Dowladda Burundi ayaa lagu soo warramayaa inay dadaal ku bixinayso sidii ay Soomaaliya uga saari lahayd ciidamadeeda ka haray howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM, xilli mustaqbalka howlgalkaasi uu wajahayo hubanti la’aan la xiriirta maalgelinta iyo taageerada saadka.
Ciidamada Burundi ayaa Soomaaliya ka howlgallayay tan iyo sannadkii 2007, iyagoo ka qeyb qaatay howlgaladii AMISOM iyo ATMIS, kuwaas oo markii dambe loo beddelay AUSSOM. Dalkaasi wuxuu muddo dheer ka mid ahaa waddamada ugu badan ee ciidamo u dira howlgalada Midowga Afrika ee Soomaaliya.
Warbixinnada ku saabsan bixitaanka ciidamada haray ayaa sheegaya in Burundi ay si weyn ugu tiirsan tahay taageerada gaadiidka iyo saadka ee Qaramada Midoobay si ay u dhammeystirto dib u celinta ciidamadeeda. Si kastaba, faahfaahinta tirada ciidamada weli jooga iyo jadwalka rasmiga ah ee bixitaankooda si madax-bannaan looma xaqiijin.
Khilaafka Soomaaliya iyo Burundi ayaa soo shaac baxay dhammaadkii 2024, xilli laga heshiinayay tirada ciidamada waddamada ka qeyb qaadanaya howlgalka cusub ee AUSSOM.
Burundi waxay dooneysay inay howlgalka ku biiriso ciidamo gaaraya ilaa 3,000, balse dowladda Soomaaliya ayaa dooneysay in tirada loo qoondeeyo ay noqoto mid ka yar. Warbixin ay Machadka Daraasaadka Amniga ee Afrika (ISS) daabacday Janaayo 2025 ayaa sheegtay in Soomaaliya ay oggolaatay qiyaastii 1,000 askari, taas oo Burundi ku qanci weyday.
Warbixinno kale ayaa xusay in tirada loo qoondeeyay Burundi ay ahayd 1,041 askari, halka dhinaca Burundi uu doonayay tiro intaas ka badan. Khilaafkaas ayaa sababay in qorshihii ka qeybgalka Burundi ee AUSSOM uu hakad galo, inkastoo Midowga Afrika uu markii dambe ku baaqay in la dhammeystiro dib u celinta ciidamada Burundi iyo in la helo hab lagu maareeyo joogitaankooda inta hawshaasi socoto.
Qaramada Midoobay, gaar ahaan Xafiiska Taageerada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNSOS), ayaa howlgalka AUSSOM siisa adeegyo muhiim ah oo ay ka mid yihiin raashin, shidaal, biyo, adeegyo caafimaad, gaadiid iyo taageerada dhaqdhaqaaqa ciidamada.
Taageeradaas ayaa sidoo kale muhiim u ah waddamada ciidamadoodu ka baxayaan Soomaaliya, maadaama UNSOS ay gacan ka geysato gaadiidka iyo dib u celinta askarta iyo qalabkooda.
Midowga Afrika ayaa bishii Febraayo 2026 mar kale ku baaqay in la dedejiyo dib u celinta ciidamada Burundi, iyadoo la sugayo in ciidamada Masar ay yimaadaan Soomaaliya si looga hortago in meelaha ay ciidamada Burundi ka baxaan ay ka abuurmaan firaaq amni.
Arrinta Burundi waxay ku soo beegmaysaa xilli AUSSOM ay wajahdo dhibaato dhaqaale oo weyn. Mareykanka ayaa 1-dii Luulyo 2026 ku dhawaaqay inuusan sii wadi doonin taageerada dhaqaale iyo saadka ee UNSOS wixii ka dambeeya dhammaadka 2026.
Warbixin ay Reuters daabacday 2-dii Luulyo ayaa sheegtay in go’aanka Washington uu halis gelin karo sii socoshada howlgalka, maadaama AUSSOM ay si weyn ugu tiirsan tahay adeegyada ay Qaramada Midoobay siiso. Miisaaniyadda UNSOS ayaa lagu qiyaasay ku dhowaad 500 milyan oo doollar sannadkii.
Hase yeeshee, warbixin kale oo Reuters ay daabacday 18-kii Sebtembar 2026 ayaa sheegtay in Mareykanku oggolaaday in Qaramada Midoobay hesho 12 bilood oo dheeraad ah si ay si tartiib ah u soo afjarto taageerada saadka, iyadoo muddadaas la filayo inay bilaabato Janaayo 2027.
Tallaabadaasi waxay AUSSOM siinaysaa waqti dheeraad ah oo lagu raadiyo maalgelin iyo cid kale oo la wareegta adeegyada muhiimka ah, balse weli ma xallin dhibaatada dhaqaale ee howlgalka.
Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa qaraarka 2809 ee la ansixiyay Diseembar 2025 ku kordhiyay muddada oggolaanshaha howlgalka AUSSOM ilaa 31-ka Diseembar 2026. Qaraarku wuxuu oggolaaday in howlgalka ay ka howlgalaan ilaa 11,826 xubnood oo isugu jira ciidan iyo boolis.
Waxaa muhiim ah in la kala saaro dhammaadka muddada oggolaanshaha howlgalka iyo dhammaadka taageerada saadka ee Qaramada Midoobay. Labada arrimood isku mid ma aha, waxaana weli socda dadaallo lagu raadinayo hab lagu sii wadi karo taageerada howlgalka.
Dhanka kale, Midowga Afrika ayaa waddamada ciidamadoodu Soomaaliya joogaan kala hadlayay qorshaha mustaqbalka AUSSOM iyo sidii loo heli lahaa maalgelin waarta oo muddo dheer ah.
Bixitaanka ciidamada Burundi wuxuu noqon karaa isbeddel muhiim ah oo ku yimaada qaab-dhismeedka ciidamada Midowga Afrika ee Soomaaliya, gaar ahaan maadaama dalkaasi uu muddo ku dhow labaatan sano qeyb ka ahaa dadaallada amniga.
Haddii ciidamada Burundi ay ka baxaan iyadoo aan si buuxda loo diyaarin ciidamo kale oo la wareega goobaha ay joogaan, waxaa soo bixi kara su’aalo la xiriira cidda sugaysa saldhigyadaas iyo sida loo ilaalinayo deegaanada ay ciidamadaasi ka howlgalaan.
Arrintan ayaa sidoo kale kusoo beegmaysa qorshaha Uganda ay ku bilowday dhimista iyo dib u celinta ciidamadeeda Soomaaliya, iyadoo Kampala ay sheegtay in ciidamadeeda oo dhan ay dalka ka bixi doonaan dhammaadka 2027.
Sidaas darteed, Soomaaliya waxay wajahaysaa marxalad ay muhiim tahay in la helo qorshe cad oo ku saabsan maalgelinta howlgalka, beddelka ciidamada baxaya iyo awoodda Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ee la wareegidda amniga.