Wasaaradda Caddaaladda iyo Arrimaha Dastuurka ee Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa soo saartay habraac cusub oo nidaaminaya dadka loo oggol yahay inay meheriyaan lammaanaha is guursanaya, kaas oo dhigaya in guurka uu fulin karo garsoore ama ma’duun si rasmi ah uga diiwaangashan Wasaaradda Caddaaladda.
Habraacan oo la shaaciyay 21-kii Oktoobar 2026 ayaa lagu sheegay in ujeeddadiisu tahay nidaaminta diiwaangelinta ma’duunnada, xaqiijinta guurka iyo ilaalinta xuquuqda qoysaska Soomaaliyeed. Wasaaraddu waxay sidoo kale ku boorrisay dadka meherka fuliya inay iska diiwaangeliyaan hay’adaha ay khusayso, ayna raacaan shuruudaha loo dejiyay.
Habraaca cusub ayaa dhaliyay su’aalo ku saabsan sida loo fulin doono, doorka culimada dhaqanka, kharashaadka ay qoysasku wajihi karaan iyo saameynta uu ku yeelan karo dadka doonaya inay guurkooda si rasmi ah u diiwaangeliyaan.
Soomaaliya, meherka waxaa muddo dheer qabanayay culimo iyo wadaaddo bulshada dhexdeeda looga yaqaanay aqoontooda diinta iyo waayo-aragnimadooda. Hase yeeshee, diiwaangelinta iyo xaqiijinta guurka si isku mid ah ugama hirgelin dhammaan deegaannada dalka.
Habraaca cusub wuxuu doonayaa in la sameeyo nidaam rasmi ah oo lagu diiwaangeliyo ma’duunnada, lagu qeexo waajibaadkooda, laguna kormeero habka ay u fuliyaan guurka.
Sida lagu sheegay warbixinnada laga qoray go’aanka, qofka doonaya inuu helo aqoonsiga ma’duunka waxaa lagu xiray shuruudo ay ka mid yihiin waxbarasho la xiriirta culuumta sharciga ama wax u dhigma, iyadoo faahfaahinta buuxda ee shuruudaha iyo hirgelintooda ay muhiim u tahay fahamka saameynta nidaamka.
Arrintan waxay ka dhigan tahay in qof kasta oo bulshada dhexdeeda meherka ka qaban jiray uusan si toos ah u sii wadi karin hawshaas isaga oo aan buuxin shuruudaha diiwaangelinta ee dowladda.
Mid ka mid ah faa’iidooyinka laga filan karo habraaca cusub ayaa ah in la helo diiwaanno rasmi ah oo lagu xaqiijin karo guurka.
Marka guurka si habboon loo diiwaangeliyo, waxaa fududaan karta in la caddeeyo xiriirka labada qof marka ay soo baxaan khilaafaad qoys, muran dhaxal ama arrimo kale oo sharci ah.
Diiwaangelinta saxda ah waxay sidoo kale muhiim u noqon kartaa ilaalinta xuquuqda carruurta, gaar ahaan marka loo baahdo in la caddeeyo xiriirka qoyska ama la xalliyo muranno sharci oo mustaqbalka soo baxa.
Dowladdu waxay sidoo kale heli kartaa xog rasmi ah oo ka caawisa qorsheynta adeegyada bulshada iyo fahamka xaaladda qoysaska dalka.
Hase yeeshee, faa’iidooyinkaas waxay ku xirnaan doonaan sida loo hirgeliyo nidaamka, tayada diiwaannada la hayo iyo in adeegga ay heli karaan dadka ku nool magaalooyinka iyo miyiga.
Habraaca cusub wuxuu saamayn ku yeelan karaa culimada iyo wadaaddada muddo dheer bulshada uga shaqeynayay meherinta lammaanaha.
Culimada buuxisa shuruudaha oo iska diiwaangelisa wasaaradda waxay sii wadi karaan hawsha meherinta iyagoo ku shaqeynaya nidaamka rasmiga ah.
Dhanka kale, wadaaddada aan buuxin shuruudaha waxaa laga yaabaa inay u baahdaan inay helaan tababar, caddeymo aqooneed ama aqoonsi rasmi ah, haddii nidaamka loo dejiyay uu u oggolaanayo inay sidaas ku buuxiyaan shuruudaha.
Arrintani waxay dhalin kartaa dood ku saabsan sida loo waafajinayo aqoonta diinta, waayo-aragnimada culimada iyo shuruudaha maamulka dowladda.
Waxaa muhiim ah in wasaaraddu si cad u sharaxdo shuruudaha, habka codsiga iyo muddada ay culimadu ugu diyaar garoobi karaan nidaamka cusub, si aanay u dhicin jahawareer ku yimaada adeegga meherinta.
Sida lagu sheegay faahfaahinta habraaca, lammaanaha doonaya inay is guursadaan waxaa laga rabaa dokumentiyo aqoonsi oo rasmi ah iyo warqad caafimaad oo ay soo saartay xarun caafimaad oo la aqoonsan yahay.
Shuruudaha noocan ah waxay dowladda ka caawin karaan xaqiijinta aqoonsiga dadka guursanaya iyo nidaaminta diiwaanka guurka. Hase yeeshee, waxaa muhiim ah in la caddeeyo nooca baaritaanka caafimaad ee loo baahan yahay, xarumaha la aqoonsan yahay iyo sida loo ilaalinayo xogta caafimaad ee lammaanaha.
Dadka ku nool miyiga ama meelaha ay xarumaha caafimaadku ku yar yihiin ayaa la kulmi kara caqabado dheeraad ah haddii aan la samayn adeegyo la heli karo oo kharashkoodu macquul yahay.
Sidoo kale, dadka aan haysan dokumentiyada aqoonsiga waxay u baahan karaan hab cad oo ay ku heli karaan aqoonsi rasmi ah ka hor inta aan guurkooda la diiwaangelin.
Sidaas darteed, hirgelinta habraaca waa inay tixgelisaa duruufaha dhaqaale iyo kuwa juqraafiyeed ee bulshada, si shuruuduhu aanay caqabad aan loo baahnayn ugu noqon dadka doonaya inay guurkooda sharci ahaan u diiwaangeliyaan.
Su’aalaha ugu waaweyn ee ka dhalan kara habraaca cusub waxaa ka mid ah kharashka diiwaangelinta ma’duunka, helitaanka dokumentiyada iyo kharashaadka ay lammaanuhu ku bixinayaan warqadaha caafimaadka.
Haddii nidaamka cusub uu keeno adeegyo si sahlan loo heli karo, kharashkooduna uu macquul yahay, wuxuu dhiirrigelin karaa in guur badan si rasmi ah loo diiwaangeliyo.
Hase yeeshee, haddii nidaamku noqdo mid adag, qaali ah ama u baahan in dadku safarro dhaadheer u galaan xarumaha diiwaangelinta, waxaa dhici karta in qoysaska danyarta ah ay ku adkaato inay buuxiyaan shuruudaha.
Waxaa sidaas darteed muhiim ah in dowladda ay caddeyso khidmadaha rasmiga ah, dejiso habraac codsi oo fudud, isla markaana ay adeegga gaarsiiso gobollada iyo degmooyinka dalka.
Tallaabada Dowladda Federaalka ayaa kusoo beegmaysa xilli Puntland ay hore u soo saartay awaamiir la xiriirta shahaadada guurka iyo dukumentiyada laga doonayo lammaanaha adeegsanaya hoteellada iyo goobaha hoyga.
Bishii Agoosto 2026, Wasaaradda Caddaaladda Puntland ayaa ku amartay hoteellada, guryaha dabaqyada ah iyo goobaha martida inay hubiyaan shahaadada guurka ee lammaanaha wada degaya. <Cite refs={[“turn802845search4″,”turn802845search10”]}/>
Inkasta oo labada tallaabo ay wadaagaan ujeeddo la xiriirta diiwaangelinta iyo xaqiijinta guurka, haddana waa in la kala saaraa habraaca cusub ee federaalka ee diiwaangelinta ma’duunnada iyo amarkii Puntland ee ku saabsanaa goobaha hoyga.
Isku dubbaridka nidaamyada dowladda federaalka iyo dowlad-goboleedyada ayaa muhiim u noqon kara in muwaadiniintu helaan adeeg isku xiran, isla markaana aanay kala kulmin shuruudo is khilaafsan marka ay guurkooda diiwaangelinayaan.
Wasaaradda Caddaaladda ayaa sidoo kale adkaysay muhiimadda ay leedahay ilaalinta sirta iyo xogta shakhsiga ah ee la xiriirta guurka.
Arrintani waxay muhiim u tahay maadaama dokumentiyada guurka ay ka koobnaan karaan xog aqoonsi, macluumaad qoys iyo dukumentiyo caafimaad oo xasaasi ah.
Haddii xogtaas si ammaan ah loo kaydiyo, loona oggolaado oo keliya hay’adaha iyo dadka sharci ahaan xaqa u leh inay helaan, waxay kordhin kartaa kalsoonida shacabka ee nidaamka diiwaangelinta.
Dhanka kale, waxaa loo baahan yahay in la caddeeyo cidda heli karta xogta, muddada la kaydinayo iyo sida looga hortagayo in si khaldan loo adeegsado.
Hirgelinta habraaca cusub waxay u baahan doontaa wada shaqeyn dhex marta Wasaaradda Caddaaladda, garsoorka, dowlad-goboleedyada, maamulka Gobolka Banaadir iyo culimada bulshada.
Waxaa muhiim ah in dowladda ay bulshada u soo bandhigto nuqulka buuxa ee habraaca, shuruudaha diiwaangelinta, khidmadaha rasmiga ah iyo habka looga caban karo go’aannada la xiriira diiwaangelinta.
Sidoo kale, waxaa loo baahan yahay wacyigelin ku saabsan sida lammaanuhu u heli karaan aqoonsiga, warqadaha caafimaadka iyo caddeynta guurka, gaar ahaan dadka ku nool meelaha ay adeegyada dowladdu ku yar yihiin.
Haddii arrimahan si hufan loo maareeyo, nidaamka cusub wuxuu gacan ka geysan karaa in guurka si rasmi ah loo diiwaangeliyo, lana helo hannaan cad oo lagu xaqiijiyo xuquuqda qoysaska.
Ugu dambayn, saameynta dhabta ah ee habraaca waxay ku xirnaan doontaa sida loo dhaqan-geliyo, sida ay u fudud yihiin shuruuduhu iyo in dhammaan muwaadiniintu ay si caddaalad ah u heli karaan adeegga.