Kolonyadii ugu dambeysay ee ciidamada Uganda ee ku sugnaa magaalada Baraawe ayaa la sheegay inay halkaas ka dhaqaaqday, iyadoo kusoo wajahan magaalada Muqdisho, halkaas oo la qorsheynayo in ciidamadaasi ay ka sii ambabaxaan Soomaaliya 22-ka November.
Dhaqdhaqaaqan ayaa qayb ka ah qorshaha Uganda ay ciidamadeeda uga saarayso Soomaaliya, kaddib muddo ku dhow labaatan sano oo ay ka qayb qaadanayeen hawlgallada amniga iyo dagaalka ka dhanka ah kooxda Al-Shabaab.
Bixitaanka ciidamada Uganda ayaa kusoo beegmaya xilli ay soo baxayaan warar sheegaya in qaar ka mid ah deegaanadii ay horay uga hawlgeli jireen ciidamadaasi ay durba ka dhacayaan dhaqdhaqaaqyo dagaal, gaar ahaan deegaanka Buulamareer ee gobolka Shabeellaha Hoose.
Wararka laga helayo deegaanka ayaa tilmaamaya in xaaladda amni ay tahay mid walaac dhalinaysa, iyadoo ay jiraan su’aalo ku saabsan cidda la wareegaysa masuuliyadda amniga goobaha ay banneeyaan ciidamada Uganda. Hase yeeshee, faahfaahin madax-bannaan oo xaqiijinaysa dagaalka Buulamareer iyo khasaaraha ka dhashay weli lama hayo.
Dowladda Uganda ayaa 2-dii November 2026 xaqiijisay inay bilowday dib ula soo bixitaanka ciidamadeeda ku jooga Soomaaliya heshiis laba geesood ah oo kala dhexeeya dowladda Federaalka Soomaaliya.
Afhayeenka ciidamada Uganda, Colonel Chris Magezi, ayaa sheegay in ciidamadii ugu horreeyay ay dib ugu laabteen dalkooda, isla markaana howlgalka ciidamada ku jooga heshiiskaas lagu soo afjari doono maalmo gudahood.
Arrintan ayaa ah mid ka duwan bixitaanka guud ee ciidamada Uganda ee ku jira howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM, kuwaas oo qorshaha hadda jira uu dhigayo inay si tartiib ah uga baxaan Soomaaliya dhammaadka sannadka 2027.
Dhanka kale, waxaa soo baxaya warar sheegaya in deegaano ay ciidamada Uganda ka baxeen ay durba ka bilaabmeen dhaqdhaqaaqyo ciidan iyo dagaallo, iyadoo si gaar ah loo hadal hayo deegaanka Buulamareer.
Deegaankan ayaa ka mid ah goobaha muhiimka u ah isku socodka ciidamada iyo amniga gobolka Shabeellaha Hoose. Waxa uu sidoo kale ku yaallaa dhul ay muddo dheer ka jireen hawlgallo ciidan oo ay iska kaashanayeen ciidamada Soomaaliya iyo kuwa Midowga Afrika.
Haddii ay xaqiijiso in dagaallo ka dhaceen Buulamareer kaddib bixitaanka ciidamada Uganda, arrintaasi waxay noqon kartaa digniin muujinaysa sida ay kooxaha hubeysan uga faa’iideysan karaan isbeddelka ku yimaada joogitaanka ciidamada shisheeye.
Waxaa muhiim ah in la ogaado in aan weli la hayn xog rasmi ah oo caddeynaysa cidda dagaalka bilowday, khasaaraha ka dhashay ama cidda gacanta ku haysa deegaanka.
Mid ka mid ah walaacyada ugu waaweyn ee ka dhashay bixitaanka ciidamada Uganda ayaa ah cidda si dhab ah ula wareegaysa saldhigyada ay ka baxayaan.
Bixitaanka ciidamada Uganda wuxuu dowladda Soomaaliya hor keenayaa masuuliyad dheeraad ah oo ku saabsan sugidda amniga deegaanada ay ciidamadaasi ka baxayaan.
Ciidamada Xoogga Dalka Soomaaliyeed ayaa laga doonayaa inay awood u yeeshaan ilaalinta saldhigyada, waddooyinka isku xira magaalooyinka iyo goobaha istaraatiijiga ah, si looga hortago in Al-Shabaab ay dib ugu soo laabato deegaanadii laga saaray.
Taliyaha Ciidanka Xoogga Dalka, Sarreeye Gaas Ibraahim Maxamed Maxamuud, ayaa booqday ciidamada ku sugan Baraawe, halkaas oo uu ka helay warbixin ku saabsan xaaladda amniga, wuxuuna ku boorriyey inay feejignaadaan oo ay kordhiyaan hawlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab.
Warbixinta Associated Press ayaa sidoo kale tilmaantay in weli aan si cad loo shaacin in ciidamada Soomaaliya ay la wareegi doonaan dhammaan saldhigyada ay ciidamada Uganda banneeyaan.
Kooxda Al-Shabaab ayaa muddooyinkii dambe muujisay inay awood u leedahay inay weerarro ka fuliso waddooyinka muhiimka ah, iyadoo adeegsanaysa miinooyin, weerarro gaadmo ah iyo weerarro toos ah oo lagu beegsado kolonyada ciidamada.
Warar la daabacay 11-kii November ayaa sheegay in kolonyo Uganda ah oo ay galbinayeen ciidamada Soomaaliya ay ku qaadatay ku dhowaad sagaal maalmood inay gaarto Baraawe, iyadoo la soo wariyey weerarro dhowr ah oo jidka lagula kulmay. Khasaaraha la sheegay weli si madax-bannaan looma xaqiijin.
Arrintani waxay muujinaysaa in xitaa dhaqdhaqaaqyada ciidamada ee ka dhacaya deegaano ay dowladdu gacanta ku hayso ay weli wajahayaan caqabado amni.
Haddii kolonyada ugu dambeysa ee hadda Baraawe ka dhaqaaqday ay Muqdisho gaarto, isla markaana ay 22-ka November dalka ka dhoofto sida xogaha la helayo sheegayaan, waxay noqon doontaa tallaabo kale oo muhiim ah oo ka mid ah qorshaha dhimista ciidamada Uganda ee Soomaaliya.
Soomaaliya waxay hadda wajahaysaa marxalad muhiim ah oo lagu tijaabinayo awoodda ciidamadeeda, isku-duwidda dowladda iyo taageerada ay ka helaan AUSSOM iyo saaxiibbada caalamiga ah.