Tirada ciidamada Soomaaliya iyo kuwa Uganda ee ku sugan gudaha dalka ayaa mar kale dhalisay dood ku saabsan awoodda milatari, dhismaha Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed iyo mustaqbalka amniga dalka.
Xogta la soo bandhigay ayaa sheegaysa in ciidamada Uganda ee Soomaaliya jooga ay u dhexeeyaan 4,500 ilaa 6,000 askari, halka ciidamada Soomaaliya lagu qiyaasay 75,000 oo askari, kuwaas oo loo kala qaybiyey cutubyo kala duwan oo ay ka mid yihiin Gorgor, Danab, Haramcad, Goodir, Ciidanka Xoogga Dalka iyo ciidamadii tababarka loogu qaaday Eritrea.
Si kastaba ha ahaatee, tirooyinkan waa in loo qaataa qiyaaso la soo bandhigay, mana aha tirooyin si madax-bannaan loo xaqiijiyey. Waxaa muhiim ah in la kala saaro tirada guud ee ciidamada, kuwa si firfircoon u shaqeeya, kuwa tababarka ku jira iyo kuwa hawlgallada amniga ka qayb qaata.
Tirada la soo bandhigay iyo xaqiiqooyinka la heli karo,Qiyaasta 75,000 ee ciidamada Soomaaliya waxay u baahan tahay in si taxaddar leh loo fahmo. Warbixin ay 2025 soo saartay Hay’adda Midowga Yurub ee Magangelyada (EUAA) ayaa sheegtay in Ciidanka Xoogga Dalka uu warqad ahaan ka koobnaa ku dhowaad 32,000 askari, balse tirada ciidanka si dhab ah loo hawlgelin karo ay ku dhowayd 19,000. Warbixintu waxay sidoo kale xustay in dowladda Soomaaliya ay sheegtay in kumannaan askari oo dheeraad ah la tababaray lana doonayay in lagu daro ciidanka.
Sidaas darteed, tirada 75,000 ee la faafiyey ma aha in si toos ah loogu fasirto 75,000 oo askari oo dhammaantood diyaar u ah hawlgallo milatari. Waxaa dhici karta in tirooyinka la isku daray ay ku jiraan cutubyo gaar ah, ciidamo tababar ku jira, iyo ciidamo hore loo diiwaangeliyey.
Ciidamada Soomaaliya ee la sheegay
Qoraalka la soo bandhigay wuxuu ciidamada u kala qaybiyey sidan:
Cutubka ciidanka Tirada la sheegay
Gorgor 15,000
Danab 8,000
Haramcad 10,000
Goodir 7,000
Ciidanka Xoogga Dalka (SNA) guud 20,000
Ciidamadii Eritrea lagu tababaray 15,000
Wadarta la sheegay 75,000
Waxaa kale oo muhiim ah in la ogaado in Gorgor, Danab iyo cutubyo kale ay ka tirsan yihiin qaab-dhismeedka ciidamada Soomaaliya. Sidaas darteed, haddii tirada cutubyadan lagu daro tirada guud ee SNA, waxaa dhici karta in askar isku mid ah laba jeer la tiriyo. Warbixinta EUAA waxay Gorgor iyo Danab ku tilmaantay cutubyo ka tirsan Ciidanka Xoogga Dalka.
Ciidamada Uganda ee Soomaaliya jooga,Uganda ayaa muddo dheer ka mid ahayd dalalka ugu waaweyn ee ciidamada u soo dira Soomaaliya, iyadoo ka qayb qaadatay hawlgallada Midowga Afrika ee taageerada amniga.
Uganda ayaa bilowday dhimista iyo ka bixitaanka ciidamadeeda Soomaaliya. Sida warbixintaasi xustay, Uganda waxay Soomaaliya ku lahayd ku dhowaad 4,500 askari oo ku jira howlgalka AUSSOM, iyadoo sidoo kale ay jireen ciidamo kale oo ku jooga heshiis laba geesood ah oo ay la gashay dowladda Soomaaliya.
Tallaabada ka bixitaanka ayaa loo qorsheeyey inay si tartiib ah u socoto, iyadoo ciidamada Uganda oo dhan laga saarayo Soomaaliya dhammaadka 2027, sida ay sheegtay warbixinta.
Arrintan ayaa Soomaaliya u abuureysa fursad iyo caqabad isku mar ah. Fursaddu waa in ciidamada Soomaaliyeed ay si buuxda ula wareegaan mas’uuliyadda amniga; caqabaduna waa in loo baahan yahay awood ciidan oo isku xiran, qalabaysan, mushaar joogto ah hela, isla markaana awood u leh inay buuxiyaan meelaha ay ciidamada shisheeye ka baxayaan.
Awoodda ciidan laguma cabbiro tirada askarta oo keliya. Waxaa sidoo kale muhiim ah:
Tababarka iyo xirfadda askarta, Hubka, gaadiidka iyo qalabka ay haystaan, Mushaarka iyo saadka joogtada ah,-Hoggaan mideysan iyo isku-duwidda cutubyada,Awoodda sirdoonka iyo xog-ururinta, Daryeelka dhaawacyada iyo taageerada caafimaadka,- In ciidamadu si joogto ah u joogaan goobaha loo baahan yahay
– .
Warbixinno ku saabsan ciidamada Soomaaliya ayaa hore u tilmaamay caqabado la xiriira kala duwanaanshaha tababarka, qalabka iyo isku-duwidda cutubyada.
Taas macnaheedu waa in ciidan tiro badan oo aan si wanaagsan loo maamulin uusan mar walba ka awood badnaan karin ciidan tiro yar oo tababaran, qalabaysan, isla markaana leh hoggaan mideysan.
Maxaa laga filan karaa Soomaaliya?Haddii dowladda Soomaaliya ay xaqiijiso in ciidanka qaranku gaaray tiro ka badan 75,000 oo askari, waxaa muhiim noqonaya in la caddeeyo tirada askarta si dhab ah u hawlgeli karta, cutubyada ay ka tirsan yihiin iyo goobaha ay ka howlgalaan.
Ka bixitaanka ciidamada Uganda wuxuu sii xoojinayaa baahida loo qabo in Soomaaliya dhisto ciidan isku dhafan oo awood u leh inuu ilaaliyo magaalooyinka, waddooyinka, xarumaha dowladda iyo deegaannada laga saaro Al-Shabaab.
