaday tallaabooyin lagu dhimayo ama lagu joojinayo xiriirkii iyo heshiisyadii labada dhinac.
Su’aalaha ugu waaweyn ee hadda taagan ayaa ah: Soomaaliya ma waxay difaacanaysaa madax-bannaanideeda iyo midnimadeeda, mise khilaafka siyaasadeed ayaa saameyn ku yeeshay xiriirkii ay la lahayd Imaaraadka? Dhanka kale, Imaaraadku ma wuxuu ilaalinayaa danihiisa istaraatiijiyadeed, mise wuxuu faragelin ku leeyahay arrimaha gudaha Soomaaliya?
Waxaa intaas dheer khilaafka sii xoogeysanaya ee u dhexeeya Villa Soomaaliya iyo qaar ka mid ah maamul-goboleedyada, kuwaas oo xiriirkoodu gaaray heer ay adkaatay in la helo wada-shaqeyn siyaasadeed oo joogto ah.
Khilaafka Soomaaliya iyo Imaaraadka: halka uu salka ku hayo
12-kii Janaayo 2026, Golaha Wasiirrada Soomaaliya ayaa ku dhawaaqay in la baabi’iyay heshiisyadii ay Soomaaliya la lahayd Imaaraadka ee la xiriiray dekedaha, hay’adaha dowladda, amniga iyo difaaca.
Dowladda Soomaaliya waxay sheegtay in go’aankaasi uu salka ku hayo ilaalinta madax-bannaanida, midnimada dhuleed iyo madaxbannaanida siyaasadeed ee dalka.
Heshiisyada ay tallaabadu saameysay waxaa ka mid ahaa kuwa la xiriira dekedaha Berbera, Boosaaso iyo Kismaayo.
Dowladda Federaalka waxay ku doodaysaa in heshiisyada istaraatiijiga ah ee dalka, gaar ahaan kuwa amniga iyo dekedaha, ay tahay inay maraan hay’adaha qaranka ee awoodda u leh.
Dhanka kale, maamullada Puntland, Jubaland iyo Somaliland ayaa diiday in Muqdisho ay kaligeed baabi’in karto heshiisyada ay iyagu dhinacyada ka yihiin.
Halkaas waxaa ka muuqda laba aragtiyood oo iska soo horjeeda: dowladda dhexe oo xoogga saaraysa awoodda qaranka iyo maamullo ku doodaya inay leeyihiin awood maamul iyo heshiisyo ay danahooda ku maareeyaan.
Xasan Sheekh muxuu Imaaraadka ku eedeeyay?
Khudbaddii uu Xasan Sheekh jeediyay bishii November 2026 ayuu si faahfaahsan ugu soo bandhigay eedeymaha dowladda Soomaaliya u jeedineyso Imaaraadka.
Xasan Sheekh ayaa Imaaraadka ku eedeeyay dhowr arrimood:
Inuu heshiisyo dekedaha Berbera, Boosaaso iyo Kismaayo la galay maamullo aan heshiisyadaas u marin Dowladda Federaalka.
Inuu taageero dhaqaale iyo mid siyaasadeed siiyo maamullo ay isku khilaafsan yihiin dowladda dhexe.
Inuu taageero ciidan iyo saldhigyo ka sameystay Soomaaliya isaga oo aan oggolaansho ka haysan dowladda Federaalka.
Inuu door ku lahaa arrimaha la xiriira aqoonsiga Israa’iil ee Somaliland.
In dhulka Soomaaliya loo adeegsaday dhaqdhaqaaqyo siyaasadeed iyo ciidan oo aan Muqdisho lala socodsiin.
Kuwani waa eedeymaha uu Xasan Sheekh soo bandhigay; dhammaantood ma aha arrimo si madax-bannaan loo xaqiijiyay.
Xasan Sheekh ayaa sheegay in Soomaaliya muddo dheer isku dayaysay inay arrimahaas ku xalliso wada-hadal diblomaasiyadeed, balse ay ugu dambeyn go’aansatay inay qaaddo tallaabooyin rasmi ah.
Imaaraadku muxuu kaga jawaabay eedeymaha?
Imaaraadka Carabta ayaa dhankiisa diiday qaabka ay dowladda Soomaaliya u maareysay khilaafka.
La-taliyaha Madaxweynaha Imaaraadka, Anwar Gargash, ayaa dhaliilay tallaabooyinka Madaxweyne Xasan Sheekh, isaga oo ku eedeeyay inuu xisaabtiisa siyaasadeed ka hormarinayo danaha qaranka Soomaaliya.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda Imaaraadka ayaa 20-kii November 2026 soo saartay jawaab ay ku cambaareysay waxa ay ku tilmaantay hab-dhaqan colaadeed iyo tallaabooyin sii hurinaya khilaafka.
Imaaraadku wuxuu sheegay inuu doonayo in xiriirka labada dal uu ku dhisnaado danaha labada shacab, isagoo ka digay in khilaafaadka siyaasadeed ee gudaha Soomaaliya lagu dhex daro xiriirka diblomaasiyadeed.
Waxaa muhiim ah in la xuso in Imaaraadku leeyahay dano ganacsi iyo amni oo ku saabsan Geeska Afrika, halka Soomaaliya ay ku adkeysanayso in xiriir kasta oo dibadeed uu ixtiraamo madax-bannaanida qaranka.
Dan shakhsi mise dan guud ayuu Xasan Sheekh kula dagaallamay Imaaraadka?
Tani waa su’aasha ugu weyn ee doodda siyaasadeed dhalisay.
Dowladda Xasan Sheekh waxay sheegaysaa in dagaalka diblomaasiyadeed ee ay kula jirto Imaaraadka uu ku saleysan yahay ilaalinta madax-bannaanida Soomaaliya, midnimada dalka iyo awoodda hay’adaha qaranka.
Laakiin mucaaradka iyo qaar ka mid ah maamul-goboleedyada ayaa arrinta u arka mid la xiriirta khilaafka siyaasadeed ee gudaha dalka, gaar ahaan xiriirka Imaaraadka la leeyahay hoggaamiyeyaasha maamullada qaarkood.
Waxaa jira dhowr arrimood oo muhiim ah oo la isweydiin karo:
Marka koowaad: Haddii Imaaraadku ku xadgudbay madax-bannaanida Soomaaliya, maxay dowladdu u soo bandhigi weyday dhammaan caddeymaha la xiriira eedeymahaas si shacabka iyo hay’adaha caalamiga ah ay u qiimeeyaan?
Marka labaad: Haddii khilaafku yahay mid qaran, maxaa keenay in go’aannada dowladda dhexe ay si weyn uga horyimaadaan qaar ka mid ah maamul-goboleedyada?
Marka saddexaad: Ma suuragal baa in khilaafka dibadda uu sii xoogaystay sababtoo ah khilaafaadka gudaha Soomaaliya?
Jawaabaha su’aalahan ayaa muhiim u ah fahamka arrinta. Hase yeeshee, xogta hadda la hayo kuma filna in lagu caddeeyo in Xasan Sheekh uu dano shakhsi ah ka lahaa khilaafka ama in go’aankiisu gebi ahaanba ku saleysnaa dano guud.
Kala tagga Dowladda Federaalka iyo maamul-goboleedyada yaa sababay?
Mid ka mid ah sababaha ugu waaweyn waa muranka ku saabsan wax-ka-beddelka dastuurka.
Dowladda Xasan Sheekh waxay ku doodaysaa in wax-ka-beddelka dastuurka iyo hirgelinta doorasho qof iyo cod ah ay lagama maarmaan u yihiin dhismaha dowlad Soomaaliyeed oo awood leh.
Puntland iyo Jubaland, dhankooda, waxay qabaan in isbeddelladaas aan lagu sameyn karin go’aan ay Muqdisho kaligeed gaarto, iyagoo ku adkeysanaya in heshiiskii federaalka ee 2012 uu ahaa mid u dhexeeyay dowladda dhexe iyo maamul-goboleedyada.
Arrin kale oo xiisadda sii kordhisay ayaa ah muranka doorashada iyo muddo-xileedka hay’adaha dowladda.
Garsoorayaal ka tirsan Maxkamadda Sare ayaa markii dambe go’aan ka gaaray muranka, iyagoo sheegay in wax-ka-beddelka muddada xilka u kordhinayay shan sano uusan dib ugu dabaqi karin hay’adihii horey xilka u hayay.
Dowladda Federaalka ayaa diiday go’aankaas, taasoo dhalisay muran sharci iyo mid siyaasadeed oo cusub.
Puntland iyo Jubaland oo xiriirka Muqdisho hakiyay
Puntland iyo Jubaland waxay ka mid yihiin maamullada sida weyn uga horyimid siyaasadaha qaar ee dowladda dhexe.
Labada maamul waxay leeyihiin xiriirro dhaqaale iyo amni oo ay la leeyihiin dalal shisheeye, oo uu Imaaraadku ka mid yahay.
Khilaafkaas ayaa keenay in wada-shaqeyntii Muqdisho iyo maamulladaasi ay hoos u dhacdo, waxaana jira muranno ku saabsan doorashooyinka, awoodaha dastuuriga ah iyo heshiisyada dibadda.
Soomaaliya ma waxay halis ugu jirtaa kala qaybsanaan siyaasadeed?
Waxaa sii kordhaya walaaca laga qabo in khilaafka siyaasadeed uu dhaawaco nidaamka federaalka ee Soomaaliya.
Dowladda dhexe waxay rabtaa in awoodda qaranka iyo hay’adaha federaalka la xoojiyo, halka maamul-goboleedyada qaarkood ay doonayaan in la ilaaliyo awoodihii iyo heshiisyadii lagu dhisay nidaamka federaalka.
Haddii labada dhinac ay sii wadaan is-eedeynta iyo go’aannada hal dhinac ah, waxaa dhici karta:
In dagaalka Al-Shabaab uu saameyn ku yeesho khilaafaadka siyaasadeed.
In heshiisyada horumarinta iyo maalgashiga dalka ay hakad galaan.
In dowlad-goboleedyadu sii ballaariyaan xiriirkooda dibadeed iyaga oo aan heshiis la gaarin Muqdisho.
In khilaafka dastuurka iyo doorashooyinka uu horseedo iska horimaadyo siyaasadeed iyo kuwo amni.
Xalka arrintan wuxuu u baahan yahay in dhinacyada Soomaaliyeed ay dib ugu laabtaan wada-hadal dhab ah.
Dowladda Federaalka waxaa saaran masuuliyadda inay caddeyso eedeymaha ay u jeedineyso Imaaraadka, isla markaana ay maamul-goboleedyada kala hadasho heshiisyada saameynaya danaha qaranka.
Maamul-goboleedyadana waxaa muhiim u ah inay ixtiraamaan midnimada dalka, kana fogaadaan tallaabooyin sii fogeynaya xiriirka dowladda dhexe.
Dhanka Imaaraadka, xiriir kasta oo uu la yeelanayo Soomaaliya waa inuu tixgeliyaa madax-bannaanida dalka, shuruucdiisa iyo nidaamka federaalka.
Khilaafka Soomaaliya iyo Imaaraadka ma ahan arrin si fudud loogu soo koobi karo in hal dhinac saxan yahay, kan kalena khaldan yahay.
Waxaa jira saddex arrimood oo ay tahay in la kala saaro:
Madax-bannaanida Soomaaliya: Dowladda Federaalka waxay xaq u leedahay inay ilaaliso madaxbannaanida iyo midnimada dalka, isla markaana ay dalbato in dalalka shisheeye ixtiraamaan.
Awoodaha federaalka: Maamul-goboleedyadu waxay leeyihiin xuquuq iyo awood dastuuri ah oo ay tahay in la ixtiraamo, lagana wada hadlo marka ay jiraan khilaafaad.
Danaha Imaaraadka: Imaaraadku wuxuu leeyahay dano dhaqaale iyo istaraatiijiyadeed, balse waa in xiriirkaasi uusan dhaawicin madaxbannaanida Soomaaliya ama sii hurin khilaafaadka gudaha.
Doodda ugu weyn ee shacabka Soomaaliyeed maanta hortaalla ma ahan oo keliya Xasan Sheekh iyo Imaaraadka, balse waa mustaqbalka dowladnimada, midnimada iyo nidaamka federaalka.

