Go’aan ay maxkamad milatari oo ku taalla Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo ku xukuntay 66 askari dil toogasho ah, kaddib markii lagu helay dambiyo la xiriira ka cararidda furimaha dagaalka, amar-diiddo iyo jabhadayn, ayaa dib u soo nooleeyey doodda ku saabsan sida dowladuhu ula xisaabtamaan ciidamada ku guuldarreysta waajibaadkooda dagaalka.
Go’aankan ayaa kusoo beegmaya xilli Soomaaliya ay iyaduna wajahayo su’aalo culus oo ku saabsan anshaxa ciidamada, saraakiisha ka taga goobaha dagaalka, askarta ka baxda safafka ciidanka iyo mas’uuliyadda hoggaanka milatariga marka ay dhacaan jab iyo khasaare xooggan.
Doodda ayaa si gaar ah muhiim ugu ah Soomaaliya, oo muddo dheer dagaal kula jirtay Al-Shabaab, isla markaana dadaal ugu jirtay dhismaha ciidan qaran oo leh nidaam amar, isla-xisaabtan iyo hoggaan mideysan.
Askartan ayaa la sheegay in lagu xiray deegaanka Walikale ee gobolka Waqooyiga Kivu, kaddib dhacdooyin la xiriiray dagaallo dhacay 20-kii Oktoobar 2026. Eedeymaha loo haystay waxaa ka mid ahaa inay ka tageen fariisimihii loo diray, kana carareen dagaalladii ay kula jireen fallaagada ka dagaallanta bariga dalka.
Mas’uuliyiinta milatariga Congo ayaa sheegay in dacwadaha noocan ah ay qayb ka yihiin dadaallada lagu soo celinayo anshaxa iyo kala dambeynta ciidamada qalabka sida.
Waxaa xusid mudan in maxkamad milatari oo Congo ku taalla ay dhowaan sidoo kale dil ku xukuntay 27 askari oo kale oo lagu eedeeyay inay ka baxeen furimaha dagaalka.
Si kastaba, xukunnada dilka ah ee la shaaciyey ma la micno aha in askartaas la toogtay; waa xukuno maxkamadeed, waxaana weli muhiim ah in la ogaado xaaladda racfaanka iyo in xukunnada la fulin doono iyo in kale
Maxaa Soomaaliya uga duwan xaaladda Congo?
Soomaaliya waxaa muddooyinkii ugu dambeeyay soo food saaray dhacdooyin la xiriira askar ka baxday goobihii ay ka dagaallamayeen, kuwo dib ugu laabtay deegaanadoodii iyo ciidamo ka baxay safafka dowladda sababo siyaasadeed, amni iyo khilaafaad gudaha ah.
Mid ka mid ah dhacdooyinkii ugu dambeeyay ayaa la xiriiray ciidamo ka tirsan beesha Xawaadle oo dib ugu laabtay magaalada Beledweyne, kaddib baaq uu jeediyey Ugaas Yuusuf Ugaas Xasan Ugaas Khaliif.
Warbixin ay Somali Guardian baahisay 10-kii Nofeembar ayaa sheegtay in askar ka tirsan Ciidanka Xoogga Dalka ay ka tageen goobihii ay ku sugnaayeen, iyagoo ka jawaabaya baaqa ugaaska ee ahaa inay isugu yimaadaan Beledweyne.
Warbixintaasi waxay sidoo kale xustay walaac laga muujiyey in ciidamo ka baxay furimaha dagaalka ee gobollo kala duwan ay saameyn ku yeelan karaan hawlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab.
Hase yeeshee, tirada askarta baxday, goobaha saxda ah ee ay ka yimaadeen iyo xaaladda dhammaan fariisimihii ay ka tageen si madax-bannaan looma xaqiijin. Sidaas darteed, xogtaas waa in loo qaataa warbixin u baahan xaqiijin dheeraad ah.
Saraakiil iyo askar ka baxay furimaha dagaalka: yaa lala xisaabtamayaa?
Su’aasha ugu weyn ee Soomaaliya ka taagan ayaa ah sababta ay mararka qaarkood u dhacdo in askar ama saraakiil ka baxaan goobihii loo xilsaaray, iyadoo aan bulshada loo soo bandhigin natiijo cad oo ku saabsan baaritaannada iyo tallaabooyinka laga qaaday.
Waxaa jira dhacdooyin kala duwan oo ay tahay inaan la isku khaldin.
Askari ka taga furimaha dagaalka isaga oo aan fasax haysan wuxuu wajihi karaa dacwad ciidan, iyadoo la eegayo sharciga iyo duruufaha uu ku baxay. Sarkaal ku guuldarreysta fulinta amar sharci ah wuxuu sidoo kale yeelan karaa mas’uuliyad u gaar ah.
Dhanka kale, haddii ciidamo ay ka baxaan goob dagaal sababo la xiriira rasaas yari, sahay la’aan, dhaawacyo, amarro is khilaafsan ama qorshe hawlgal oo fashilmay, waxaa muhiim ah in baaritaan lagu sameeyo xaaladahaas ka hor inta aan masuuliyadda oo dhan la saarin askarta safka hore.
Waxaa sidoo kale jirta mas’uuliyadda saraakiisha qorsheeya hawlgallada, kuwa bixiya amarrada iyo hoggaanka sare ee ciidamada.
Sidaas darteed, isla-xisaabtanku waa inuu taabtaa dhammaan heerarka taliska, halkii uu ku ekaan lahaa askarta hoose oo keliya.
Soomaaliya horey ma uga qaadday tallaabo askar ka carartay furimaha dagaalka?
Soomaaliya ma aha dal aan wax tallaabo ah ka qaadin askarta lagu eedeeyo inay ka tageen waajibaadkooda.
Bishii Oktoobar 2024, Garowe Online ayaa werisay in afar askari iyo taliye boolis lagu soo oogay dacwado la xiriiray inay ka tageen waajibaadkoodii xilli uu socday dagaalka Al-Shabaab. Kiiska waxaa loo gudbiyey maxkamad milatari.
Warbixintaasi waxay muujinaysay in sharciga Soomaaliya uu leeyahay hannaan lagu qaadi karo tallaabo sharci ah oo ka dhan ah askarta iyo saraakiisha lagu eedeeyo ka tegidda waajibaadka ciidan.
Sidoo kale, qiimeyn ay Hay’adda Midowga Yurub u qaabilsan Magangelyada (EUAA) ka samaysay xaaladda Soomaaliya ayaa xustay in ka cararidda ciidamada ay ka mid tahay dhibaatooyinka soo wajaha Ciidanka Xoogga Dalka, isla markaana ay jiraan kala duwanaansho ku saabsan sida askarta caadiga ah iyo saraakiisha loola xisaabtamo.
Hase yeeshee, arrinta hadda taagan waa in bulshada loo soo bandhigo xog cad oo ku saabsan kiisaska la baaray, kuwa maxkamadaha la geeyay iyo tallaabooyinka laga qaaday saraakiisha iyo askarta lagu helay dambiyada.
Dagaalkii Jameeco iyo su’aalaha laga keenay hoggaanka ciidamada
Doodda isla-xisaabtanka ciidamada Soomaaliya ayaa sii xoogeysatay kaddib dagaalkii Jameeco ee gobolka Bay, kaas oo dhacay 26-kii Oktoobar 2026.
Dagaalkaas waxaa ka dhashay khasaare xooggan oo soo gaaray ciidamada dowladda, iyadoo warar ay Reuters iyo Associated Press ka soo xigteen ilo ciidan ay sheegeen in askar badan ay ku dhinteen weerarka.
Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya waxay sheegtay in ciidamada dowladda ay dileen ku dhowaad 75 dagaalyahan oo Al-Shabaab ah, ayna dhaawaceen 56 kale. Wasaaraddu waxay sidoo kale xaqiijisay in qaraxyo lala beegsaday kolonyo militari, balse ma aysan shaacin tirada khasaaraha ciidamada dowladda.
Tirooyinka ay Al-Shabaab sheegtay ee ku saabsan askarta la dilay lama xaqiijin si madax-bannaan.
Dhacdadaas kaddib, madaxweynihii hore Sheekh Shariif Sheekh Axmed iyo Ra’iisul Wasaarihii hore Xasan Cali Khayre ayaa ku baaqay isla-xisaabtan iyo baaritaan ku saabsan qorsheynta iyo hoggaaminta hawlgallada milatari.
Su’aalaha la keenay waxaa ka mid ahaa cidda qorshaysay hawlgalka, xogta sirdoon ee la adeegsaday, diyaar-garowga ciidamada iyo mas’uuliyadda saraakiisha hoggaaminaysay dagaalka.
Maxaa laga rabaa dowladda Soomaaliya?
Waxaa muhiim ah in dowladda Soomaaliya ay dejiso hannaan cad oo lagu baaro askarta iyo saraakiisha ka taga goobaha dagaalka, isla markaana si siman loogu dabaqo sharciga.
Haddii askari si ula kac ah uga cararo furin isaga oo aan haysan sabab sharci ah, waa in lala xisaabtamaa. Haddii sarkaal bixiyey amar khaldan ama ku guuldarreystay inuu ciidankiisa si habboon u hoggaamiyo, isagana waa in baaritaan lagu sameeyaa.
Sidoo kale, waa in la kala saaraa askarta ka baxday furimaha dagaalka sababo la xiriira khilaaf siyaasadeed, kuwa ka cararay dagaal, kuwa dhaawacmay ama sahay la’aan ku qasbanaaday inay dib u gurtaan, iyo kuwa si sharci ah loo fasaxay.
Dowladdu waa inay bulshada u caddeysaa:
Tirada askarta iyo saraakiisha lagu eedeeyay inay ka tageen furimaha dagaalka.
Kuwa laga saaray shaqada ama lagu soo oogay dacwado.
Kuwa maxkamadaha milatariga lagu xukumay.
Saraakiisha lagu baarayo qorsheynta hawlgallada fashilmay.
Tallaabooyinka lagu ilaalinayo xuquuqda askarta iyo qoysaska ciidamada.
Waxaa intaas dheer in ciidanka la siiyo mushaar joogto ah, qalab, caafimaad, sahay iyo daryeel ku filan. Anshaxa ciidanku ma aha oo keliya ciqaab, balse wuxuu ku dhisan yahay hoggaan wanaagsan, tababar, daryeel iyo kalsoonida askarta ay ku qabaan taliskooda.
Ma habboon tahay in Soomaaliya qaadato tallaabada Congo?
Kiiska Congo wuxuu muujinayaa sida dowladdu u adeegsan karto maxkamadaha milatariga si ay ula tacaasho dambiyada ka dhaca ciidamada xilliga dagaalka. Hase yeeshee, xukunka dilka ah ma aha cabbirka keliya ee lagu dhiso ciidan anshax leh.
Soomaaliya waxay u baahan tahay nidaam sharci oo caddaalad ah, baaritaanno madax-bannaan iyo isla-xisaabtan aan ku koobnayn askarta darajada hoose.
Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed wuxuu dagaal kula jiraa koox hubeysan oo weli awood u leh inay weerarro culus ka fuliso meelo kala duwan oo dalka ah. Sidaas darteed, kala dambeynta ciidamada iyo kalsoonida shacabka ayaa ah arrimo si toos ah u saameynaya amniga dalka.
Haddii askar ka baxdo furimaha dagaalka iyadoo aan la baarin sababta, waxaa dhaawacmi kara isku-duubnida ciidamada. Haddii saraakiil lagu eedeeyo khaladaad culus aan lala xisaabtamin, waxaa sidoo kale wiiqmi karta kalsoonida ciidamada iyo shacabka.