Waxaa soo baxaya su’aalo ku saabsan qorshaha dowladda Soomaaliya ee dib-u-bixinta lacagaha ay ku leedahay Sanduuqa Lacagta Adduunka (IMF), kaddib markii jadwalka lacag-bixinta ee sanduuqaasi uu muujiyay in Soomaaliya laga filayo inay shanta sano ee u dhexeysa 2027 iyo 2031 bixiso lacag lagu qiyaasay $93.72 milyan.
Xogtan ayaa dhalisay dood ku saabsan sida dowladda Soomaaliya ugu diyaargarowday waajibaadkaas maaliyadeed, halka dhaqaalaha laga bixinayo iyo sababta ay u muuqdaan kala duwanaansho u dhexeeya xogta IMF iyo warbixinnada deynta ee Wasaaradda Maaliyadda.
Jadwalka IMF ee la cusbooneysiiyay 31-kii Oktoobar 2026 ayaa muujinaya in lacagaha laga doonayo Soomaaliya ay si tartiib ah u kordhayaan, iyadoo lacag-bixinta sannadlaha ah ay ka bilaabanayso qiyaastii $5.28 milyan sannadka 2027, halka ay gaareyso $31.31 milyan sannadka 2031, marka loo eego sarifka tixraaca ee loo adeegsaday xisaabinta.
Shanta sano ee la saadaaliyay ayaa wadartoodu noqoneysaa $93.72 milyan, waana lacagta IMF oo keliya, iyadoo aan lagu darin waajibaadka kale ee Soomaaliya ku leedahay hay’adaha iyo dowladaha kale ee deynta bixiya.
Kala duwanaanshaha xogta IMF iyo Wasaaradda Maaliyadda,Arrinta doodda dhalisay ayaa ah in jadwalka IMF uu muujinayo lacag-bixinno isugu jira dib-u-celinta raasumaalka deynta iyo kharashaadka la xiriira SDR, halka qoraalka lagu soo bandhigay xogta Wasaaradda Maaliyadda uu su’aal gelinayo sida loo diiwaangeliyay waajibaadkaas sannadaha soo socda.
Jadwalka IMF ee Oktoobar 2026 wuxuu muujinayaa dib-u-bixinno ku jira barnaamijka PRGT/ECF, kuwaas oo ah lacagta asalka ah ee deynta, iyo sidoo kale kharashaadka loo yaqaan Net SDR Charges.
Tusaale ahaan, xogta IMF waxay muujineysaa in sannadka 2027 ay jirto lacag dhan 3.89 milyan oo SDR, halka sannadka 2031 ay gaareyso 23.09 milyan oo SDR. Lacagahaas marka loo beddelo doolarka Mareykanka ayaa keenaya qiyaasaha kor ku xusan.
Dhanka kale, Wasaaradda Maaliyadda Soomaaliya waxay 31-kii Oktoobar 2026 soo saartay warbixinteeda deynta ee rubucii saddexaad, taas oo faahfaahin ka bixisay deynta guud, halista deynta iyo jadwalka dib-u-bixinta. Warbixintaasi waxay sheegtay in deynta guud ee dowladda ay dhammaadka rubuca saddexaad ahayd qiyaastii $1.46 bilyan.
Si kastaba, warbixinta guud ee Wasaaradda Maaliyadda ma bixineyso faahfaahin la mid ah jadwalka IMF ee sannad kasta iyo nooc kasta oo lacag-bixin ah. Sidaas darteed, waxaa loo baahan yahay in Wasaaraddu si cad u sharaxdo sida ay u diiwaangelisay waajibaadka IMF, gaar ahaan qaybta raasumaalka iyo kharashaadka SDR.
Su’aasha muhiimka ahi waxay tahay: dowladda Soomaaliya ma ku dhisaysaa miisaaniyaddeeda jadwalka IMF, mise waxaa jira qorshe kale oo dib-u-habeyn ama dib-u-bixin ah oo aan weli si faahfaahsan shacabka loogu soo bandhigin?
Yaa bixinaya lacagta, xaggeese laga keenayaa?Dib-u-bixinta deynta caalamiga ah waxay u baahan tahay qorshe maaliyadeed oo cad, kaas oo qeexaya dakhliga dowladda, miisaaniyadda sannadlaha ah iyo lacagaha loo qoondeeyay bixinta deynta.
Soomaaliya waxay sannadihii u dambeeyay ka soo gudubtay barnaamijka deyn-cafinta ee HIPC, kaas oo hoos u dhigay deyntii dibadda ee dalka. Hase yeeshee, deyn-cafintaasi ma aysan ka dhignayn in dhammaan waajibaadka Soomaaliya ay dhammaadeen.
Warbixinta Wasaaradda Maaliyadda ee rubuca saddexaad waxay sheegtay in dowladda ay sii waddo wada-hadallada deyn-bixiyeyaasha, isla markaana ay dadaal ugu jirto dib-u-habeynta waajibaadka haray iyo ilaalinta joogtaynta deynta.
Haddana, waxaa muhiim ah in shacabka loo caddeeyo halka laga bixinayo lacagaha IMF, haddii ay ka imaanayaan dakhliga gudaha, deeqaha, ama ilo kale oo maaliyadeed.
Doodda shareecada Islaamka iyo eedeymaha ribada,Qodob kale oo doodda ku jira ayaa ah waafaqsanaanta lacagaha dheeraadka ah ee lagu bixiyo deynta iyo shareecada Islaamka.
Dadka qaba walaaca ayaa ku doodaya in kharashaadka dulsaarka ee ku jira lacagaha SDR ay yihiin ribo, taas oo uu u arko mid ka hor imaanaysa shareecada Islaamka. Wuxuu arrintan ku xusay aayadaha Suuradda Al-Baqarah, gaar ahaan 275 iyo 278–279, kuwaas oo ka hadlaya mamnuucidda ribada iyo kala duwanaanshaha u dhexeeya raasumaalka iyo ribada.
Hase yeeshee, waxaa muhiim ah in la kala saaro lacagta asalka ah ee deynta, kharashaadka adeegga iyo lacagaha loo yaqaan Net SDR Charges. Jadwalka IMF wuxuu adeegsanayaa ereyadaas maaliyadeed, balse keligiis ma go’aaminayo xukunka shareecada ee nooc kasta oo lacag-bixin ah.
Go’aanka shareecada wuxuu u baahan yahay in la helo heshiisyada asalka ah, qaabka loo xisaabiyo kharashaadka iyo qiimeyn madax-bannaan oo ay sameeyaan culimo iyo khubaro ku takhasusay maaliyadda Islaamiga ah.
Sidaas darteed, waxaa la soo jeediyay in dowladda Soomaaliya ay heshiisyadaas si buuxda u shaaciso, isla markaana ay guddi madax-bannaan oo shareeco ah ka hesho aragti rasmi ah.
Dalab ku socda IMF, Bangiga Adduunka iyo dowladda Soomaaliya,Doodda la soo bandhigay ayaa ku baaqaysa in IMF, Bangiga Adduunka, Bangiga Horumarinta Afrika iyo dowladda Soomaaliya ay si wadajir ah u caddeeyaan xogta lacagaha la filayo in la bixiyo.
Waxaa sidoo kale la dalbaday in la isku waafajiyo jadwalka IMF iyo diiwaanka Wasaaradda Maaliyadda, la shaaciyo qorshe maaliyadeed oo qeexaya halka lacagta laga keenayo, lana sameeyo baaritaan madax-bannaan oo lagu raadraacayo isticmaalka lacagtii SDR ee la sheegay in la sameeyay bishii Oktoobar.
Dalab kale ayaa ah in baaritaankaasi caddeeyo halka ay lacagtu ku dambeysay iyo ujeeddadii loo adeegsaday, si loo helo isla xisaabtan iyo hufnaan ku saabsan maareynta dhaqaalaha dalka.
Su’aalaha weli jawaabta u baahan,Arrintan waxay dowladda Soomaaliya hor dhigtay dhowr su’aalood oo muhiim ah: Waa maxay qorshaha rasmiga ah ee dib-u-bixinta lacagaha IMF? Maxaa keenay kala duwanaanshaha u muuqda ee jadwallada? Miisaaniyadda dowladda ma ku jirtaa lacagahaas? Yaa xaqiijinaya in heshiisyada maaliyadeed ay waafaqsan yihiin shareecada Islaamka?