Nairobi (KAAB TV) –Ku guuleysiga qaab-dhismeedka cusub ee gobolka ee ilaalinta carruurta waxay ku xirnaan doontaa inta ay le’eg tahay dowladuhu inay bixiyaan maalgelinta, khubarada daryeelka carruurta ee gobolka ayaa yiri.
Isagoo ka hadlayay magaalada Nairobi intii uu socday kulan-hawleedkii urur goboleedka IGAD ee ku saabsanaa ilaalinta carruurta, xoghayaha adeegga carruurta Shem Nyakutu, ayaa carrabka ku adkeeyay in inkastoo Kenya iyo dalalka kale ee xubnaha ka ah IGAD ay leeyihiin qoondada miisaaniyadeed ee carruurta, haddana maalgelintu waa mid aan ku filnayn marka loo eego baaxadda caqabadaha.
“Dowladda Kenya waxay na siisay miisaaniyad carruurta, sidoo kale saaxiibadayada gobolka ayaa sidoo kale gacan ka geysta, si kastaba ha ahaatee, abaabulidda ilo ku filan ayaa weli ah caqabad weyn,” ayuu yiri Nyakutu.
Waxa uu soo qaatay kiisas ah in dhaqaalaha dowladda loo adeegsaday samata bixinta muwaadiniinta lagu tahriibiyo dalka dibadiisa, isagoo hoosta ka xariiqay qarashka badan ee lagu badbaadinayo carruurta jilicsan.
Nyakutu waxa uu ku booriyay dawladaha kowntiga in ay waafajiyaan miisaaniyadooda sharciga caruurta ee 2022, kaas oo u baahan in gobolada ay dhisaan xarumaha ilaalinta caruurta oo ay meel mariyaan siyaasadaha taageerada.
Gobolladu waa inay si toos ah u maalgashadaan ilaalinta carruurta si ay u dhamaystiraan dadaallada dawladda qaranka iyo kuwa gobolka,” ayuu raaciyay.
Shirku wuxuu eegayaa in la horumariyo qaab-dhismeedka gobolka ee looga golleeyahay in laga ilaaliyo carruurta dhaqamada xunxun, barokaca, ka ganacsiga, iyo saamaynta sii kordheysa ee colaadaha iyo isbeddelka cimilada.
“Guud ahaan gobolkan, carruurtu waxay la kulmaan dhaqamo waxyeello leh sida gudniinka fircooniga ah, guurka carruurta, ciqaabta jirka, iyo dhiig-miirashada. Waxaan sidoo kale sii wadnaa inaan la tacaalno amni-darrada iyo tahriibinta. Qaab-dhismeedkani wuxuu ku saabsan yahay hubinta in ilaalinta carruurta ay gooyaan gobolka oo dhan waxaana laga hirgeliyaa heer qaran iyo heer degmo,” ayuu yiri Nyakutu.
Wuxuu xusay in sharciga carruurta ee 2022 uu farayo gobollada inay dhisaan xarumaha ilaalinta carruurta ayna qaataan siyaasado la jaan qaadaya shuruucda qaranka.
Wuxuu ku booriyay golayaasha deegaanka inay ansixiyaan sharci ka tarjumaya dadaalka qaran ee lagu xaqiijinayo ilaalinta xididada hoose.
Dhaqaale ahaan, Nyakutu wuxuu xaqiijiyay in dowladda Kenya ay u qoondeysay agab adeegyada carruurta, iyadoo taageero sidoo kale ay ka imaaneyso la-hawlgalayaasha horumarinta iyo ganacsiga gaarka ah.
Xataa haddii ay dhacdo ka-hortagga ka-ganacsiga, waxaan u adeegsannay agabkii dowladda si aan u samata-bixinno muwaadiniinta ku xayiran dibadda. Ilaalinta carruurta ayaa weli ah mudnaanta koowaad ee dowladda,” ayuu raaciyay.
Khabiir dhanka caafimaadka taranka ah oo ka tirsan xoghaynta IGAD Dr. Harriet Nabukwasi ayaa sheegtay in la joogo waqtigii siyaasadaha la xiriira carruurta laga doodi lahaa heerarka ugu sarreeya ee siyaasadda si loo hirgeliyo wax ku ool ah.
“IGAD waxa ay ka shaqeysaa sidii ay u dhameystiri lahayd dadaallada dowladaha xubnaha ka ah iyada oo abaabuleysa agabka heer gobol iyo xaqiijinta arrimaha ilaalinta carruurta ee xudduudaha ka gudba in looga hadlo shirarka siyaasadeed ee ugu sarreeya,” ayay tiri.
Save the Children Kenya iyo Madaxa Qareenka Madagaskar, Sandra Mosoga, ayaa ka digtay in carruurta ku nool Saxaraha ka hooseeya ee Afrika ay weli aad ugu nugul yihiin faqriga, colaadaha, barakaca, ka faa’iidaysiga internetka, iyo isbeddelka cimilada.
“Waa inaan ka gudubnaa hadal-haynta oo aan u gudubno ficil – qoondaynta miisaaniyad ku filan, xoojinta hababka fulinta, iyo hubinta in codadka carruurta ay udub dhexaad u yihiin hababkan,” ayay tiri.
Waxay intaa ku dartay in goldaloolooyinka xogta iyo fulinta daciifka ah ay yihiin caqabadaha muhiimka ah, iyada oo ku boorinaysa dawladaha in ay maalgashi badan ku sameeyaan nidaamyada diiradda saaraya carruurta iyo in la xaqiijiyo isla xisaabtanka.
Qorshaha Waxqabadka Badbaadinta Carruurta IGAD ayaa la filayaa in uu dejiyo halbeegyada gobolka, xoojinta iskaashiga ka dhexeeya waddamada xubnaha ka ah, iyo in la abaabulo agabka si wax looga qabto khataraha nidaamsan ee wajahaya carruurta ku nool Bariga Afrika iyo Geeska Afrika.