Warbixin ay baahisay warbaahinta Bloomberg ayaa sheegtay in Turkigu uu sii ballaarinayo joogitaankiisa milatari, dhaqaale iyo istiraatiiji ee Soomaaliya, iyadoo Muqdisho ay noqotay xarun muhiim u ah qorshaha Ankara ee Geeska Afrika.
Warbixintu waxay tilmaamaysaa in saameynta Turkiga ay ka muuqato dhinacyo kala duwan oo nolosha iyo kaabayaasha dhaqaalaha Soomaaliya ah, laga bilaabo maamulka dekedda iyo garoonka diyaaradaha Muqdisho ilaa dhismaha waddooyinka, adeegyada caafimaadka iyo tababarka ciidamada qalabka sida ee Soomaaliya.
Shirkado Turki ah ayaa door muhiim ah ku leh maamulka iyo horumarinta dekedda Muqdisho iyo garoonka diyaaradaha Aadan Cadde. Turkiga ayaa sidoo kale ka qayb qaatay dhismaha kaabayaasha dhaqaalaha iyo xarumo caafimaad, oo uu ku jiro Isbitaalka Recep Tayyip Erdoğan ee Muqdisho, kaas oo ka mid ah mashaariicda lagu xoojinayo xiriirka labada dal.
Joogitaankaas ayaa muujinaya in xiriirka Soomaaliya iyo Turkiga uusan ku koobnayn iskaashi diblomaasiyadeed, balse uu ku fiday ganacsiga, adeegyada bulshada, maalgashiga iyo mashaariicda istiraatiijiga ah.
Dhinaca amniga, Turkiga ayaa door muuqda ku leh tababarka iyo tayeynta ciidamada Soomaaliya. Xerada TURKSOM ee Muqdisho ayaa ah xarun muhiim u ah tababarka ciidamada Soomaaliyeed, iyadoo qayb ka ah iskaashiga milatari ee labada dowladood.
Taageerada Turkiga ayaa la xiriirta dadaallada dowladda Soomaaliya ay ku dhisayso awoodda ciidamadeeda, si ay ula wareegaan mas’uuliyadda amniga dalka, ugana hortagaan kooxaha hubeysan ee khatarta ku ah xasilloonida Soomaaliya.
Warbixinta Bloomberg ayaa sidoo kale tilmaamaysa in iskaashiga milatari uu gaaray heerar kale, oo ay ka mid yihiin diyaaradaha aan duuliyaha lahayn iyo diyaaradaha dagaalka ee F-16. Arrimahan ayaa muujinaya muhiimadda sii kordheysa ee Soomaaliya u leedahay qorshaha amni ee Turkiga, inkastoo faahfaahinta hawlgallada iyo awoodaha gaarka ah ay u baahan tahay xaqiijin dheeraad ah.
Larry André, oo hore u soo noqday safiirka Mareykanka ee Soomaaliya, ayaa lagu soo xigtay warbixinta isagoo sheegay in Turkigu si buuxda ugu lug leeyahay arrimaha Soomaaliya, isla markaana uusan arkin calaamado muujinaya in Ankara ay qorsheyneyso inay dib uga laabato joogitaankeeda dalka.
Hadalkan ayaa muujinaya sida ay qaar ka mid ah diblomaasiyiintii hore ee Mareykanka u arkaan xiriirka sii xoogeysanaya ee u dhexeeya Muqdisho iyo Ankara.
Mid ka mid ah dhinacyada kale ee iskaashiga labada dal waa sahaminta shidaalka iyo gaaska dabiiciga ah ee xeebaha Soomaaliya. Turkiga ayaa ku lug leh qorshayaal lagu baarayo khayraadka dabiiciga ah ee dalka, iyadoo arrintani ay qayb ka tahay dadaallada Soomaaliya ay ku doonayso inay ka faa’iidaysato kheyraadkeeda.
Haddii sahannada iyo mashaariicda shidaalku ay gaaraan heer wax-soo-saar ganacsi, waxay mustaqbalka saameyn ku yeelan karaan dhaqaalaha Soomaaliya. Si kastaba ha ahaatee, faa’iidada dhaqaale waxay ku xirnaan doontaa natiijooyinka sahaminta, heshiisyada la gaaro, kharashaadka soo saarista iyo sida dakhliga loo maareeyo.
Bloomberg ayaa sidoo kale xustay qorshayaal la xiriira dhismaha xarun hawada sare ah oo Soomaaliya laga hirgelinayo. Mashruucan ayaa lala xiriirinayaa hamiga Turkiga ee horumarinta barnaamijkiisa hawada sare iyo ballaarinta awooddiisa farsamo.
Warbixinnada ku saabsan qorshaha xarunta gantaallada lagu rido ayaa sidoo kale soo jiitay dareenka caalamka, maadaama mashruuc noocaas ahi uu Soomaaliya siin karo muhiimad dheeraad ah oo ku saabsan iskaashiga sayniska iyo tiknoolajiyadda, isla markaana dhalin karo su’aalo ku saabsan saameynta amni iyo istiraatiiji ee gobolka.
Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa dhankiisa sheegay in Turkigu Soomaaliya siiyo taageerada ay ka codsato, gaar ahaan dhinacyada amniga iyo milatariga.
Mowqifka dowladda Soomaaliya ayaa muujinaya in Muqdisho ay xiriirka Ankara u aragto mid muhiim u ah xoojinta awoodda hay’adaha dowladda, horumarinta ciidamada iyo fulinta mashaariicda dhaqaale.
Xiriirka labada dal ayaa sidoo kale ku dhisan heshiisyo iskaashi oo dhinacyo badan taabanaya. Turkigu wuxuu Soomaaliya ka taageeraa adeegyada caafimaadka, waxbarashada, kaabayaasha dhaqaalaha iyo tababarka ciidamada, halka Soomaaliya ay Turkiga u leedahay muhiimad juqraafiyeed iyo fursado dhaqaale oo ku yaalla marinno ganacsi oo muhiim ah.
Si kastaba ha ahaatee, ballaarinta iskaashigaas waxay sidoo kale muhiim ka dhigaysaa in heshiisyada labada dhinac ay noqdaan kuwo hufan, danaha Soomaaliya ilaaliya, isla markaana si cad loo qeexo faa’iidooyinka ay shacabka Soomaaliyeed ka helayaan.
Soomaaliya waxay ku taallaa meel muhiim ah oo isku xirta Badweynta Hindiya iyo Gacanka Cadmeed, iyadoo u dhow marin-biyoodka Baab al-Mandab, oo ka mid ah marinnada muhiimka u ah isu-socodka maraakiibta iyo ganacsiga caalamka.
Goobta juqraafiyeed ee dalka ayaa ka dhigaysa mid muhiim u ah dowladaha doonaya inay xoojiyaan joogitaankooda Geeska Afrika iyo marin-biyoodka Badda Cas. Ganacsiga caalamiga ah, amniga badda iyo isu-socodka tamarta ayaa dhammaantood kordhiya qiimaha istiraatiijiga ah ee gobolka.
Turkiga, oo doonaya inuu ballaariyo xiriirkiisa Afrika iyo awooddiisa dhaqaale iyo milatari, wuxuu Soomaaliya ka heli karaa fursado la xiriira ganacsiga, maalgashiga, iskaashiga difaaca iyo hawlaha badda.
Joogitaanka Ankara ee Muqdisho ayaa sidoo kale ku soo beegmaya xilli dowlado kale ay danaynayaan Geeska Afrika, taas oo Soomaaliya siin karta fursado ay ku ballaariso iskaashiga caalamiga ah, balse sidoo kale u baahan maarayn taxaddar leh si aan dalka loogu dhex jiidin loollan u dhexeeya quwadaha gobolka iyo kuwa caalamka.
Warbixinta Bloomberg waxay sawir ka bixinaysaa xiriir sii ballaaranaya oo aan ku koobnayn gargaar iyo mashaariic horumarineed, balse ku fiday amniga, khayraadka dabiiciga ah, tiknoolajiyadda iyo danaha istiraatiijiga ah.
Mustaqbalka xiriirka labada dal wuxuu ku xirnaan doonaa sida loo fuliyo heshiisyada jira, natiijooyinka laga gaaro mashaariicda shidaalka iyo kaabayaasha dhaqaalaha, iyo heerka ay taageerada Turkigu uga qayb qaadato xoojinta hay’adaha Soomaaliya.