Madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed Soomaaliya, Cabdicasiis Xasan Maxamed Lafta-gareen, ayaa si adag uga hadlay doorka Dowladda Türkiye ee Soomaaliya, isagoo ka digay in Ankara ay si toos ah ama dadban ugu lug yeelato khilaafaadka siyaasadeed iyo kuwa beeleed ee dalka.
Lafta-gareen ayaa sheegay in haddii Türkiye ay go’aansato inay taageerto hal beel oo Soomaaliyeed si ay dano gaar ah uga fushato Soomaaliya, isla markaana ay isku daydo inay saameyn ku yeelato cidda maamulaysa dalka ama kheyraadkiisa, arrintaasi ay noqon karto tallaabo aad u khatar badan.
Khilaafka ugu weyn ee hadda xiriirka Soomaaliya iyo Türkiye ku soo dhex daray ayaa salka ku haya dagaalka siyaasadeed ee Koonfur Galbeed, gaar ahaan magaalada Baydhabo.
Xasan Sheekh Maxamuud iyo dowladda federaalka ayaa muddooyinkii dambe khilaaf xooggan la galay Lafta-gareen, kaas oo ugu dambeyn sababay in ciidamo federaal ah ay la wareegaan Baydhabo, halka Lafta-gareen iyo ciidamo isaga taabacsan ay isku dayeen inay dib ugu soo laabtaan magaalada.
Khilaafku wuxuu markaas ka gudbay muran siyaasadeed oo keliya, wuxuuna galay marxalad ciidan, iyadoo Baydhabo iyo deegaannada ku dhow ay noqdeen goob ay isku horfadhiyaan dhinacyo Soomaali ah.
Lafta-gareen iyo dhinacyada taageersan ayaa Türkiye ku eedeeyay inay taageero siinayso dowladda federaalka, gaar ahaan xilliyada dagaallada ka dhacay Baydhabo.
Warar soo baxay Sebtembar 2026 ayaa sheegay in dhinaca Lafta-gareen uu Türkiye ku eedeeyay inay adeegsatay diyaarado dagaal iyo qalab militari intii uu socday dagaalka Baydhabo. Eedeymahaas si madax-bannaan looma xaqiijin, waxaana Türkiye aysan si rasmi ah u qiran inay si toos ah uga qayb qaadatay dagaalka siyaasadeed ee Baydhabo.
Waxaa intaas dheer eedeymo kale oo Lafta-gareen uu horey ugu jeediyay Türkiye oo la xiriiray duqeyn ka dhacday degmada Doolow. Lafta-gareen wuxuu sheegay in xog uu helay ay tilmaamayso inay dhacdadaasi ku lug lahaayeen muwaadiniin Turki ah, balse sheegashadaas sidoo kale weli si madax-bannaan looma xaqiijin.
Ankara ayaa horey u diiday eedeymo ku saabsan inay faragelin ku sameyneyso siyaasadda gudaha Soomaaliya.
Bishii May 2026, Xarunta Dowladda Türkiye u qaabilsan la-dagaallanka wararka been-abuurka ah ayaa sheegtay in eedeymaha ah in Ankara ay taageerayso siyaasiyiin gaar ah ay yihiin kuwo aan sal lahayn.
Türkiye waxay sheegtay in joogitaankeeda Soomaaliya uu ku saleysan yahay iskaashi sharci ah oo ay la leedahay dowladda federaalka, iyadoo xoogga saaraysa tababarka Ciidanka Xoogga Dalka, dib-u-dhiska hay’adaha amniga iyo la-dagaallanka Al-Shabaab. Ankara waxay sidoo kale sheegtay in ciidamadeeda aysan ku lug lahayn doorashooyinka Soomaaliya ama khilaafaadka siyaasadeed ee gudaha dalka.
Türkiye waxay Soomaaliya ku leedahay dano dhaqaale oo sii ballaaranaya, gaar ahaan dhinacyada tamarta, kalluumeysiga, kaabayaasha iyo shidaalka.
Sanadkii 2024 labada dowladood waxay kala saxiixdeen heshiis dhinaca iskaashiga difaaca iyo dhaqaalaha ah, iyadoo Türkiye ay sidoo kale qorsheysay inay ka taageerto Soomaaliya ilaalinta biyaha territorial-ka iyo horumarinta awoodda ciidamada badda.
Sidoo kale, Türkiye waxay bilowday qorshe ay shidaal uga baarto xeebaha Soomaaliya. Reuters ayaa Janaayo 2026 sheegtay in markabka qodista shidaalka ee Cagri Bey loo qorsheeyay inuu ka shaqeeyo biyaha Soomaaliya, taas oo qayb ka ah heshiisyadii tamarta ee labada dal.
Dowladda Soomaaliya waxay arrintan u aragtaa iskaashi dhaqaale oo mustaqbalka dalka ka caawin kara in uu yareeyo ku-tiirsanaanta gargaarka dibadda, halka dadka dhaliila xiriirkaas ay su’aalo ka keenaan heerka ay Türkiye ku yeelan karto saameynta siyaasadeed iyo dhaqaale ee Soomaaliya.
Soomaaliya muddo dheer waxaa caqabad ku ahaa siyaasadda ku dhisan awood-qaybsiga beelaha. Sidaas darteed, haddii dowlad shisheeye si gaar ah u taageerto koox ama beel iyadoo ujeeddadu tahay inay saameyn ku yeelato siyaasadda dalka, arrintaasi waxay sii xoojin kartaa khilaafaadka jira.
Laakiin ilaa hadda ma jiro caddeyn madax-bannaan oo muujinaysa in Türkiye ay si rasmi ah u qaadatay siyaasad ay ku taageerayso beel gaar ah oo Soomaaliyeed.
Dhanka kale, Türkiye waxay si cad u sheegtay in iskaashigeeda Soomaaliya uu la leeyahay Dowladda Federaalka Soomaaliya, isla markaana ujeeddadiisu tahay amnigaisad ballaaran oo u dhexeysa dowladda federaalka iyo siyaasiyiin mucaarad ah, iyadoo arrimaha doorashooyinka iyo is, xasilloonida iyo dhismaha hay’adaha qaranka.
Türkiye oo ah saaxiibka ugu weyn ee Soomaaliya dhinacyo badan ayaa sidaas darteed si dabiici ah ugu dhex muuqanaysa khilaafka marka ayanno sharci oo gaar ah, waxaana loo baahan yahay falal iyo xaalado gaar ah si ficil loogu aqoonsado dembi dagaal. Sidaas darteed, in dowl dil dad rayid ah ama weerarro aan loo meel dayin, dhacdo kasta waxay u baahan tahay baaritaan madax-b gaar ah muhiim ugu tahay eedeymaha la xiriira duqeymo laga sheegay Baydhabo iyo Doolow, kuwaas oo dhinacyadu si weyn iskuugu taageerto dowladda federaalka, gaar ahaan dhinaca amniga.
Dambiyada dagaal waxay leeyihiin qeexitaanno sharci oo gaar ah, waxaana loo baahan yahay falal iyo xaalado gaar ah si ficil loogu aqoonsado dembi dagaal. Sidaas darteed, in dowlad shisheeye ay taageerto dhinac siyaasadeed kaligeed si toos ah ugama dhigna in dembi dagaal dhacay.
Haddii ay jiraan eedeymo ku saabsan duqeyn, dil dad rayid ah ama weerarro aan loo meel dayin, dhacdo kasta waxay u baahan tahay baaritaan madax-bannaan oo lagu ogaado cidda fulisay, cidda amartay, bartilmaameedka iyo xaaladda uu weerarku ku dhacay.
Tani waxay si gaar ah muhiim ugu tahay eedeymaha la xiriira duqeymo laga sheegay Baydhabo iyo Doolow, kuwaas oo dhinacyadu si weyn iskuugu eedeeyeen, balse qaar ka mid ah sheegashooyinka aan weli helin xaqiijin madax-bannaan.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda Türkiye waxay sheegtay in xiriirka casriga ah ee labada dal uu si weyn u xoogaystay kadib booqashadii Recep Tayyip Erdoğan uu Soomaaliya ku tegay 2011, xilli dalka uu wajahayay abaar ba’an iyo xaalad bani’aadannimo oo adag.
Tan iyo markaas Türkiye waxay ka shaqeysay Soomaaliya dhinacyada gargaarka, waxbarashada, caafimaadka, kaabayaasha iyo amniga. Safaaradda Türkiye ee Muqdisho ayaa sidoo kale dib loo furay 2011 kadib markii ay xirnayd tan iyo 1991.