Dadaalladii Dowladda Federaalka Soomaaliya ay ku dooneysay inay ku dejiso xiisadda siyaasadeed iyo amni ee ka taagan magaalada Baladweyne ayaa wajahaya caqabado, kaddib markii kulammo dhexdhexaadin ah oo lala yeeshay Ugaaska guud ee beesha Xawaadle, Ugaas Yuusuf Ugaas Xasan Ugaas Khaliif, aysan weli keenin heshiis la taaban karo oo lagu soo afjarayo khilaafka.
Wada-hadalladan ayaa yimid xilli ay magaalada Baladweyne iyo deegaannada gobolka Hiiraan ka jireen dhaqdhaqaaqyo ciidan, baaqyo abaabul iyo walaac laga qabo in khilaafka siyaasadeed uu isu beddelo iska horimaad hubeysan.
Dowladda Federaalka ayaa wafdi u dirtay Baladweyne si ay u dhexgalaan dhinacyada isku haya maamulka iyo xaaladda gobolka. Wafdiga waxaa hoggaaminayay Wasiirka Batroolka, Daahir Shire Maxamed, waxaana la socday Cali Jeyte Cismaan oo ka mid ah hoggaamiyeyaasha Macawiisleyda, isla markaana la-taliye u ah Madaxweynaha Soomaaliya.
Wasiirka ayaa sheegay in wafdigu uu matalayo Dowladda Federaalka, isla markaana loo soo diray sidii xal siyaasadeed loogu heli lahaa khilaafka u dhexeeya bulshada qaybo ka mid ah Hiiraan iyo dowladda dhexe.
Si kastaba ha ahaatee, warbixinnada laga helayo kulammada ayaa muujinaya in dadaalladaasi aysan weli dhalin is-afgarad rasmi ah oo lagu xallinayo tabashooyinka jira.
Dhanka kale, Ugaas Yuusuf Ugaas Xasan Ugaas Khaliif ayaa maalmahan hadallo uu ka jeediyay Baladweyne ku muujiyay sida uu uga soo horjeedo xaaladda siyaasadeed iyo dhaqdhaqaaqyada ciidamada dowladda ee gobolka.
Ugaasku oo khudbad u jeediyay xubno hubeysan oo ka tirsan beeshiisa, isagoo sheegay in marka abaabulka iyo isu-imaatinka ciidamadooda la dhammaystiro ay qaadi doonaan tallaabo milatari.
Hadalkaasi wuxuu kusoo beegmay xilli wafdiga dowladda uu magaalada u joogay dhexdhexaadin, taas oo muujisay sida ay labada dhinac u kala fog yihiin marka laga hadlayo qaabka xal loogu heli karo khilaafka.
Ugaasku si cad uma sheegin halka uu hawlgalkaasi ka dhici doono ama cidda uu bartilmaameedsanayo, balse hadalladiisa ayaa sii kordhiyay walaaca laga qabo in xiisadda siyaasadeed ay isu beddesho dagaal.
Waxaa sidoo kale jiray baaqyo uu u jeediyay ciidamada ka soo jeeda beesha Xawaadle ee ku jira hay’adaha amniga dowladda, isagoo ugu baaqay in aan loo adeegsan dagaal ka dhan ah dadka reer Hiiraan.
Xiisadda Baladweyne ma ahan mid ku kooban kulammada dhowaan dhacay. Waxaa saldhig u ah khilaaf muddo soo jiitamayay oo la xiriira maamulka gobolka Hiiraan, awoodda Hirshabeelle iyo doorka Dowladda Federaalka ee arrimaha gobolka.
Qaar ka mid ah siyaasiyiinta iyo bulshada reer Hiiraan ayaa muddooyinkii dambe cabasho ka muujinayay habka loo maamulo gobolka, iyagoo dalbanaya in la tixgeliyo rabitaanka bulshada deegaanka iyo doorkooda siyaasadeed.
Dhinaca kale, maamulka Hirshabeelle wuxuu ku taagan yahay jiritaanka hay’adaha maamulka iyo awoodaha uu dastuurka dalka iyo nidaamka federaalku siinayo.
Kala aragti duwanaanshahan ayaa abuuray xaalad ay isku dhex jiraan muran maamul, dano siyaasadeed, tabashooyin bulsho iyo dhaqdhaqaaqyo amni.
Haddii aan la helin hannaan dhinacyadu ku wada qanacsan yihiin, waxaa sii adkaan karta in dib loo soo celiyo kalsoonidii iyo wada-shaqeyntii ka dhaxeysay dowladda dhexe, maamulka Hirshabeelle iyo bulshada Hiiraan.
Mid ka mid ah arrimaha ugu walaaca badan ee xiisaddan ka dhashay ayaa ah in ciidamada dowladda ay cadaadis kala kulmaan khilaafka siyaasadeed iyo kan bulshada ee ka taagan gobolka.
Warbixinno warbaahineed ayaa sheegay in ciidamo ka soo jeeda Hiiraan ay muujiyeen taageero ay u hayaan baaqyada Ugaaska, iyadoo ay jiraan sheegashooyin ku saabsan askar ka baxday ama diiday inay ka qeyb qaataan iska horimaad ka dhan ah bulshada deegaanka.
Hase yeeshee, tirada ciidamada la sheegay inay dhinac u wareegeen, goobaha ay joogeen iyo xaaladda amarkooda ciidan weli si buuxda looma xaqiijin.
Waxaa muhiim ah in la kala saaro askari ka baxay waajibaadkiisa, mid diiday amar gaar ah iyo mid si rasmi ah uga baxay ciidanka qaranka. Arrimahaas waxay leeyihiin macnayaal kala duwan oo sharci iyo ciidan.
Dowladda Federaalka waxaa horyaalla caqabad ah inay ilaaliso nidaamka taliska ciidanka, iyadoo isla markaasna ka hortageysa in khilaafka siyaasadeed uu dhaawaco wadajirka ciidamada qaranka.
Xaaladda Baladweyne waxay sidoo kale walaac ku abuureysaa dhinaca dagaalka Al-Shabaab. Gobolka Hiiraan wuxuu ka mid yahay goobaha muhiimka u ah hawlgallada ka dhanka ah kooxda, waxaana dagaalkaasi muddo dheer qeyb ka ahaa iskaashiga ciidamada dowladda iyo kuwa deegaanka.
Haddii ciidamada iyo bulshada deegaanka ay ku mashquulaan khilaaf siyaasadeed iyo mid hubeysan, waxaa yaraankara awoodda iyo waqtiga loo baahan yahay dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.
Khilaaf kasta oo sababa in ciidamada dowladda ay ka weecdaan hawlgallada amniga wuxuu abuuri karaa fursado ay kooxaha hubeysan uga faa’iideystaan xaaladda.
Sidaas darteed, xal u helidda khilaafka Baladweyne ma ahan oo keliya arrin maamul ama mid beeleed, balse waxay sidoo kale taabaneysaa amniga guud ee Soomaaliya.
Indhaha ayaa hadda ku haya tallaabada xigta ee Dowladda Federaalka iyo Ugaaska Xawaadle. Dowladda waxaa laga sugayaa inay soo bandhigto qorshe cad oo lagu xallinayo tabashooyinka, halka hoggaanka dhaqanka iyo siyaasiyiinta gobolka looga baahan yahay inay ka fogaadaan tallaabo kasta oo sii hurin karta dagaal.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in wada-hadallada lagu daro maamulka Hirshabeelle, siyaasiyiinta Hiiraan, odayaasha dhaqanka iyo dhinacyada kale ee ay khusayso arrintu.
Heshiis waara wuxuu u baahan yahay in la caddeeyo qodobada la isku hayo, cidda go’aannada gaareysa iyo sida loo xaqiijinayo in dhinacyadu u hoggaansamaan wixii lagu heshiiyo.