Qaar ka mid ah shacabka magaalada Muqdisho ayaa aragtiyo kala duwan ka bixiyay khilaafka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladda federaalka Soomaaliya iyo siyaasiyiinta mucaaradka, iyaga oo ka hadlay xaaladda amni, horumarka magaalada iyo muranka la xiriira hub ka dhigista ilaaladda hoggaamiyeyaasha mucaaradka.
Dadkan oo la hadlay Kaab TV ayaa qaarkood sheegay in aysan u arkin siyaasiyiinta isku magacaabay mucaaradka inay yihiin mucaarad dhab ah, halka qaar kalena ay walaac ka muujiyeen tallaabooyinka amni ee laga qaaday hoggaamiyeyaasha siyaasadeed, iyaga oo ku baaqay in khilaafka lagu xalliyo wada-hadal iyo hannaan doorasho oo heshiis lagu yahay.
Nabadoon Daahir, oo ka mid ahaa dadka la hadlay Kaab TV, ayaa sheegay in amniga gobolka Banaadir uu maanta ka wanaagsan yahay xaalado adag oo magaalada soo martay, isaga oo xusay xilligii Muqdisho ay ku kala qaybsanayd kooxihii hubaysnaa iyo hoggaamiye-kooxeedyadii.
Nabadoonka ayaa sheegay in shacabka Muqdisho ay soo mareen waqtiyo ay jireen dhibaatooyin amni iyo kala qaybsanaan, sidaas darteedna ay muhiim tahay in la ilaaliyo nabadda iyo horumarka hadda ka socda magaalada.
Waxa uu tilmaamay in dhismayaasha dhaadheer, waddooyinka iyo mashaariicda horumarineed ee Muqdisho ka socda ay yihiin waxyaabo ay dadku indhahooda ku arki karaan, isaga oo sheegay in shacabka Soomaaliyeed aysan doonayn in magaalada dib loogu celiyo dagaallo iyo burbur.
Nabadoon Daahir ayaa intaas ku daray in taageeradiisu aysan ku salaysnayn qof gaar ah, balse ay ku salaysan tahay horumarka iyo dowladnimada. Si kastaba ha ahaatee, waxa uu sheegay in Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu qabtay shaqo wanaagsan intii uu xilka hayay, isla markaana uu leeyahay muddo xileed dastuuriga ah.
Isaga oo ka hadlayay siyaasiyiinta isku magacaabay Madasha Samatabixinta, ayuu sheegay inay tahay inay shacabka u soo bandhigaan aragtidooda siyaasadeed, waxa ay dowladda ku diidan yihiin iyo xalalka ay u hayaan xaaladda dalka.
Waxa uu su’aal geliyay in siyaasiyiinta dowladda ka tirsan ee mucaaradka ah ay sii haystaan xilalka iyo mushaaraadka dowladda, isaga oo ku baaqay inay xilalka iska casilaan haddii ay doonayaan inay si buuxda uga hor yimaadaan dowladda.
Nabadoon Daahir ayaa sidoo kale ka digay in khilaafaadka siyaasadeed iyo shirarka lagu qabto hoteellada Muqdisho ay magaalada u horseedaan xiisado cusub. Waxa uu sheegay inuusan aaminsanayn in Soomaaliya uu ka jiro mucaarad dhab ah, isaga oo aragtidiisa ku saleeyay in siyaasiyiinta qaarkood ay weli ka tirsan yihiin hay’adaha dowladda.
Dhankiisa, Aways Cismaan oo ku magac dheer Tusbaxweyne ayaa walaac ka muujiyay xaaladda siyaasadeed ee dalka, isaga oo sheegay inay tahay arrin laga xumaado in siyaasiyiinta mucaaradka ah iyo xubnaha Golaha Mustaqbalka Soomaaliya ay la kulmaan cadaadis amni iyo in ciidamo la geeyo agagaarka guryahooda.
Aways ayaa si gaar ah u xusay madaxweynihii hore ee Soomaaliya Shariif Sheekh Axmed iyo ra’iisul wasaarihii hore Xasan Cali Khayre, isaga oo sheegay in khilaafka kala dhexeeya dowladda lagu wajaho hannaan ka duwan tallaabooyinka milatari.
Waxa uu sheegay in Soomaaliya ay u baahan tahay in la helo hannaan doorasho oo nabad ah, isla markaana la ilaaliyo xasilloonida magaalada Muqdisho. Waxa uu sidoo kale Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ugu baaqay inuu tixgeliyo dhammaadka muddada xilkiisa, isaga oo ku adkaystay in khilaafaadka siyaasadeed aan lagu xallin karin awood ciidan.
Aways Cismaan ayaa tilmaamay in horumarka Muqdisho, oo ay ka mid yihiin dhismayaasha dhaadheer iyo maalgashiga ka socda magaalada, uu ku tiirsan yahay amni iyo nabad. Waxa uu ka digay in dagaal cusub uu sababi karo dhimasho, burbur iyo in la waayo fursadaha horumarineed ee dalka.
Waxa uu sheegay in shacabka Soomaaliyeed ay soo mareen dhibaatooyin badan, sidaas darteedna aysan doonayn in mar kale dib loogu celiyo xaalado colaadeed. Waxa uu dhinacyada siyaasadda ugu baaqay inay miiska wada-hadalka isugu yimaadaan, kana shaqeeyaan xal u horseeda dalka xasillooni waarta.
Maxamed Saalax Cabdullaahi, oo isaguna ka hadlay arrintan, ayaa sheegay in shacabka Soomaaliyeed ay soo mareen dhibaatooyin badan oo ay ka mid yihiin dagaallo, amni darro iyo burbur, isaga oo xusay in dadku ay u baahan yihiin nabad ay noloshooda iyo ganacsigooda ku dhistaan.
Waxa uu sheegay in xaaladihii kala duwanaa ee dalka soo maray ay muujiyeen muhiimadda ay leedahay in amniga lagu ilaaliyo hannaan dowladeed oo mideysan. Sida uu sheegay, ma jirto faa’iido laga helayo in qof kasta uu isku dayo inuu amnigiisa ku sugo hub uu isagu leeyahay, iyadoo aan la helin hannaan amni oo ay dowladda iyo hay’adaha sharciga ahi maamulaan.
Maxamed Saalax ayaa ku dooday in qof keli ahi uusan awoodin inuu xaalad kasta si madax-bannaan isaga difaaco, isaga oo carrabka ku adkeeyay muhiimadda dowladnimada iyo hay’adaha amniga.
Waxa uu soo dhaweeyay in Muqdisho ay yeelato hal maamul dowladeed oo mideysan, isaga oo ka digay in khilaafaadka siyaasadeed ay horseedaan xaalad ay magaalada ka jiraan xarumo awood oo isdiiddan.
Aragtiyaha ay soo bandhigeen dadka la hadlay Kaab TV ayaa muujinaya sida ay shacabka Muqdisho ugu kala aragti duwan yihiin khilaafka u dhexeeya dowladda federaalka iyo siyaasiyiinta mucaaradka.
Qaar ka mid ah dadka hadlay ayaa taageeray amniga iyo horumarka magaalada, iyaga oo ku doodaya in aan dib loogu noqon karin waayihii dagaallada iyo kala qaybsanaanta. Qaar kalena waxay walaac ka muujiyeen in tallaabooyinka amni ee laga qaadayo siyaasiyiinta mucaaradka ay sii xumeeyaan xaaladda siyaasadeed.
Khilaafka ayaa sidoo kale la xiriira muranka ku saabsan hubka ay wataan ilaaladda siyaasiyiinta, awoodda dowladda ee sugidda amniga iyo sida loo maareynayo kala aragti duwanaanshaha siyaasadeed.
Inkasta oo dadka la hadlay Kaab TV ay soo bandhigeen aragtiyahooda, hadalladoodu ma matalayaan dhammaan shacabka Muqdisho, mana aha caddayn muujinaysa in bulshada oo dhan ay isku aragti ka tahay dowladda ama mucaaradka.
Xaaladda siyaasadeed ee Muqdisho ayaa weli u baahan xal ay dhinacyadu ku gaaraan wada-hadal, iyadoo la ilaalinayo amniga shacabka iyo xuquuqda siyaasiyiinta. Dadka la hadlay Kaab TV ayaa si kala duwan uga hadlay mustaqbalka dalka, iyaga oo intooda badan xoogga saaray muhiimadda nabadda, dowladnimada iyo ka fogaanshaha dagaal cusub.
Dhinacyada siyaasadda ayaa wajahaya baahida loo qabo in khilaafaadkooda lagu xalliyo hannaan sharci ah oo la isku raacsan yahay, si loo ilaaliyo xasilloonida Muqdisho loona sii wado horumarka magaalada.