Warar dheeraad ah ayaa ka soo baxaya dagaal beeled ka dhacay xadka ay wadagaan gobolada Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe, waxaa uu socday mudo ,islamarkaana labada dhinac ay isku adeegsadeen hubka noocyadiisa kala duwan.
Dagaalka ayaa yimid kadib markii labada beelood uu soo kala dhex galay muran la xariira lahaanshiyaha dhul beereed ku yaala xadka kala qeybiya labada gobol ee Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe.
Waxaa jira khasaare kala gaaray labada dhinac, hayeshee si rasmi looma oga inta uu dhan yahay khasaaraha kala gaaray labada maleeshiyo beeleed ee dirirtu dhexmartay.
Wararkii ugu dambeeyay ee naga soo gaaraya deegaanada dhaca xadka Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe ayaa waxaa ay sheegayaan in halkaasi si weyn looga dareemayo xiisad dagaal.
Dagaallada qabiillada ee ka dhaca Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe ma laha hal sabab oo keliya. Badanaa waxaa is biirsada dhowr arrimood, waxaana sababaha ugu waaweyn ka mid ah:
Murannada dhulka iyo xuduudaha: Isqabqabsi ku saabsan lahaanshaha ama isticmaalka dhulka.
Biyaha iyo daaqa: Xilliyada abaarta ama fatahaadaha, biyaha iyo daaqa ayaa kordha.
Aargoosi iyo khilaafaad hore: Colaad hore oo aan si buuxda loo xallin ayaa mararka qaar dib u qaraxda.
Hubka oo si fudud loo helo: Tani waxay kordhin kartaa halista in khilaaf yar isu beddelo dagaal.
Nabadda iyo garsoorka oo daciif ah: Marka xal degdeg ah oo lagu xalliyo murannada uusan jirin, colaadaha way sii dheeraan karaan.
Xalka inta badan lagu guuleysto waxaa ka mid ah:
Wadahadal iyo heshiisyo nabadeed.
Doorka odayaasha dhaqanka iyo culimada.
Dhaqan-gelinta sharciga iyo amniga.
Xallinta murannada dhulka iyo biyaha.
Dib-u-heshiisiin iyo mag-dhaw.
Dagaallada qabiilka waxay saameyn weyn ku yeelan karaan dhaqaalaha Soomaaliya, gaar ahaan haddii ay ka dhacaan gobollo muhiim u ah beeraha, ganacsiga, ama isku socodka dadka iyo badeecadaha.
Saameynta ugu weyn waxaa ka mid ah:
Ganacsiga oo istaaga: Suuqyada way xirmaan, gaadiidka iyo badeecaduhuna way yaraadaan.
Beeraha iyo xoolaha oo waxyeello gaarta: Beeraleyda iyo xoolo-dhaqatadu waxay waayi karaan wax-soo-saarkooda.
Maalgashiga oo yaraada: Ganacsatada iyo maalgashadayaashu waxay ka cabsadaan meelaha amni-darradu ka jirto.
Barakac: Dadka ka qaxa colaadaha waxay lumiyaan shaqooyin iyo ilihii dakhligooda.
Marka arrimahan lagu daro hoos u dhaca gargaarka caalamiga ah, culayska dhaqaale wuu sii kordhaa. Warbixinaha Bangiga Adduunka (World Bank) waxay muujinayaan in hoos u dhaca gargaarka dibadda, cimilada adag, iyo caqabadaha amniga ay dhammaantood hoos u dhigayaan koboca dhaqaalaha Soomaaliya, isla markaana ay saameynayaan shaqooyinka iyo nolol-maalmeedka dadka Taas oo keenta in ay Dagaal beeleedyo ka dhacaan Deegaano Badan Sidaas darteed, haddii dagaallada qabiilka ay sii socdaan waxa ka dhalankara.
Koboca dhaqaalaha wuu gaabin karaa.
Qiimaha badeecadaha ayaa kor u kici kara meelaha colaaddu ka jirto.
Shaqo la’aanta iyo saboolnimadu way sii kordhi karaan.
Dowladda iyo ganacsiguba waxay la kulmi karaan dakhli yaraan.
Al-Shabaab ma ka faa’iideysataan khilaafaadka beelaha:
Falanqeeyayaal amni, Qaramada Midoobay, iyo cilmi-baarayaal waxay sheegeen in Al-Shabaab mararka qaarkood ay ka faa’iideysato ama sii huriso khilaafaadka beelaha si ay u ballaariso saameynteeda ama u wiiqdo dowladda iyo maamulka deegaannada. Si kastaba ha ahaatee, taas macnaheedu ma aha in dagaal kasta oo qabiil ay iyadu sababto ama ka dambeyso.
Ka faa’iideysiga khilaafaadka beelaha si ay u hesho taageero ama marin deegaan.
Isku dayga inay carqaladeyso dadaallada nabadaynta iyo wada-hadallada.
Ka faa’iideysiga kala qaybsanaanta bulshada si ay u adkeyso joogitaankeeda meelaha qaar.
Xadka u dhexeeya Gobolada Hiiraan iyo shabeelaha Dhexe ayaa dhowr mar waxaa ku soo noqnoqday Dagaalo Dad badan ay ku Geeriyoodeen ,wararkii ugu danbeeyay waxay sheegayaan inaaney jirin cid isku howshay joojinta colaadaasi iyo in la dhex dhexaadiyo intaba.
Odayaal u hadlay dhanka Shabeelaha dhexe ayaa waxa ay sheegeen maleeshiyaadka ka yimid Hiiraan Dagaalkas bilaabeen iyagoona ku eedeeyay inay Shabeelaha dhexe u yimaadeen dhul boob.
Dagaalka oo ka dhexeeya labada beelood ee walaalaha ah ee Abgaal iyo Xawaadle ayaaneey jirin wax kala dhex gala oo si rasmi ah u qaboojiya xiisadaasi hadey Dowlada ahaan lahayd iyo hadii maamulka Hirshabelle uu ahaan lahaaba.
Majirto ilaa iyo hada wax mas’uul oo ka tirsan Dowlada soomaaliya iyo Maamulka Hir-shabeelle oo ka Hadlay Dagaalkaas ka dhacay xadka ay wadagaan gobolada Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe.