Warar laga helayo ilo lagu kalsoonaan karo ayaa sheegaya in kooxda Al-Shabaab ay dadaal ugu jirto ka faa’iideysiga khilaafaadka siyaasadeed ee Soomaaliya, tabashooyinka bulshada iyo kala qeybsanaanta ka dhex jirta hoggaanka dalka, si ay u xoojiso awooddeeda ciidan, sirdoon iyo dhaqaale.
Sida ay sheegayaan xogaha la helayo, kooxda ayaa qorshaheeda ku saleyneysa ka faa’iideysiga xaaladaha siyaasadeed ee cakiran, gaar ahaan khilaafaadka u dhexeeya Dowladda Federaalka Soomaaliya, mucaaradka iyo qaar ka mid ah maamullada dowlad-goboleedyada. Waxaa sidoo kale la sheegay in Al-Shabaab ay dooneyso inay ka faa’iideysato tabashooyinka bulshada iyo khilaafaadka beelaha, si ay u ballaariso saameynteeda gudaha dalka.
Wararkan ayaa tilmaamaya in saraakiil sare oo ka tirsan kooxda loo xil saaray inay si gaar ah ula socdaan xaaladaha siyaasadeed iyo kuwa amni, iyagoo isku dayaya inay ka faa’iideystaan meelaha ay ka muuqdaan kala qeybsanaanta bulshada iyo daciifnimada hay’adaha dowladda.
Xogaha la helayo ayaa sheegaya in Al-Shabaab ay xoogga saareyso xiriirka ay la yeelan karto odayaasha dhaqanka, ganacsatada iyo hoggaamiyeyaasha bulshada, iyadoo dooneysa inay saameyn ku yeelato go’aannada bulshada iyo maamulka deegaannada qaarkood.
Wararka ayaa sidoo kale xusaya in malaayiin doollar loo qoondeeyay dadaallo la xiriira helitaanka saameyn bulsho iyo mid siyaasadeed. Hase yeeshee, faahfaahinta ku saabsan lacagtaas, cidda maamusha iyo sida loo adeegsanayo weli si madax-bannaan looma xaqiijin.
Arrintan ayaa muujineysa in dagaalka Al-Shabaab uusan ku koobneyn weerarrada ay ka fuliso fariisimaha ciidamada iyo xarumaha dowladda, balse uu sidoo kale leeyahay dhinacyo dhaqaale, sirdoon iyo saameyn bulsho.
Mid ka mid ah walaacyada ugu waaweyn ee laga muujinayo xaaladda dalka ayaa ah suurtagalnimada in khilaafaadka siyaasadeed ay isu beddelaan iska horimaad hubeysan oo dhex mara ciidamada dowladda iyo xoogagga mucaaradka.
Haddii ay dhacdo xaalad noocaas ah, Al-Shabaab waxay heli kartaa fursad ay uga faa’iideysato mashquulka dhinacyada isku haya awoodda siyaasadeed, gaar ahaan haddii ciidamada dowladda ay u kala leexdaan dagaallo gudaha ah, halkii ay xoogga saari lahaayeen la dagaallanka kooxda.
Kooxdu waxay markaas isku dayi kartaa inay ballaariso weerarradeeda, qabsato deegaanno ay ciidamada dowladda ka baxaan ama ay ka yaraato joogitaankooda, isla markaana ay cadaadis saarto fariisimaha iyo waddooyinka muhiimka u ah isku socodka ciidamada iyo shacabka.
Si kastaba ha ahaatee, tani waa khatar la saadaalinayo, mana aha xaqiijin muujineysa in dagaal noocaas ahi dhacay ama in Al-Shabaab ay hadda leedahay qorshe la xaqiijiyay oo ay ku qabsaneyso fariisimaha ciidamada.
Warbixinta Hay’adda Midowga Yurub u qaabilsan Magangalyada (EUAA) ee amniga Soomaaliya, oo la daabacay 2026, ayaa tilmaantay in Al-Shabaab ay weli leedahay awood ciidan iyo mid maamul oo ka jirta qaybo badan oo ka mid ah bartamaha iyo koonfurta Soomaaliya. Warbixintu waxay sidoo kale sheegtay in kooxda ay ka faa’iideysatay meelaha ay ka jiraan khilaafaadka siyaasadeed, tabashooyinka beelaha iyo daciifnimada ciidamada dowladda, si ay u ballaariso saameynteeda deegaanno kala duwan.
Warbixinta ayaa xustay in kooxda ay awood u leedahay inay saameyn ku yeelato deegaanno ka baxsan meelaha ay si toos ah u maamusho, iyadoo adeegsanaysa cabsi gelin, canshuur uruurin iyo nidaamyo maamul oo ay ka hirgeliso goobaha qaarkood.
Dhanka kale, warbixin ay soo saartay Security Council Report bishan November ayaa sheegtay in Al-Shabaab ay ka faa’iideysaneyso xaaladda siyaasadeed ee dalka, iyadoo sii wadday weerarrada, qaraxyada iyo weerarrada gaadmada ah ee ka dhaca bartamaha iyo koonfurta Soomaaliya.
Khilaafka siyaasadeed ee dalka ka jira ayaa imaanaya xilli Soomaaliya ay weli ku jirto dadaallo lagu dhisayo laguna mideynayo hay’adaha amniga, kuwaas oo door weyn ku leh dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.
Haddii khilaafaadka siyaasadeed ay saameeyaan wada-shaqeynta ciidamada dowladda, waxaa dhici karta in hoos u dhac ku yimaado isku-duwidda hawlgallada, wadaagista xogaha sirdoonka iyo awoodda lagu ilaalinayo deegaannada laga saaray kooxda.
Sidoo kale, khilaaf kasta oo dhex mara dowladda dhexe iyo dowlad-goboleedyada wuxuu saameyn ku yeelan karaa iskaashiga amni ee ka dhexeeya ciidamada kala duwan. Arrintan ayaa sii adkeyn karta dadaallada lagu xaqiijinayo in deegaannada laga xoreeyo Al-Shabaab ay helaan maamul shaqeynaya iyo ciidan si joogto ah u suga amnigooda.
Waxaa sidoo kale jira walaac la xiriira mustaqbalka taageerada caalamiga ah ee Soomaaliya, gaar ahaan maalgelinta iyo taageerada howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM.
Security Council Report ayaa tilmaantay in howlgalka AUSSOM uu wajahayo caqabado dhaqaale, xilli Soomaaliya ay sidoo kale ku jirto khilaaf siyaasadeed iyo mid dastuuri ah. Haddii taageerada ciidamada iyo isku-duwidda amniga ay yaraato, waxaa kordhi kara culayska saaran ciidamada Soomaaliyeed.
Si kastaba ha ahaatee, caqabadahaas kaligood ma muujinayaan in ciidamada dowladda ay burburayaan ama in Al-Shabaab ay si toos ah ula wareegi doonto deegaanno cusub, balse waxay sare u qaadayaan baahida loo qabo qorshe amni oo mideysan iyo iskaashi siyaasadeed.
Xaaladdan ayaa madaxda dowladda, mucaaradka iyo dowlad-goboleedyada saareysa mas’uuliyad weyn. Waxaa muhiim ah in khilaafaadka siyaasadeed lagu xalliyo wada-hadal iyo hannaan sharci ah, halkii ay isu beddeli lahaayeen dagaal dhaawici kara hay’adaha dowladda iyo amniga guud ee dalka.
Sidoo kale, waxaa loo baahan yahay in ciidamada qalabka sida laga ilaaliyo loollanka siyaasadeed, lana xaqiijiyo in amarrada iyo hawlgalladoodu ku saleysnaadaan danaha qaranka, halkii ay ku xirnaan lahaayeen dhinacyada siyaasadeed ee is haya.
Odayaasha dhaqanka, ganacsatada iyo bulshada rayidka ahna waxay door muhiim ah ku leeyihiin ka hortagga in Al-Shabaab ay ka faa’iideysato tabashooyinka bulshada. Taasi waxay u baahan tahay in dowladda ay wax ka qabato cabashooyinka shacabka, xoojiso cadaaladda, isla markaana ay muujiso adeeg iyo maamul ay bulshadu ku kalsoonaan karto.
Ugu dambeyn, khatarta ugu weyn ee Soomaaliya ma aha oo keliya awoodda ciidan ee Al-Shabaab, balse sidoo kale waa fursadaha ay kooxdu ka heli karto marka ay daciifaan wadajirka siyaasadeed, hay’adaha dowladda iyo kalsoonida shacabka. Haddii madaxda dalka ay ku guuldarreystaan inay khilaafaadkooda ku xalliyaan hannaan nabadeed, waxaa dhici karta in khasaaraha ugu weyn uu gaaro shacabka iyo amniga guud ee Soomaaliya.