Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa qaaday tallaabo diblomaasiyadeed oo culus oo ka dhan ah Dowladda Isutagga Imaaraadka Carabta, iyadoo go’aamisay in safiirka Soomaaliya u fadhiya Abu Dhabi dib loogu yeero wadatashi, halka safiirka Imaaraadka ee Muqdisho, Axmed Juma Al Rumaithi, lagu wargeliyey inuu dalka ka baxo.
Tallaabadan ayaa kusoo beegmaysa xilli uu si weyn u sii xoogeysanayo khilaafka diblomaasiyadeed ee u dhexeeya Muqdisho iyo Abu Dhabi, kaas oo muddooyinkii dambe salka ku hayay eedeymo la xiriira faragelinta arrimaha gudaha Soomaaliya, heshiisyada dekedaha, iskaashiga amniga iyo xiriirka Imaaraadka la leeyahay maamullada kala duwan ee dalka.
Wararka laga helayo warbaahinta ayaa sheegaya in safiirka Soomaaliya u fadhiya Imaaraadka, Xuseen Cabdi Xalane, dib loogu yeeray Muqdisho, halka safiirka Imaaraadka ee Soomaaliya, Axmed Juma Al Rumaithi, lagu amray inuu dalka ka baxo muddo 24 saacadood gudahood ah.
Warbixin ay 19-kii Nofeembar baahisay wakaaladda wararka Agenzia Nova ayaa sheegtay in go’aankaasi lagu shaaciyey war-saxaafadeed ka soo baxay Golaha Wasiirrada Soomaaliya, iyadoo tallaabada safiirka Imaaraadka lagu sheegay mid ka dhalatay khilaafka sii xoogeysanaya ee labada dowladood. <Cite refs={[“turn339663view1”]}/>
Go’aankan ayaa daba socda eedeymo isdaba joog ah oo Dowladda Federaalka Soomaaliya u jeedisay Imaaraadka, kuwaas oo ku saabsan waxa ay Muqdisho ku tilmaantay faragelin lagu hayo madax-bannaanida, midnimada iyo wadajirka dhuleed ee Soomaaliya.
Madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheekh Maxamuud, ayaa khudbad uu 17-kii Nofeembar jeediyey si adag uga hadlay xiriirka Imaaraadka iyo Soomaaliya, isagoo ku eedeeyay Abu Dhabi inay heshiisyo la gashay maamullada dalka iyadoo aan loo marin Dowladda Federaalka.
Madaxweynaha ayaa sidoo kale walaac ka muujiyey heshiisyada la xiriira dekedaha Berbera, Boosaaso iyo Kismaayo, isagoo ku dooday in dekedahaasi yihiin hanti qaran oo ay tahay in heshiisyada laga gaarayo ay waafaqaan dastuurka iyo nidaamka dowladeed ee Soomaaliya.
Xasan Sheekh ayaa sidoo kale Imaaraadka ku eedeeyay inuu taageero siyaasadeed iyo mid amni siiyo dhinacyo ka baxsan dowladda dhexe, isla markaana uu xiriir la leeyahay arrimo uu sheegay inay dhaawacayaan midnimada Soomaaliya.
Eedeymahaasi waa mowqifka Dowladda Federaalka, mana aha dhammaantood arrimo si madax-bannaan loo xaqiijiyey.
Dowladda Federaalka oo ku adkeysatay in xiriirka dibadda laga maamulo Muqdisho
Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya ayaa 18-kii Nofeembar soo saartay bayaan ay ku muujisay walaac xooggan oo ku saabsan waxa ay ugu yeertay faragelin joogto ah oo Imaaraadku ku hayo arrimaha gudaha dalka.
Wasaaraddu waxay sheegtay in Dowladda Federaalka ay tahay hay’adda keliya ee u xilsaaran xiriirka dibadda ee Soomaaliya, iyadoo diidday heshiisyo amni oo lala galo dhinacyo aan soo marin dowladda dhexe.
Dowladda Soomaaliya ayaa sidoo kale ugu baaqday Imaaraadka in dhammaan xiriirkiisa siyaasadeed, dhaqaale iyo amni ee Soomaaliya uu ku saleeyo wada-shaqeyn toos ah oo uu la yeesho hay’adaha Dowladda Federaalka.
Bayaanka dowladda ayaa xusay in tallaabooyinka ay qaadi doonto ay waafaqi doonaan shuruucda dalka iyo xeerarka caalamiga ah, si loo ilaaliyo madax-bannaanida iyo midnimada qaranka.
Khilaafka Muqdisho iyo Abu Dhabi waxaa si weyn u sii huriyey heshiisyada shirkadaha Imaaraadka ee dekedaha Soomaaliya.
Shirkado Imaaraati ah ayaa ku lug leh maalgashiga iyo maamulka dekedaha Berbera, Boosaaso iyo Kismaayo, kuwaas oo leh muhiimad dhaqaale iyo istaraatiiji ah oo ku saabsan ganacsiga iyo marin-badeedka gobolka.
Dowladda Federaalka ayaa ku doodaysa in heshiisyada noocan ah ay tahay in lagu saleeyo nidaamka dastuuriga ah ee dalka, isla markaana aan la hareer marin hay’adaha qaranka.
Dhanka kale, maamullada qaar ayaa difaacaya heshiisyada ay la galeen shirkadaha shisheeye, iyagoo ku tilmaamaya kuwo horseedaya maalgashi, shaqo-abuur iyo horumarinta kaabeyaasha dhaqaalaha.
Arrintan ayaa muujisay khilaaf weyn oo ku saabsan awoodaha Dowladda Federaalka iyo maamullada xubnaha ka ah federaalka, gaar ahaan cidda awoodda u leh heshiisyada saameynaya hantida iyo danaha istaraatiijiga ah ee dalka.
Bishii Janaayo 2026, Golaha Wasiirrada Soomaaliya ayaa ku dhawaaqay in la buriyey heshiisyadii iyo is-afgaradyadii ay Dowladda Federaalka iyo hay’adaha kale ee dalka la lahaayeen Imaaraadka.
Go’aankaasi wuxuu taabanayay iskaashiga dhinacyada amniga, difaaca iyo heshiisyada dekedaha Berbera, Boosaaso iyo Kismaayo.
Tallaabada safiirrada ee hadda la qaaday ayaa muujinaysa in khilaafkii hore u dhexeeyay labada dal uu gaaray heer cusub oo diblomaasiyadeed, kaddib markii dadaalladii lagu xallin lahaa khilaafka aysan keenin is-afgarad muuqda.
In safiir dib loogu yeero wadatashi ama safiir kale lagu amro inuu dalka ka baxo macnaheedu ma aha in xiriirka diblomaasiyadeed ee labada dal si toos ah loo jaray.
Warbixin ay Goobjoog English baahisay 19-kii Nofeembar ayaa sheegtay in tallaabooyinka diblomaasiyadeed ee la qorsheeyey ay yihiin kuwo ku-meel-gaar ah, isla markaana aysan ka dhignayn in la xirayo xiriirka labada dal ama safaaradda Soomaaliya ee Abu Dhabi.
Warbixintaasi waxay tilmaantay in Dowladda Soomaaliya ay doonayso in waddooyinka wada-hadalku furnaadaan, balse xiriirka mustaqbalka lagu saleeyo ixtiraamka madax-bannaanida, midnimada iyo faragelin la’aanta arrimaha gudaha.
Sidaas darteed, tallaabada hadda la qaaday waxay noqon kartaa cadaadis diblomaasiyadeed oo lagu doonayo in Abu Dhabi ay dib u eegto siyaasaddeeda ku aaddan Soomaaliya, halkii ay si toos ah uga dhignaan lahayd in labada dowladood ay gebi ahaanba xiriirkooda u jareen.
Waxaa la filayaa in Imaaraadku ka falceliyo tallaabada Dowladda Federaalka, gaar ahaan maadaama xiriirka labada dal uu muddo dheer ku dhisnaa iskaashi dhinacyada ganacsiga, maalgashiga, amniga, gargaarka iyo xiriirka bulshada.
Imaaraadka ayaa sidoo kale xiriir dhaqaale iyo mid amni la leh maamullada qaar ee Soomaaliya, taas oo qayb ka ah sababaha uu khilaafku u sii xoogeysanayo.
Laakiin tallaabada safiirrada ayaa Abu Dhabi gelinaysa xaalad diblomaasiyadeed oo u baahan jawaab taxaddar leh, maadaama ay saameyn ku yeelan karto iskaashigii labada dhinac iyo danaha ganacsi ee shirkadaha Imaaraadka ku leeyihiin Soomaaliya.
Xiriirka Soomaaliya iyo Imaaraadka ayaa hadda maraya marxalad xasaasi ah, iyadoo Dowladda Federaalka ay si cad u muujisay in aysan aqbali doonin heshiisyo iyo iskaashi ay u aragto kuwo hareer maraya hay’adaha qaranka.
Dhinaca kale, waxaa jira danaha dhaqaale iyo amni ee labada dhinac, iyo xiriir bulsho oo muddo dheer ka dhexeeyey shacabka Soomaaliyeed iyo Imaaraadka.
Su’aasha ugu weyn ayaa ah in tallaabadan diblomaasiyadeed ay horseedi doonto wada-hadal cusub oo lagu dejiyo khilaafka, mise ay sii ballaarin doonto kala fogaanshaha labada dowladood.
Waxaase muuqata in muranka ku saabsan dekedaha, heshiisyada amniga, xiriirka maamullada iyo madax-bannaanida Soomaaliya uu hadda gaaray heer saameyn toos ah ku yeelanaya xiriirka rasmiga ah ee Muqdisho iyo Abu Dhabi.

