Danjiraha dowladda Turkiga u fadhiya Soomaaliya, Ferhat Alkan, ayaa kulan la yeeshay Ra’iisul Wasaarihii hore ee Soomaaliya, Xasan Cali Khayre, kaas oo diiradda lagu saaray xaaladda siyaasadeed ee dalka, isbeddelladii ugu dambeeyay iyo dadaallada diblomaasiyadeed ee ay wadaan dalal iyo hay’ado caalami ah.
Kulankan ayaa qayb ka ah booqashooyinka isbarashada ee uu safiirka cusub ee Turkigu ku tegayo siyaasiyiinta iyo madaxda Soomaaliyeed, tan iyo markii uu xilka safiirnimo la wareegay bishii Sebtembar 2026.
Sida lagu sheegay war-saxaafadeedka safaaradda Turkiga, labada dhinac waxay is-weydaarsadeen aragtiyo ku saabsan geeddi-socodka siyaasadeed ee Soomaaliya, xaaladaha cusub ee dalka ka jira iyo xiriirka soo jireenka ah ee iskaashi iyo saaxiibtinimo ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Turkiga.
Qodobka si gaar ah u muuqday kulanka ayaa ahaa dadaallada afarta dhinac ee ay ku mideysan yihiin Turkiga, Mareykanka, Boqortooyada Ingiriiska iyo Midowga Yurub.
Dadaalladan ayaa ku soo beegmaya xilli Soomaaliya ay ku jirto khilaaf siyaasadeed oo la xiriira dastuurka, hannaanka doorashooyinka iyo xiriirka dowladda Federaalka iyo siyaasiyiinta mucaaradka.
Ka-qaybgalka afarta dhinac wuxuu muujinayaa in arrimaha siyaasadda Soomaaliya ay weli yihiin kuwo ay danaynayaan saaxiibbada caalamiga ah, gaar ahaan xilligan oo loo baahan yahay wada-hadal iyo is-afgarad dhexmara dhinacyada siyaasadda.
Hase yeeshee, bayaanka safaaradda Turkiga laguma faahfaahin tallaabooyinka gaarka ah ee afarta dhinac ay qorsheynayaan, cidda ay wada-hadallada la yeelanayaan ama heshiisyo cusub oo kulanka Khayre lagu gaaray.
Xasan Cali Khayre ayaa soo noqday Ra’iisul Wasaaraha 19-aad ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, wuxuuna xilka hayey intii u dhexeysay 2017 ilaa 2020.
Wuxuu ka mid yahay siyaasiyiinta Soomaaliyeed ee weli saameynta ku leh doodaha ku saabsan mustaqbalka siyaasadda dalka, gaar ahaan arrimaha doorashooyinka, dastuurka iyo xiriirka dowladda iyo mucaaradka.
Kulanka uu la yeeshay safiirka Turkiga wuxuu imaanayaa iyadoo Ankara ay maalmahan xiriir la sameyneyso siyaasiyiin kala duwan oo Soomaaliyeed, kuwaas oo ay ku jiraan madax hore iyo mas’uuliyiin hadda xilal haya.
Tusaale ahaan, safiirka Ferhat Alkan ayaa 9-kii Nofeembar kulan la yeeshay madaxweynihii hore Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, kaas oo ay uga wada hadleen xaaladda siyaasadeed ee Soomaaliya, xiriirka labada dal iyo arrimaha gobolka.
Kulamada noocan ah waxay muujinayaan in safaaradda Turkigu ay xiriir diblomaasiyadeed la yeelanayso dhinacyo kala duwan oo siyaasadda Soomaaliya ku leh door, inkastoo aan weli la shaacin in kulamadu qayb ka yihiin qorshe dhexdhexaadin rasmi ah.
Turkiga oo xiriir la sameynaya dhinacyada kala duwan ee siyaasadda Soomaaliya
Turkiga ayaa muddo dheer ahaa saaxiib muhiim ah oo Soomaaliya ka taageera dhinacyada amniga, difaaca, dhaqaalaha, waxbarashada iyo dib-u-dhiska hay’adaha dowladda.
Safiirka cusub ee Turkiga, Ferhat Alkan, ayaa tan iyo markii uu Muqdisho yimid kulamo la yeeshay mas’uuliyiin kala duwan oo ay ka mid yihiin Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Federaalka, wasiirrada, madaxda hay’adaha dowladda iyo siyaasiyiinta hore.
Ankara waxay sidoo kale sii waddaa iskaashiga milatari iyo amni ee ay la leedahay Soomaaliya. Kulamadii ugu dambeeyay ee safiirka uu la yeeshay Wasiirka Gaashaandhigga iyo La-taliyaha Amniga Qaranka ayaa lagu soo qaaday xoojinta iskaashiga difaaca iyo la dagaallanka Al-Shabaab.
Arrintan ayaa muujinaysa in xiriirka Turkiga iyo Soomaaliya uusan ku koobnayn hal dhinac oo siyaasadeed, balse uu leeyahay dano amni, dhaqaale iyo diblomaasiyadeed oo muddo dheer ah.
Ankara ma isku dayaysaa inay door ka qaadato khilaafka siyaasadeed ee Soomaaliya?
Kulamada uu safiirka Turkiga la yeelanayo siyaasiyiinta mucaaradka iyo madaxda hore ayaa dhalinaya su’aalo ku saabsan doorka Ankara ee xaaladda siyaasadeed ee Soomaaliya.
Turkiga ayaa hore door uga qaatay wada-hadallada Soomaaliya iyo Itoobiya, kuwaas oo horseeday heshiiskii Ankara ee December 2024. Sidaas darteed, waxaa jira taariikh muujinaysa in Ankara ay awood diblomaasiyadeed u adeegsatay xalinta khilaafaadka gobolka.
Hadda oo Soomaaliya ay wajahayo muran siyaasadeed oo u dhexeeya dowladda iyo mucaaradka, waxaa muhiim ah in la ogaado in kulamada safiirku yihiin booqashooyin diblomaasiyadeed oo caadi ah ama ay qayb ka yihiin dadaal ballaaran oo lagu dhiirrigelinayo wada-hadalka siyaasadeed.
Ilaa hadda, safaaradda Turkiga si rasmi ah uma sheegin inay dhex-dhexaadinayso dowladda iyo mucaaradka, mana jirto faahfaahin cad oo muujinaysa in kulanka Xasan Cali Khayre lagu soo bandhigay qorshe heshiisiin oo gaar ah.
Kulamada uu safiirka Turkigu la yeelanayo madaxda hore iyo siyaasiyiinta kala duwan waxay fursad u noqon karaan in Ankara ay si toos ah uga hesho aragtiyo kala duwan oo ku saabsan xaaladda Soomaaliya.
Dhanka kale, haddii dadaallada afarta dhinac ay noqdaan kuwo si rasmi ah loogu taageerayo wada-hadal siyaasadeed, waxaa muhiim noqon doona in la caddeeyo cidda hoggaaminaysa dadaalladaas, ajandaha laga wada hadlayo iyo sida dhinacyada Soomaalidu uga qayb qaadanayaan.