Dowladda Uganda iyo Midowga Yurub ayaa ka wada hadlay mustaqbalka howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya ee AUSSOM, iyadoo xoogga la saaray sidii howlgalka loo heli lahaa maalgelin joogto ah oo la isku halleyn karo.
Wasiirka Difaaca Uganda, Kiryowa Kiwanuka, ayaa magaalada Kampala kulan kula yeeshay wafdi uu hoggaaminayay ku-xigeenka Safiirka Midowga Yurub ee Uganda, Eole Sury.
Kulanka ayaa diiradda lagu saaray xaaladda howlgalka AUSSOM, taageerada caalamiga ah ee la siiyo ciidamada Midowga Afrika ee Soomaaliya iyo caqabadaha la xiriira maalgelinta howlgalka.
Uganda ayaa ka mid ah dalalka ugu waaweyn ee ciidamadooda ku biiriya howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya, waxayna ciidamadeedu Soomaaliya joogeen tan iyo bilowgii howlgalka Midowga Afrika ee dalka sanadkii 2007.
Kulanka Kampala ayaa kusoo beegmaya xilli ay soo dhowaanayso dhammaadka muddada hadda loo oggolaaday AUSSOM, iyadoo Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay uu howlgalka u fasaxay inuu sii shaqeeyo illaa 31-ka December 2026.
AUSSOM ayaa si rasmi ah u bilaabatay 1-da Janaayo 2025, iyadoo beddeshay Howlgalka Midowga Afrika ee Ku-meelgaarka ah ee Soomaaliya, ATMIS.
Ujeeddada AUSSOM ayaa ah in ciidamada Midowga Afrika ay taageeraan dowladda Soomaaliya iyo ciidamada ammaanka Soomaaliyeed, gaar ahaan dagaalka lagula jiro Al-Shabaab, isla markaana ay ka caawiyaan Soomaaliya inay si tartiib ah ula wareegto masuuliyadda amniga dalka.
Uganda oo dalbanaysa maalgelin muddo dheer ah
Dowladda Uganda ayaa sheegtay in Midowga Yurub uu yahay mid ka mid ah saaxiibbada muhiimka ah ee taageera howlgalka Soomaaliya.
Dalalka ciidamadooda ku biiriya AUSSOM ayaa muddo raadinayay hannaan maalgelin oo muddo dheer ah, la saadaalin karo, isla markaana ciidamada iyo howlgalka u oggolaanaya inay si joogto ah u gutaan waajibaadkooda.
Arrinta maalgelinta ayaa muhiimad gaar ah leh, maadaama ciidamo ka socda dalal badan oo Afrikaan ah ay Soomaaliya ka howlgalaan, halka howlgalka uu u baahan yahay kharashyo la xiriira gunnooyinka ciidamada, gaadiidka, sahayda, caafimaadka iyo qalabka kale ee lagama maarmaanka u ah hawlgallada.
Uganda ayaa kulanka Kampala ku muujisay muhiimadda ay leedahay in la helo hannaan dhaqaale oo aan ku tiirsanaan oo keliya go’aanno muddo gaaban ah.
Midowga Yurub iyo taageerada AUSSOM
Midowga Yurub ayaa muddo dheer ahaa mid ka mid ah taageerayaasha ugu waaweyn ee howlgalada Midowga Afrika ee Soomaaliya.
Bishii Abriil 2026, Midowga Yurub wuxuu ansixiyay €75 milyan oo dheeraad ah oo loogu talagalay AUSSOM. Lacagtaas waxaa loogu talagalay in lagu taageero gunnooyinka ciidamada, qalabka aan halista ahayn iyo adeegyada kale ee howlgalka.
Midowga Yurub ayaa sidoo kale sheegay in taageerada uu siinayay howlgalada Midowga Afrika ee Soomaaliya tan iyo sanadkii 2007 ay gaartay ku dhowaad €2.8 bilyan.
Taageeradan ayaa muddo dheer ahayd qayb muhiim ah oo ka caawisay howlgalada Midowga Afrika inay sii wadaan hawlgalladooda Soomaaliya.
Si kastaba, baahida hadda taagan ayaa ah sidii loo heli lahaa nidaam maalgelin oo joogto ah oo ka gudba hal sano ama muddo gaaban, gaar ahaan iyadoo Soomaaliya ay ku jirto marxalad ay mas’uuliyadda amniga si tartiib ah ugu wareegayso ciidamada dowladda.
Soomaaliya oo wajahaysa kala-guur amni
AUSSOM waxay Soomaaliya ka howlgashaa xilli dowladda federaalka iyo ciidamada Soomaaliya ay isku dayayaan inay si weyn ula wareegaan masuuliyadda amniga dalka.
Kala-guurka amni ayaa ahaa mid ka mid ah qodobada ugu muhiimsan ee lagu saleeyay isbeddelkii ATMIS loogu beddelay AUSSOM.
Hadafka ayaa ah in ciidamada Soomaaliyeed ay yeeshaan awood ku filan oo ay ku qaadaan hawlgallada amni, halka ciidamada Midowga Afrika ay bixiyaan taageero iyo kaalmo inta lagu jiro marxaladda kala-guurka.
Laakiin hawshan waxay ku xiran tahay in ciidamada Soomaaliyeed ay helaan tababar, qalab, dhaqaale iyo awood ay ugu filnaadaan hawlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab.
Sidaas darteed, maalgelinta AUSSOM ayaa weli ah arrin muhiim u ah qorshaha kala-guurka amni ee Soomaaliya.
Uganda iyo taariikhda ciidamadeeda Soomaaliya
Uganda waxay ahayd dalkii ugu horreeyay ee ciidamo geeya Soomaaliya sanadkii 2007, xilli Midowga Afrika uu bilaabay howlgalka AMISOM.
Tan iyo xilligaas, ciidamada Uganda waxay door muuqda ku lahaayeen hawlgallada amni ee Soomaaliya iyo dagaalka lagula jiro Al-Shabaab.
Ciidamada Uganda waxay ka howlgaleen qaybo kala duwan oo Soomaaliya ah, iyagoo ka qeyb qaatay hawlgallo militari iyo sugidda xarumaha muhiimka ah.
Doorka Uganda ayaa sii socday markii AMISOM loo beddelay ATMIS, kadibna markii AUSSOM la sameeyay bilowgii 2025.
Taariikhdaas dheer ayaa ka dhigaysa Uganda mid si gaar ah u danaynaysa mustaqbalka howlgalka iyo sida loo sii wadi karo taageerada ciidamada ka howlgala Soomaaliya.
Maxaa xiga?
Kulankii Kampala lagama soo saarin heshiis cusub oo maalgelin ah ama go’aan kama dambeys ah oo ku saabsan mustaqbalka AUSSOM.
Wadahadallada Uganda iyo Midowga Yurub ayaa se muujinaya in arrinta maalgelinta howlgalka ay weli tahay qodob muhiim ah oo u baahan wadatashi dheeraad ah.
Waxaa sidoo kale la sugayaa go’aamada mustaqbalka ee Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay iyo Midowga Afrika, gaar ahaan marka la gaaro dhammaadka muddada hadda loo oggolaaday AUSSOM ee 31-ka December 2026.
Dowladda Soomaaliya ayaa dhankeeda dooneysa in ciidamada qaranka ay si buuxda ula wareegaan amniga dalka, laakiin marxaladda kala-guurka ayaa weli u baahan taageero caalami ah.
Mustaqbalka AUSSOM sidaas darteed wuxuu ku xirnaan doonaa dhowr arrimood oo ay ka mid yihiin xaaladda amni ee Soomaaliya, awoodda ciidamada Soomaaliyeed, qorshaha kala-guurka amniga iyo sida dalalka caalamka ay u sii wadaan maalgelinta howlgalka.
Kulanka Kampala wuxuu kusoo kordhayaa dadaallada socda ee lagu raadinayo hannaan waara oo lagu taageero ciidamada Midowga Afrika ee Soomaaliya, xilli dhammaadka 2026 uu soo dhowaanayo, isla markaana Soomaaliya ay wajahdo marxalad muhiim ah oo ku saabsan mustaqbalka amnigeeda.