Dowladda Kenya ayaa saraakiil iyo khubaro ka tirsan ciidamadeeda difaaca u dirtay dalka Koonfur Afrika, si ay khibrad uga helaan la tacaalidda khataraha ka dhasha walxaha kiimikada, bayoolojiga, shucaaca, nukliyeerka iyo walxaha qarxa.
Booqashadan oo dhacday bishii Nofeembar 2026 ayaa qeyb ka ah dadaallada Kenya ay ku xoojinayso awoodda ciidamadeeda ee ka hortagga khataraha amni ee u baahan aqoon farsamo, qalab gaar ah iyo gurmad degdeg ah.
Wafdiga Kenya ayaa booqday xarunta guutada toddobaad ee caafimaadka milatariga Koonfur Afrika, oo ku taalla magaalada Centurion, halkaas oo ay kula kulmeen saraakiil iyo khubaro ka tirsan adeegga caafimaadka ciidamada milatariga Koonfur Afrika.
Wafdiga waxaa hoggaamineysay Sarreeye Guuto Benedetta Margaret Kikechi oo ka tirsan ciidamada cirka Kenya, ahna madaxa cilmi-baarista iyo horumarinta ee hay’adda Defence National Security Industries. Waxaa wafdiga qaabilay Sarreeye Guuto Mcebisi Mdutywa, oo ah ku-xigeenka madaxa adeegga caafimaadka milatariga Koonfur Afrika.
Ujeeddada booqashada ayaa ahayd in khubarada Kenya ay wax ka bartaan hababka lagu aqoonsado walxaha halista ah, xaqiijinta nooca khatarta jirta iyo sidii gurmad degdeg ah looga bixin lahaa goobaha ay ka dhacaan shilal ama weerarro la xiriira walxaha sunta ah iyo kuwa qarxa.
Wafdiga Kenya waxaa ku jiray xubno ka tirsan guddiga horumarinta habraacyada ciidamada ee la xiriira khataraha kiimikada, bayoolojiga, nukliyeerka iyo walxaha qarxa. Guddigan ayaa mas’uul ka ah diyaarinta iyo horumarinta habraacyada ay ciidamada Kenya u adeegsanayaan xaaladaha noocaas ah.
Dhinaca Koonfur Afrika, guutada toddobaad ee caafimaadka milatariga ayaa leh khibrad gaar ah oo ku saabsan ogaanshaha walxaha halista ah, xaqiijinta nooca khatarta, nadiifinta goobaha ay walxahaasi saameeyeen iyo bixinta adeegyada caafimaad ee xaaladaha degdegga ah.
Khubarada guutadaasi waxay sidoo kale taageero caafimaad siiyaan howlgallada gaarka ah, waxayna leeyihiin awood ay kula tacaalaan xaaladaha halista ah ee ka dhaca goobaha dagaalka, duulista iyo hawlgallada quusitaanka.
Booqashada wafdiga Kenya ayaa daba socota tababar kale oo bishii Sebtembar 2026 ay Koonfur Afrika u qabatay saraakiil militari oo ka kala socday dalal Afrikaan ah.
Tababarkaasi wuxuu ka dhacay goobta tababarka Ditholo, waqooyiga magaalada Pretoria, waxaana lagu bartay hababka looga jawaabo shilalka iyo khataraha ka dhasha walxaha kiimikada.
Barnaamijkaas ayaa xiriir la lahaa dadaallada dhismaha awoodda ee Ururka Caalamiga ah ee Mamnuucidda Hubka Kiimikada (OPCW), kaas oo ka shaqeeya xakameynta iyo ka hortagga adeegsiga hubka kiimikada.
Iskaashigan ayaa muujinaya in Kenya ay raadineyso inay horumariso aqoonta iyo habraacyada hay’adaha ciidamadeeda, halkii ay ku koobnaan lahayd tababarro caadi ah oo ciidamada loo qabto.
Kenya ayaa muddo dheer wajahaysay khataro amni oo la xiriira weerarrada Al-Shabaab, gaar ahaan deegaannada ku dhow xuduudda Soomaaliya, sida Mandheera, Gaarisa, Wajeer iyo Lamu.
Weerarrada qaraxyada iyo kuwa lagu bartilmaameedsado ciidamada ammaanka ayaa ka mid ah caqabadaha ay dowladda Kenya la tacaaleyso. Sidaas darteed, awoodda lagu aqoonsado walxaha halista ah, laguna bixiyo gurmad degdeg ah, waxay muhiim u tahay badbaadinta ciidamada iyo dadka rayidka ah.
Si kastaba, booqashada Koonfur Afrika si gaar ah looguma shaacin inay tahay tababar ka dhan ah Al-Shabaab. Ujeeddada rasmiga ah ee la sheegay waxay ahayd is-weydaarsi khibradeed oo ku saabsan khataraha kiimikada, bayoolojiga, shucaaca, nukliyeerka iyo walxaha qarxa. Khibraddaas ayaa haddana wax ku kordhin karta awoodda guud ee Kenya ee ka hortagga khataraha amni.
Iskaashiga Kenya iyo Koonfur Afrika wuxuu qeyb ka noqon karaa dadaallada ballaaran ee dalalka Afrika ay ku horumarinayaan awooddooda difaac iyo gurmadka xaaladaha degdegga ah.
Kenya waxay sidoo kale qeyb ka tahay howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM ee Soomaaliya, iyadoo ciidamadeedu ka howlgalaan qeybaha koonfureed ee dalka, gaar ahaan Jubbooyinka iyo qaybo ka mid ah Shabeellaha Hoose.
Sidaas darteed, horumarinta aqoonta ciidamada Kenya ee la tacaalidda walxaha qarxa iyo khataraha kale waxay yeelan kartaa muhiimad amni oo ka baxsan xuduudaha Kenya, inkastoo aan weli la shaacin qorshe rasmi ah oo aqoontan loogu adeegsanayo howlgalka AUSSOM.
Waxa la sugayo ayaa ah in booqashadan ay keento tababaro joogto ah, habraacyo cusub iyo awood dheeraad ah oo ay ciidamada Kenya u adeegsadaan ka hortagga khataraha kala duwan ee amniga gobolka.