Midowga Afrika iyo Midowga Yurub ayaa walaac xooggan ka muujiyay caqabadaha dhaqaale iyo kuwa hawlgal ee soo food saaray howlgalka Midowga Afrika ee taageerada iyo xasillinta Soomaaliya (AUSSOM), iyagoo ka digay in dhibaatooyinkaasi ay saameyn ku yeelan karaan guulihii laga gaaray dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab iyo qorshaha Soomaaliya ay kula wareegayso mas’uuliyadda amniga dalka.
Walaacan ayaa lagu soo bandhigay kulan wadatashi ah oo ay 6-dii Nofeembar 2026 magaalada Addis Ababa ee dalka Itoobiya ku yeesheen Golaha Nabadda iyo Amniga ee Midowga Afrika iyo Guddiga Siyaasadda iyo Amniga ee Midowga Yurub.
Kulanka ayaa looga hadlay xaaladaha amni ee qaaradda Afrika, waxaana si gaar ah diiradda loo saaray mustaqbalka howlgalka AUSSOM, taageerada ciidamada Soomaaliya iyo caqabadaha horyaalla hawlgallada nabad-ilaalinta ee Midowga Afrika.
War-murtiyeedka kulanka ayaa lagu sheegay in labada dhinac ay bogaadiyeen dowladda Soomaaliya, ciidamada AUSSOM iyo dalalka ciidamadooda ku biiriyay howlgalka, iyagoo aqoonsaday horumarka laga sameeyay dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab. Hase yeeshee, waxay ka digeen in dhaqaale-yaraanta iyo dhibaatooyinka hawlgal ay wiiqi karaan sii socoshada dadaallada amni.
Howlgalka AUSSOM wuxuu door muhiim ah ka qaataa taageerada ciidamada dowladda Soomaaliya, gaar ahaan hawlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab, sugidda xarumaha muhiimka ah iyo taageeridda dadaallada xasillinta deegaannada laga saaro kooxda.
Hase yeeshee, howlgalka noocan ah wuxuu u baahan yahay dhaqaale joogto ah iyo adeegyo saadka ah oo ay ka mid yihiin shidaalka, cuntada, gaadiidka, qalabka isgaarsiinta, adeegyada caafimaadka iyo taageerada ciidamada ku sugan goobaha hawlgallada.
Haddii adeegyadaas ay yaraadaan ama hakad galaan, waxaa adkaan karta in ciidamada howlgalka ku jira ay si buuxda u gutaan waajibaadkooda. Taasi waa sababta Midowga Afrika iyo Midowga Yurub ay u muujiyeen walaac ku saabsan sida loo ilaalin karo guulaha amni ee hore loo gaaray.
Labada dhinac waxay si gaar ah u xuseen baahida loo qabo in la helo maalgelin ku filan, la saadaalin karo, isla markaana waarta, si howlgalka uusan ugu tiirsanaan dhaqaale aan joogto ahayn.
Mid ka mid ah qodobada ugu muhiimsan ee walaaca dhaliyay waa mustaqbalka taageerada saadka ee Qaramada Midoobay ay siiso howlgalka AUSSOM, taas oo loo maro Xafiiska Taageerada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNSOS).
UNSOS wuxuu howlgalka ka taageeraa adeegyo muhiim u ah joogitaanka iyo dhaqdhaqaaqa ciidamada, sida gaadiidka, shidaalka, cuntada, daryeelka caafimaadka iyo adeegyada kale ee saadka.
Sida lagu sheegay xogta Qaramada Midoobay, UNSOS wuxuu taageero saadka ah siiyaa ilaa 11,826 askari iyo boolis oo ka tirsan howlgalka AUSSOM, iyadoo sidoo kale la taageero ciidamada Soomaaliya ee hawlgallada wadajirka ah ama isku-duwan la sameeya howlgalka.
Warbixin ay Reuters daabacday 18-kii Sebtembar 2026 ayaa sheegtay in Mareykanku oggolaaday muddo 12 bilood ah oo si tartiib ah loogu dhimayo taageerada saadka ee UNSOS, iyadoo geeddi-socodkaas la filayo inuu billowdo Janaayo 2027.
Arrintan ayaa abuureysa su’aalo ku saabsan cidda buuxin doonta kaalinta taageeradaas iyo halka laga heli doono dhaqaalaha lagu daboolayo baahiyaha howlgalka.
Dhimista taageerada UNSOS ma aha oo keliya arrin maaliyadeed, balse waxay si toos ah u taaban kartaa awoodda hawlgalka ee ciidamada AUSSOM.
Haddii aan la helin qorshe beddel ah, waxaa iman kara caqabado la xiriira sahayda ciidamada, dhaqdhaqaaqa gaadiidka, daryeelka dhaawacyada iyo joogitaanka ciidamada ee goobaha fogfog.
Waxaa sidoo kale dhici karta in hawlgallada qaarkood ay wajahaan dib-u-dhac ama ay yaraato awoodda ciidamada ee ay ku taageerayaan kuwa Soomaaliya.
Warbixintii Reuters ee Sebtembar waxay tilmaantay in muddada 12-ka bilood ah ee la qorsheeyay ay fursad siinayso dhinacyada ay khusayso inay raadiyaan ilo kale oo dhaqaale iyo saadka ah, balse aan weli meesha laga saarin hubanti la’aanta mustaqbalka howlgalka.
Midowga Afrika iyo Midowga Yurub waxay ku adkeeyeen in dowladda Soomaaliya ay hoggaamiso qiimeyn lagu ogaanayo saameynta ay dhimista taageerada UNSOS ku yeelan karto amniga dalka iyo qorshaha kala-guurka ciidamada.
Qiimeyntan ayaa muhiim u ah in la ogaado meelaha ay ciidamada Soomaaliya awood u leeyihiin inay si madax-bannaan u sugaan amniga, meelaha ay weli u baahan yihiin taageerada AUSSOM iyo adeegyada ay tahay in laga helo saaxiibada caalamiga ah.
Sidoo kale, dowladda waxaa laga doonayaa inay dejiso qorshe cad oo ku saabsan maalgelinta ciidamada, bixinta mushaaraadka, helitaanka saanadda, qalabka iyo dhismaha awood ciidan oo muddo dheer shaqayn karta.
Haddii kala-guurka amniga lagu saleeyo qorshe aan lahayn dhaqaale iyo agab ku filan, waxaa adkaan karta in Soomaaliya si habsami leh ula wareegto dhammaan waajibaadka amniga.
Digniinta oo ku soo beegantay xilli isbeddel uu ka socdo ciidamada shisheeye
Walaaca labada urur ayaa sidoo kale ku soo beegmaya xilli isbeddello waaweyn ay ka socdaan joogitaanka ciidamada shisheeye ee Soomaaliya.
Warbixin ay Associated Press daabacday 3-dii Nofeembar 2026 ayaa sheegtay in Uganda ay billowday ka bixitaanka qaar ka mid ah ciidamadeeda Soomaaliya ee ku joogay heshiis laba geesood ah, iyadoo qorshuhu yahay in dhammaan ciidamada Uganda, oo ay ku jiraan kuwa howlgalka Midowga Afrika, ay baxaan dhammaadka 2027.
Warbixintu waxay sidoo kale sheegtay in AUSSOM ay qorshaynayso inay la wareegto afar saldhig oo muhiim ah oo ku yaalla agagaarka Muqdisho iyo Shabeellaha Hoose, kuwaas oo kala ah Sabid-Anole, Bariire, Awdheegle iyo Bulonagad.
Waxaa muhiim ah in la kala saaro ciidamada Uganda ee ku jooga heshiisyada laba geesoodka ah iyo kuwa ka tirsan howlgalka AUSSOM. Labada joogitaan isku mid ma aha, inkastoo isbeddelka ku yimaada ciidamada Uganda uu saameyn ku yeelan karo xaaladda guud ee amniga.
Sidaas darteed, isku-dubaridka ciidamada, qorshaha wareejinta saldhigyada iyo helitaanka dhaqaale joogto ah ayaa noqonaya arrimo muhiim u ah xasilloonida dalka.
Labada dhinac kuma ekaan muujinta walaaca, balse waxay sidoo kale soo jeediyeen in la helo ilo dhaqaale oo kala duwan si loo joogteeyo howlgalada nabad-ilaalinta ee Midowga Afrika.
Waxay xuseen muhiimadda ay leeyihiin wax-ku-biirinta khasabka ah ee Qaramada Midoobay, hirgelinta qaraarka Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ee tirsigiisu yahay 2719 (2023), Sanduuqa Nabadda ee Midowga Afrika iyo taageerada ay bixin karaan saaxiibada caalamiga ah.
Qaraarka 2719 wuxuu saldhig u yahay in howlgalada nabad-ilaalinta ee Midowga Afrika qaarkood ay heli karaan maalgelin Qaramada Midoobay oo laga bixiyo qaaraanka khasabka ah, iyadoo ay jiraan shuruudo iyo nidaamyo lagu dabaqayo.
Tallaabooyinkan ayaa muujinaya in labada dhinac ay doonayaan in howlgalada Midowga Afrika aan lagu tiirsanaan oo keliya ballanqaadyo dhaqaale oo isbeddeli kara.
War-murtiyeedka kulanka ayaa sidoo kale lagu xaqiijiyay taageerada Midowga Afrika iyo Midowga Yurub ee madax-bannaanida Soomaaliya, midnimada dhuleed, wadajirka siyaasadeed iyo madaxbannaanida go’aan qaadashada dalka.
Labada dhinac waxay soo dhoweeyeen dadaallada lagu xoojinayo amniga iyo xasilloonida Soomaaliya, iyagoo muujiyay inay sii wadi doonaan taageerada ay dalka siinayaan.
Si kastaba ha ahaatee, xaqiijinta taageerada siyaasadeed kaligeed ma xallinayso caqabadaha dhaqaale ee AUSSOM. Waxaa loo baahan yahay in ballanqaadyada siyaasadeed loo beddelo dhaqaale, qalab iyo taageero hawlgal oo la taaban karo.