Doorka Turkiga ee Soomaaliya ayaa sanadihii ugu dambeeyay si weyn u ballaaray, isagoo ka gudbay xiriir ku salaysnaa gargaar iyo horumar oo keliya, una gudbay iskaashi militari, dhaqaale, tamar iyo arrimo siyaasadeed.
Sanadkan 2026, doorka Ankara ayaa si gaar ah loo dareemay xilli Soomaaliya ay wajahaysay khilaaf siyaasadeed oo xooggan oo ku saabsan dastuurka, doorashooyinka, muddo-xileedka hay’adaha dowladda federaalka iyo xiriirka u dhexeeya Muqdisho iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyada.
Turkiga ayaa marar badan sheegay in joogitaankiisa Soomaaliya uu ku salaysan yahay taageerada amniga, dhismaha hay’adaha dowladda iyo la-dagaallanka kooxaha hubeysan. Ankara waxay sidoo kale si cad u diidday eedeymaha sheegaya inay si gaar ah u taageerayso dhinac ka mid ah siyaasadda Soomaaliya.
Hase yeeshee, doorka sii kordhaya ee Turkiga ayaa ka dhigay Ankara mid si dhow loola xiriiriyo xaaladaha siyaasadeed iyo amni ee Soomaaliya.
Xiriirka Soomaaliya iyo Turkiga wuxuu si weyn u xoogaystay tan iyo booqashadii Madaxweyne Recep Tayyip Erdoğan uu Muqdisho ku tagay sanadkii 2011, xilli Soomaaliya ay wajahaysay xaalad bani’aadannimo oo aad u daran.
Tan iyo xilligaas, Turkigu wuxuu Soomaaliya ka hirgeliyay mashaariic dhinacyo badan taabanaya, iyadoo shirkado iyo hay’ado Turkish ah ay ka shaqeeyaan adeegyo iyo kaabayaal muhiim ah.
Sidoo kale Turkigu wuxuu noqday mid ka mid ah waddamada ugu muhiimsan ee Soomaaliya ka taageera dhismaha ciidamada. Muqdisho waxaa ku yaalla xarunta tababarka ciidamada Soomaaliyeed ee Turkiga, halka Ankara ay Soomaaliya ka caawiso tababarka iyo qalabaynta ciidamada.
Bishii Febraayo 2024, Soomaaliya iyo Turkiga waxay kala saxiixdeen heshiis ku saabsan iskaashiga difaaca iyo dhaqaalaha. Dowladda Soomaaliya waxay sheegtay in heshiiska muddo 10 sano ah uu Turkiga siinayo door ku saabsan dhismaha, tababarka iyo qalabaynta ciidamada badda Soomaaliya iyo xoojinta amniga xeebaha.
Bishii Luulyo 2026, baarlamaanka Turkiga wuxuu sidoo kale ansixiyay in ciidamada Turkiga ay Soomaaliya sii joogaan muddo laba sano oo kale, ilaa July 2028. Ankara waxay sheegtay in hawlgalku la xiriirayo la-dagaallanka argagixisada, burcad-badeednimada, kalluumeysiga sharci-darrada ah, tahriibinta iyo khataraha kale ee amni.
Arrinta ugu weyn ee hadda doodda dhalisay ayaa ah in Turkigu uusan ku ekaan xiriirka milatari iyo dhaqaale, balse uu sidoo kale isku dayay inuu gacan ka geysto dejinta khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya.
Sanadkan waxaa Soomaaliya ka jiray muran ku saabsan wax-ka-beddellada dastuurka, nidaamka doorashada iyo muddada xilka hay’adaha dowladda federaalka.
Warbixin ay soo saartay EUAA ayaa sheegtay in xaaladda siyaasadeed ee Soomaaliya ay aad u kala qeybsanayd, iyadoo mucaaradku ay diideen wax-ka-beddellada dastuurka ee kordhiyay muddo-xileedka madaxweynaha iyo baarlamaanka.
Xaaladdan ayaa keentay in Turkigu isku dayo inuu dhex-dhexaadiyo dowladda federaalka iyo qaar ka mid ah siyaasiyiinta mucaaradka.
Warbixinno la xiriira wada-hadalladii Muqdisho ee July 2026 ayaa sheegay in Turkigu door ka qaatay bilowga iyo joogteynta wada-hadallada u dhexeeyay dowladda iyo siyaasiyiinta mucaaradka.
Sidaas darteed, Ankara waxay noqotay mid ka mid ah dhinacyada dibadda ee isku dayaya inay fududeeyaan wada-hadal siyaasadeed oo dhex mara dhinacyada Soomaalida.
Qaar ka mid ah siyaasiyiinta mucaaradka ayaa walaac ka muujiyay xiriirka sii xoogeysanaya ee u dhexeeya Ankara iyo dowladda federaalka.
Mucaaradka ayaa dood ka keenay in awoodda milatari ee dowladda, oo qayb ka mid ah ciidamadeeda lagu tababaray laguna qalabeeyay taageero Turkish ah, ay saameyn ku yeelan karto khilaafaadka siyaasadeed haddii ciidamo federaal ah loo adeegsado isku dhacyada gudaha.
Warbixinno la daabacay sanadkan ayaa sidoo kale sheegay in qaar ka mid ah siyaasiyiinta mucaaradka ay la kulmeen diblomaasiyiin Turkish ah, iyagoo Ankara ka codsaday inaysan dhinac ka raacin khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya.
Arrintan ayaa muujinaysa heerka uu gaaray xiriirka Turkiga iyo Soomaaliya iyo sida siyaasiyiinta gudaha ay u arkaan saameynta uu xiriirkaasi ku yeelan karo xaaladda siyaasadeed.
Dowladda Turkiga ayaa si cad u diiday eedeymaha sheegaya in ciidamadeeda ama hay’adaha amniga Turkiga ay ku lug leeyihiin siyaasadda gudaha Soomaaliya.
Bayaan kasoo baxay dhinaca Turkiga bishii May 2026 ayaa sheegay in joogitaanka milatari ee Turkiga uu ku kooban yahay iskaashi amni, dib-u-dhiska ciidamada Soomaaliya, casriyeynta hay’adaha amniga iyo taageerada la-dagaallanka argagixisada.
Ankara waxay sidoo kale sheegtay in ciidamadeeda aysan wax lug ah ku lahayn doorashooyinka ama dhaqdhaqaaqyada siyaasadeed ee gudaha Soomaaliya.
Sidaas darteed waxaa jira laba aragtiyood oo kala duwan: dowladda Turkiga waxay ku adkaysanaysaa in joogitaankeeda uu yahay iskaashi dowladeed oo rasmi ah, halka qaar ka mid ah mucaaradka iyo falanqeeyayaasha ay su’aalo ka qabaan saameynta ballaaran ee taageerada militari iyo siyaasadeed ee Ankara.
Doorka Turkiga ayaa si gaar ah muhiim uga noqday xaaladda Koonfur Galbeed, halkaas oo khilaaf siyaasadeed iyo mid amni uu ka dhex taagnaa dowladda federaalka iyo kooxo taageersan hoggaankii hore ee maamulka.
Warbixinno amni ayaa hore u sheegay in ciidamo tababar Turkish ah helay ay ku jireen ciidamada federaalka ee ka howlgala Soomaaliya, iyadoo dagaalladii ka dhacay Baydhabo ay sidoo kale soo jiiteen dood ku saabsan xiriirka ka dhexeeya taageerada militari ee Turkiga iyo hawlgallada dowladda federaalka.
Si kastaba, sheegashooyinka ku saabsan in Turkigu si toos ah uga qeyb qaatay weerarro gaar ah waa arrin u baahan caddayn gaar ah. Ma aha in joogitaanka ciidamada ama diyaaradaha Turkiga si toos ah loogu fasirto in Ankara ay qaaday hawlgal kasta oo militari oo ka dhaca Soomaaliya.
Arrintan ayaa muhiim u ah fahamka wararka ku saabsan diyaaradaha iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee Turkiga, gaar ahaan marka la eego eedeymaha la xiriira hawlgallada ka dhaca goobaha ay ka jiraan dagaallo siyaasadeed ama militari.
Turkiga ayaa sidoo kale kordhiyay muuqaalka milatari ee uu ku leeyahay Soomaaliya. Wasaaradda Difaaca Turkiga waxay sanadkan xaqiijisay joogitaanka diyaarado F-16 ah oo Soomaaliya ku sugnaa munaasabad la xiriirtay xuska ciidamada Soomaaliyeed.
Warbixinno dambe ayaa sheegaya in awoodda milatari ee Turkiga ee Soomaaliya ay sii ballaaratay, taas oo qayb ka ah xiriirka difaaca ee labada dal.
Laakiin marka la eego duqeymo ama hawlgallo gaar ah, waa muhiim in la kala saaro waxa si rasmi ah loo xaqiijiyay iyo eedeymaha ay soo gudbiyaan dhinacyada siyaasadda ama warbaahinta.
Ankara waxay sidoo kale si weyn uga shaqeyneysaa dhinaca tamarta Soomaaliya. Turkiga ayaa bilaabay hawlo shidaal iyo gaas baaris ah oo ka socda xeebaha Soomaaliya, taas oo labada dowladood ay u arkaan qayb ka mid ah iskaashiga dhaqaale ee muddada dheer.
Madaxweyne Erdoğan ayaa April 2026 sheegay in howlaha markabka Turkish-ka ah ee Çağrı Bey uu ka wado xeebaha Soomaaliya ay astaan u yihiin iskaashiga labada dal ee dhinaca tamarta.
Sidoo kale waxaa socda qorshayaal waaweyn oo Turkigu ka leeyahay Soomaaliya, oo ay ku jiraan mashaariic la xiriira tamarta, kaabayaasha iyo xarun hawada sare oo laga dhisayo dalka.
Machadka RUSI ayaa sheegay in danaha Turkiga ee Soomaaliya ay hadda ka gudbeen gargaarkii iyo xiriirkii bani’aadannimo ee bilowgii xiriirka, ayna ku jiraan arrimo istiraatiiji ah sida tamarta iyo booska Soomaaliya ee Badda Cas iyo Geeska Afrika.
Dowladda Soomaaliya waxay Turkiga u aragtaa saaxiib muhiim ah oo ka caawiya dib-u-dhiska hay’adaha dowladda iyo ciidamada, gaar ahaan xilli dalka uu wajahayo dagaal ka dhan ah Al-Shabaab iyo caqabado dhaqaale.
Dhanka kale, Turkigu wuxuu Soomaaliya ka leeyahay dano istiraatiiji ah oo ku saabsan amniga Badda Cas, Geeska Afrika, ganacsiga, tamarta iyo xiriirka uu la leeyahay waddamada gobolka.
Taasi waxay ka dhigeysaa xiriirka labada dal mid labada dhinacba dan ka leeyihiin.
Marka doorka Turkiga uu sii kordhayo, waxaa sidoo kale soo baxaya dood ku saabsan halka uu ku egyahay iskaashiga caalamiga ah iyo halka ay ka bilaabato saameynta siyaasadeed ee dibadda.
Dowladda Soomaaliya waxay heshiisyada ay la gashay Turkiga ku tilmaantaa iskaashi dowlad-dowlad ah, halka siyaasiyiin mucaarad ah ay mararka qaar su’aalo ka keenaan sida taageerada shisheeye loogu adeegsanayo xaaladaha gudaha.
Arrintan jawaabteedu waxay ku xirnaan doontaa sida heshiisyada labada dal loo fuliyo iyo haddii dhinacyada Soomaalidu ay helaan hannaan siyaasadeed oo ay ku xalliyaan khilaafaadkooda.
Xiriirka Soomaaliya iyo Turkiga maanta wuxuu leeyahay dhinacyo badan: amni, ciidan, siyaasadda, tamar, ganacsi iyo diblomaasiyad.
Turkigu wuxuu sheegay inuusan taageerayn dhinac gaar ah oo siyaasadda Soomaaliya ah, isla markaana uu ixtiraamayo madax-bannaanida dalka.
Haddana, maadaama Ankara ay hadda door ka ciyaarayso wada-hadallada siyaasadeed isla markaana ay leedahay joogitaan milatari iyo dhaqaale oo ballaaran, ficillada Turkiga si dhow ayaa loola xiriirinayaa khilaafaadka ka jira Soomaaliya.
Sidaas darteed, doodda maanta ma ahan oo keliya in Turkigu Soomaaliya ka taageerayo amniga iyo horumarka, balse sidoo kale waxay ku saabsan tahay sida loo hubin karo in iskaashigaas uusan noqon arrin sii kala fogeysa dhinacyada Soomaalida marka ay jiraan khilaafaad siyaasadeed.
Mustaqbalka xiriirka Ankara iyo Muqdisho ayaa sidaas ku xirnaan doona laba arrimood oo waaweyn: sida labada dowladood u maareeyaan iskaashiga istiraatiijiga ah iyo sida dhinacyada siyaasadda Soomaaliya ugu dambeyn uga heshiiyaan khilaafaadka dastuurka, doorashooyinka iyo awood-qaybsiga.