Caqabadaha haysta dhallinyarada Soomaaliyeed, gaar ahaan shaqo la’aanta, taageero la’aanta hal-abuurka iyo dhibaatooyinka ay la kulmaan dadka shaqo doonka ah, ayaa lagu falanqeeyay barnaamijka Falanqeynta Jimcaha ee ka baxa Kaab TV.
Barnaamijka oo la baahiyo Jimce kasta ayaa inta badan lagu falanqeeyaa arrimaha bulshada, caqabadaha haysta dhallinyarada iyo dhibaatooyinka kale ee saameeya nolosha dadka Soomaaliyeed.
Martida barnaamijka maanta waxaa ka mid ahaa Naaji Aadan, oo ah suxufi da’yar isla markaana caan ka ah baraha bulshada, halkaas oo uu inta badan kaga hadlo arrimaha dhallinyarada iyo xaaladaha bulshada.
Intii uu socday barnaamijka, Naaji Aadan ayaa si gaar ah uga hadlay caqabadaha ay la kulmaan dhallinyarada Soomaaliyeed, isaga oo tusaale u soo qaatay dadka leh hal-abuur iyo xirfado kala duwan, ardayda jaamacadaha ka qalin-jabisa iyo dadka shaqooyinka raadsada balse aan helin fursado ay ku maareeyaan noloshooda.
Shaqo la’aanta oo ka mid ah caqabadaha ugu waaweyn ee dhallinyarada,Naaji Aadan ayaa sheegay in dhallinyarada Soomaaliyeed ay wajahayaan caqabado badan, kuwaas oo ay ka mid yihiin shaqo la’aanta, taageero la’aanta hal-abuurka iyo fursado yarida ay ku horumarin karaan naftooda.
Wuxuu tilmaamay in dhibaatadu aysan ku koobnayn dhallinyarada aan waxbarashada sare gaarin, balse ay sidoo kale saameyso dadka jaamacadaha ka qalin-jabiya ee muddo dheer raadiya shaqooyin la xiriira waxbarashadooda.
Sida uu sheegay, waxaa jira dhallinyaro leh aqoon, xirfado iyo fikrado cusub oo wax ku soo kordhin kara bulshada, balse aan helin fursado ku filan oo ay ku muujiyaan kartidooda.
Naaji Aadan ayaa xusay in dhallinyarada qaar ay diyaar u yihiin inay shaqeeyaan oo ay wax soo saaraan, hase yeeshee ay la kulmaan caqabado ka hor istaaga inay helaan shaqooyin ay ku maareeyaan noloshooda.
Wuxuu carrabka ku adkeeyay in xaaladdani ay niyad-jab ku abuuri karto dhallinyarada, gaar ahaan kuwa waqti iyo dadaal badan geliyay waxbarashadooda, balse aan helin fursad ay aqoontooda ugu beddelaan nolol wanaagsan.
Hal-abuurka dhallinyarada oo aan helin taageero ku filan,Qodobka kale ee uu Naaji Aadan diiradda saaray ayaa ahaa hal-abuurka dhallinyarada Soomaaliyeed iyo taageerada ay u baahan yihiin dadka doonaya inay hirgeliyaan fikradahooda.
Wuxuu sheegay in dhallinyaro badan ay leeyihiin fikrado iyo karti ay wax ku abuuri karaan, balse aysan helin dhiirrigelin, taageero dhaqaale iyo fursado ay ku horumariyaan waxyaabaha ay awoodaan inay qabtaan.
Sida uu hadalkiisa ku sheegay, waxaa jira dhallinyaro si fiican u fahamsan shaqada ay doonayaan inay qabtaan iyo xirfadaha ay leeyihiin, hase yeeshee ay ku adkaato inay helaan cid taageerta ama fursad u siisa inay muujiyaan kartidooda.
Naaji Aadan ayaa tusaale u soo qaatay magaalada Muqdisho, oo ah caasimadda Soomaaliya, isaga oo tilmaamay in magaalada laga filayo inay noqoto meel ay dhallinyaradu ka helaan fursado waxbarasho, shaqo, ganacsi iyo hal-abuur.
Wuxuu ku baaqay in dhallinyarada leh fikrado cusub aan lagu koobnaan dhiirrigelin hadal ah oo keliya, balse loo abuuro jawi ay ku hirgelin karaan qorshayaashooda, kuna heli karaan taageero wax ku ool ah.
Taageerada hal-abuurka ayaa muhiim u noqon karta dhallinyarada doonaya inay abuuraan ganacsiyo yaryar, adeegyo cusub iyo mashaariic shaqo abuur u sameeya iyaga iyo dadka kale.
Ardayda jaamacadaha ka qalin-jabisa oo wajahaya shaqo la’aan,Intii uu socday barnaamijka Falanqeynta Jimcaha, Naaji Aadan ayaa sidoo kale ka hadlay xaaladda dhallinyarada jaamacadaha ka qalin-jabisa, kuwaas oo qaarkood ay ku adkaato inay helaan shaqooyin ku habboon aqoontooda.
Wuxuu tilmaamay in ardaygu marka uu jaamacad dhammaysto uu filayo inuu helo fursad uu ku shaqeysto, kuna dabaqo aqoontii uu bartay, isla markaana uu naftiisa iyo qoyskiisa ku caawiyo.
Hase yeeshee, sida uu sheegay, waxaa jira dhallinyaro shahaadooyin jaamacadeed haysta oo shaqooyin raadiya muddo dheer, balse aan helin fursad ay ku bilaabaan xirfaddooda.
Arrintan ayaa dhalin karta niyad-jab, gaar ahaan marka qofku dareemo in dadaalkii uu geliyay waxbarashada uusan u horseedin fursado shaqo oo muuqda.
Dhibaatada shaqo la’aanta ee haysata dadka wax bartay ayaa sidoo kale saameyn ku yeelan karta qoysaskooda, maadaama dhallinyaro badan ay waxbarashada u galaan rajada ah inay mustaqbalka shaqeeyaan, noloshoodana horumariyaan.
Naaji Aadan ayaa ku nuuxnuuxsaday in loo baahan yahay in la helo nidaam fursado shaqo loogu abuuro dhallinyarada, si aqoonta ay jaamacadaha ka bartaan ay ugu adeegto horumarka dalka.
Shaqo raadinta iyo caqabadaha ka hor yimaada dhallinyarada,Naaji Aadan ayaa sheegay in dhallinyarada shaqo doonka ah ay la kulmaan caqabado kala duwan marka ay raadinayaan fursado shaqo.
Wuxuu xusay in qofka dhallinyarada ah uu mararka qaar wato shahaado jaamacadeed iyo aqoon uu ku shaqeyn karo, balse uu ku adkaado inuu helo cid siisa fursad uu ku muujiyo kartidiisa.
Sida uu tilmaamay, xaaladaha noocaas ah waxay dhallinyarada qaarkood ku abuuraan dareen ah in dadaalkooda iyo aqoontoodu aysan helin qiimeyntii ay mudnaayeen.
Waxaa sidoo kale jira cabashooyin ay qabaan haweenka shaqo doonka ah, kuwaas oo qaarkood sheegaan inay la kulmaan dhibaatooyin iyo hab-dhaqan aan habboonayn marka ay shaqo raadsanayaan.
Arrintan ayaa muujinaysa in caqabadaha shaqo raadintu aysan ku koobnayn helitaanka shaqada oo keliya, balse ay sidoo kale la xiriiri karaan sida dadka shaqo doonka ah loola dhaqmo iyo fursadaha ay helaan.
Inkasta oo haweenka qaarkood ay si gaar ah uga cabanayaan dhibaatooyin ay kala kulmaan goobaha shaqada iyo marka ay shaqo raadsanayaan, Naaji Aadan ayaa xusay in ragga iyo dumarkuba ay la kulmaan caqabado badan oo saameeya noloshooda iyo horumarkooda.
Wuxuu ku baaqay in la abuuro jawi shaqo oo caddaalad ah, kaas oo qof kasta lagu qiimeeyo aqoontiisa, xirfaddiisa iyo kartidiisa.
Shaqo la’aanta oo dhallinyarada qaar ku riixda tahriibka,Qodobka kale ee walaaca leh ee Naaji Aadan ka hadlay ayaa ahaa dhallinyarada ka taga dalka iyaga oo raadinaya nolol iyo fursado dhaqaale oo ka wanaagsan kuwa ay gudaha ka heli karaan.
Wuxuu sheegay in dhallinyaro badan ay tahriibka u doortaan waddo ay uga baxsadaan shaqo la’aanta iyo duruufaha dhaqaale ee ay la tacaalayaan.
Dhallinyarada qaarkood ayaa muddo dheer waxbarasho soo qaadata, balse marka ay waayaan shaqooyin ay ku tiirsanaadaan waxay bilaabaan inay raadiyaan fursado ka baxsan dalka.
Naaji Aadan ayaa arrintan ku tilmaamay dhibaato u baahan in si dhab ah looga shaqeeyo, isaga oo ku baaqay in dhallinyarada loo abuuro fursado ay ku shaqeystaan, kuna dhistaan mustaqbalkooda gudaha Soomaaliya.
Tahriibka ayaa dhallinyarada gelin kara khataro kala duwan, gaar ahaan marka ay maraan waddooyin sharci darro ah ama ay ku safraan xaalado halis gelinaya naftooda.
Sidaas darteed, abuurista shaqooyin iyo hagaajinta fursadaha dhaqaale ayaa ka mid noqon kara tallaabooyinka lagu yareyn karo sababaha ku riixa dhallinyarada inay dalka ka hayaamaan.
Muqdisho iyo doorka ay ku leedahay horumarinta dhallinyarada,Naaji Aadan ayaa intii uu barnaamijka ku jiray si gaar ah u xusay magaalada Muqdisho, oo ah caasimadda Soomaaliya, isaga oo tilmaamay in dhallinyarada ku nool magaalada ay u baahan yihiin fursado ay ku muujiyaan kartidooda.
Muqdisho waxaa ku nool dhallinyaro badan oo wax barata, ganacsiyo yaryar sameysta, xirfado kala duwan leh, isla markaana doonaya inay ka qayb qaataan horumarka bulshada.
Si kastaba ha ahaatee, dhallinyarada qaar ayaa wajahaya shaqo la’aan iyo dhibaatooyin dhaqaale oo ku adkeeya inay hirgeliyaan qorshayaashooda.
Waxaa muhiim ah in la helo barnaamijyo lagu taageerayo hal-abuurka, tababaro xirfadeed, maalgelinta ganacsiyada yaryar iyo fursado ay dhallinyaradu khibrad shaqo ku helaan.
Sidoo kale, iskaashiga u dhexeeya dowladda, ganacsatada gaarka loo leeyahay, jaamacadaha iyo ururrada bulshada ayaa gacan ka geysan kara sidii loo abuuri lahaa jawi dhallinyaradu ku horumari karaan.
Baaq ku aaddan shaqo abuurka iyo taageerada dhallinyarada,Ugu dambeyn, Naaji Aadan ayaa ku baaqay in dhallinyarada Soomaaliyeed loo abuuro shaqooyin iyo fursado ay ku maareeyaan noloshooda, isaga oo xusay in shaqo abuurku door muhiim ah ka ciyaari karo yareynta tahriibka iyo dhibaatooyinka kale ee dhallinyarada haysta.
Wuxuu carrabka ku adkeeyay baahida loo qabo in dhallinyarada aqoonta iyo hal-abuurka leh la taageero, si ay u helaan fursado ay kartidooda ugu adeegaan naftooda iyo dalkooda.
Abuurista shaqooyin ku habboon aqoonta dhallinyarada, taageeridda ganacsiyada yaryar iyo dhiirrigelinta hal-abuurka ayaa noqon kara tallaabooyin wax ku ool ah oo wax looga qaban karo shaqo la’aanta.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in la xoojiyo sinnaanta fursadaha shaqo, si dhallinyarada ragga iyo dumarka ah ay ugu tartamaan shaqooyinka iyaga oo ku saleynaya aqoontooda iyo xirfadahooda.