Ypeer Somalia ayaa magaalada Garoowe ku qabatay kulan qeyb ka ahaa taxanaha Tilmaame Talks, kaas oo diiradda lagu saaray dhaqaalaha buluugga ah ee Soomaaliya iyo fursadaha waaweyn ee laga heli karo khayraadka badda.
Kulanka oo lagu qabtay Tilmaame Innovation Hub ayaa isu keenay cilmi-baarayaal, dhalinyaro, xirfadlayaal iyo xubno ka socday qaybaha kala duwan ee bulshada, kuwaas oo si qoto dheer uga wada hadlay muhiimadda ay leedahay in Soomaaliya si waara uga faa’iidaysato khayraadka badda.
Doodda ayaa xoogga lagu saaray fursadaha dhaqaale ee ku jira badaha Soomaaliya, gaar ahaan dhinacyada shaqo-abuurka, sugnaanta cuntada, cilmi-baarista, hal-abuurka, maalgashiga iyo ilaalinta deegaanka badda.
Dhaqaalaha buluugga ah waxaa guud ahaan loola jeedaa ka faa’iidaysiga khayraadka badaha iyo biyaha iyadoo la ilaalinayo caafimaadka iyo joogtaynta deegaanka.
Soomaaliya oo leh xeeb dheer iyo khayraad badeed oo badan ayaa leh fursado waaweyn oo dhinacyada kalluumeysiga, xoolaha badda, dalxiiska xeebaha, gaadiidka badda, adeegyada dekedaha iyo cilmi-baarista la xiriira badaha.
Si kastaba, khayraadkaas ayaa weli ah mid aan si buuxda looga faa’iidaysan, waxaana jira caqabado dhinacyo badan leh oo ay ka mid yihiin aqoon iyo cilmi-baaris xaddidan, kaabayaal aan ku filnayn, maalgelin yar iyo baahida loo qabo in la xoojiyo ilaalinta deegaanka badda.
Kulanka Tilmaame Talks ayaa qayb ka ahaa dadaallada lagu kordhinayo fahamka bulshada ee ku saabsan fursadahaas iyo sidii loo heli lahaa habab waara oo looga faa’iidaysan karo.
Mid ka mid ah qodobada ugu muhiimsan ee kulanka lagu falanqeeyay ayaa ahaa kaalinta dhaqaalaha buluugga ah uu ka qaadan karo abuurista shaqooyin cusub.
Soomaaliya waxay leedahay bulsho dhalinyaro u badan, waxaana loo baahan yahay in la abuuro fursado shaqo oo ku saleysan khayraadka dalka.
Kalluumeysiga iyo farsamaynta wax soo saarka badda ayaa ka mid noqon kara meelaha dhalinyaradu ka heli karaan shaqooyin iyo ganacsi, halka dhinacyada teknoolojiyadda, xog-ururinta, cilmi-baarista iyo adeegyada badda ay iyaguna abuuri karaan fursado cusub.
Ka qaybgalayaasha kulanka ayaa xusay muhiimadda ay leedahay in dhalinyarada loo diyaariyo aqoon iyo xirfado u saamaxaya inay ka qayb qaataan qaybaha kala duwan ee dhaqaalaha buluugga ah.
Khayraadka badda ayaa sidoo kale door weyn ka qaadan kara sugnaanta cuntada Soomaaliya.
Kalluunka iyo wax soo saarka kale ee badda ayaa noqon kara ilo muhiim ah oo laga helo borotiin iyo nafaqo, gaar ahaan haddii la helo nidaamyo wanaagsan oo lagu horumarinayo kalluumeysiga iyo kaydinta wax soo saarka.
Horumarinta silsiladda wax-soo-saarka kalluunka, laga bilaabo kalluumeysiga ilaa farsamaynta, kaydinta iyo suuq-geynta, ayaa kordhin karta faa’iidada dhaqaale ee ay bulshada ka hesho khayraadka badda.
Sidoo kale, haddii la helo maalgashi ku filan iyo kaabayaal wanaagsan, kalluumeysiga Soomaaliya wuxuu awood u yeelan karaa inuu ka qayb qaato baahida gudaha iyo suuqyada dibadda.
Barnaamijka kulanka waxaa bixinayey Ustaad Cabdullaahi Saciid, oo ah Marine Scientist, Data Specialist iyo Educator.
Intii uu kulanku socday, wuxuu si gaar ah uga hadlay muhiimadda ay leedahay in la xoojiyo cilmi-baarista iyo xogta la xiriirta badaha Soomaaliya.
Cilmi-baarista badda ayaa muhiim u ah in la ogaado noocyada khayraadka ku jira badda, halka ay ku badan yihiin, xaaladdooda iyo sida loo isticmaali karo iyadoo aan waxyeello loo geysan deegaanka.
Xog sax ah ayaa sidoo kale muhiim u ah go’aan qaadashada, qorsheynta maalgashiga iyo dejinta siyaasadaha lagu maamulayo khayraadka badda.
Doodda ayaa sidoo kale taabatay kaalinta hal-abuurka iyo teknoolojiyadda ay ka qaadan karaan horumarinta dhaqaalaha buluugga ah.
Teknoolojiyadda casriga ah ayaa loo adeegsan karaa xog-ururinta, la socodka xaaladda badda, cilmi-baarista kalluunka, saadaasha cimilada, hagaajinta wax-soo-saarka iyo horumarinta ganacsiyada ku tiirsan khayraadka badda.
Dhalinyarada aqoonta u leh teknoolojiyadda ayaa sidaas darteed noqon kara qayb muhiim ah oo ka mid ah isbeddelka lagu doonayo in khayraadka badda looga dhigo fursado dhaqaale.
Kulanka Garoowe ayaa fursad u noqday in la isku xiro aqoonta, fikradaha dhalinyarada iyo khibradda xirfadlayaasha si loo abuuro aragtiyo cusub oo ku saabsan mustaqbalka dhaqaalaha buluugga ah.
Ka faa’iidaysiga khayraadka badda wuxuu u baahan yahay maalgelin iyo kaabayaal ku filan.
Waxaa muhiim ah in la horumariyo goobaha kalluumeysiga, qaboojinta iyo kaydinta kalluunka, farsamaynta wax soo saarka badda iyo gaadiidka.
Maalgashiga gaarka loo leeyahay ayaa sidoo kale door weyn ka qaadan kara kobcinta ganacsiyada ku saleysan badda.
Haddii la helo jawi ganacsi oo wanaagsan, maalgelin iyo aqoon farsamo, waxaa suuragal ah in ganacsatada Soomaaliyeed ay abuuraan shirkado iyo adeegyo cusub oo ka shaqeeya kalluumeysiga, farsamaynta kalluunka, dalxiiska xeebaha iyo adeegyada kale ee la xiriira dhaqaalaha badda.
Mid ka mid ah fariimaha muhiimka ah ee kulanka ayaa ahaa in ka faa’iidaysiga khayraadka badda lagu saleeyo maareyn waarta.
Khayraadka badda ma aha mid aan dhammaanayn. Haddii si xad-dhaaf ah loo isticmaalo ama deegaanka badda waxyeello loo geysto, waxaa hoos u dhici kara wax-soo-saarka iyo fursadaha dhaqaale ee mustaqbalka.
Sidaas darteed, waxaa muhiim ah in la helo nidaamyo lagu ilaalinayo deegaanka, laguna hubinayo in kalluumeysiga iyo hawlaha kale ee badda loo sameeyo si masuuliyad leh.
Maaraynta waarta waxay sidoo kale u baahan tahay in bulshada xeebaha ku nool laga qaybgeliyo go’aan qaadashada iyo qorsheynta khayraadka ay ku tiirsan yihiin.
Ypeer Somalia ayaa carrabka ku adkaysay in dhalinyarada, aqoonta iyo hal-abuurka ay door muhiim ah ka qaadan karaan horumarinta dhaqaalaha buluugga ah.
Dhalinyarada ayaa noqon karta xoogga ugu weyn ee lagu horumarinayo fikradaha ganacsi iyo teknoolojiyadeed ee ku saleysan khayraadka badda.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in dhalinyarada loo abuuro fursado ay ku helaan tababarro, cilmi-baaris, maalgelin iyo xiriir ay la sameeyaan xirfadlayaasha iyo hay’adaha ka shaqeeya arrimaha badda.
Kulamada noocan ah ayaa dhalinyarada siin kara fursad ay ku bartaan caqabadaha jira, kuna soo bandhigaan fikrado cusub oo wax ka tari kara horumarinta bulshada.
Kulanka Garoowe wuxuu ka mid ahaa taxanaha Tilmaame Talks, oo loo adeegsado in lagu qabto doodaha la xiriira arrimaha muhiimka u ah bulshada iyo horumarka Soomaaliya.
Kulanka ayaa isku keenay dad leh aqoon iyo khibrado kala duwan, taas oo fursad u abuurtay in dhaqaalaha buluugga ah looga hadlo dhinacyo kala duwan.
Cilmi-baarayaasha ayaa soo bandhigi kara xog iyo aqoon, dhalinyaradu waxay keeni karaan fikrado cusub, halka xirfadlayaasha iyo ganacsatadu ay diiradda saari karaan fursadaha maalgashi iyo shaqo-abuur.
Isku-xirka kooxahan ayaa muhiim u noqon kara in doodaha ku saabsan dhaqaalaha badda aysan ku ekaan fikrado iyo aragtiyo, balse loo beddelo qorshayaal iyo mashaariic la fulin karo.
Soomaaliya waxay leedahay xeeb aad u ballaaran oo ku fidsan Badweynta Hindiya iyo Gacanka Cadmeed.
Xeebtaas ayaa leh fursado badan oo dhaqaale, kuwaas oo ay ka mid yihiin kalluumeysiga, ganacsiga badda, gaadiidka, dalxiiska iyo adeegyada la xiriira dekedaha.
Haddii khayraadkaas si wanaagsan loo maareeyo, waxaa suuragal ah inuu noqdo mid ka qayb qaata kobaca dhaqaalaha dalka iyo horumarinta nolosha bulshada ku nool deegaannada xeebaha.
Laakiin fursaddaas waxay u baahan tahay qorshe fog, cilmi-baaris joogto ah, maalgelin iyo iskaashi dhex mara dowladda, ganacsatada, jaamacadaha, bulshada iyo dhalinyarada.
Inkasta oo fursadaha ay badan yihiin, haddana waxaa jira caqabado u baahan in wax laga qabto.
Waxaa ka mid ah aqoon iyo xog cilmiyeed oo aan weli ku filnayn, kaabayaal kalluumeysi oo xaddidan, maalgelin yar, suuqyo aan si buuxda u horumarin iyo baahida loo qabo in la xoojiyo ilaalinta deegaanka.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in la helo nidaam cad oo lagu maamulayo khayraadka badda, si loo hubiyo in bulshada Soomaaliyeed ay si caddaalad ah uga faa’iidaysato khayraadka dalka.
Xallinta caqabadahan waxay u baahan tahay iskaashi ballaaran oo ay wadaagaan dhinacyada kala duwan.
In kulan looga hadlay dhaqaalaha buluugga ah lagu qabto Garoowe ayaa sidoo kale muujinaya in doodda ku saabsan khayraadka badda aysan ku koobnayn magaalooyinka xeebaha.
Bulshada, dhalinyarada iyo aqoonyahannada ku nool gudaha dalka ayaa iyaguna door muhiim ah ku leh fahamka iyo horumarinta khayraadka badda.
Doodaha noocan ah waxay gacan ka geysan karaan in bulshada lagu wacyigeliyo qiimaha dhaqaale ee badaha Soomaaliya iyo muhiimadda ay leedahay in khayraadkaas loo isticmaalo si masuuliyad leh.
Doodda Garoowe waxay sidaas darteed dib u iftiimisay baahida loo qabo in khayraadka badda loo arko fursad qaran oo u baahan aqoon, hal-abuur, maalgashi iyo ilaalin waarta.
