Nairobi (KAAB TV) – Ciidamada Beesha Koonfurta Afrika (SADC) ee ku sugan bariga Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo, ayaa si ka duwan kuwii hore ee Bariga Afrika, waxa ay ku lug lahaayeen dagaal hubaysan oo ka dhan ah fallaagada M23, iyaga oo wada xaajood nabadeed ka dhigayay xaqiiqo fog.
Wadamada Beesha Bariga Afrika (EACRF), oo waajibaadkoodu dhamaaday Diseembar 2023, ayaa damcay in ay xoojiyaan furimaha hore si ay u dhiirigeliyaan wadahadalka.
Laakiin, iyadoo tani ay gacan ka geysatay dib u riixista M23 iyada oo aan xabbad la ridin, waxay Kinshasa ka cadhaysiisay inaysan bartilmaameedsan waxa ay ugu yeertay ‘argagixisada.’ Dhanka SADC, si kastaba ha ahaatee, habkani wuxuu ku yimid kharash, diiwaan gelinta dhimashada ka badan EACRF. 31-kii Maajo, Ciidanka Koonfur Afrika, oo xubin ka ah howlgalkan loo yaqaan SAMIDRC, ayaa ku dhawaaqay in ay waayeen askari.
“Ciidanka Difaaca Qaranka Koonfur Afrika (SANDF) waxay xaqiijinayaan in May 30, 2024, xubnaha SANDF ay la soo xiriireen M23 ee Sake, dagaalkii dhexmaray M23 iyo ciidamadeena. Saddex iyo toban xubnood ayaa ku dhaawacantay, midna dhaawac ayaa soo gaadhay. Dhammaan xubnaha dhaawacmay waxaa loo daadgureeyay isbitaalka Goma oo ay ka soo kabsanayaan,” ayaa lagu yiri warbixinta.
Khilaafka DRC, Rwanda iyo SADC waxay la dagaallamaan fallaagada oo isku dhinac ah Mozambique
Col Ndjike Guillaume, oo ah afhayeenka ciidamada Congo (FARDC) ee waqooyiga Kivu, ayaa ku eedeeyay M23 iyo ciidamada Rwanda inay gacan ku leeyihiin.
Ciidanka Difaaca Qaranka Koonfur Afrika (SANDF) waxay xaqiijinayaan in May 30, 2024, xubnaha SANDF ay la soo xiriireen M23 ee Sake, dagaalkii dhexmaray M23 iyo ciidamadeena. Saddex iyo toban xubnood ayaa ku dhaawacantay, midna dhaawac ayaa soo gaadhay. Dhammaan xubnaha dhaawacmay waxaa loo daadgureeyay isbitaalka Goma oo ay ka soo kabsanayaan,” ayaa lagu yiri warbixinta.
Rwanda ayaa beenisay inay gacan ku leedahay iskahorimaadka inkastoo Kinshasa ay ku adkaysatay M23 inay taageeraan Kigali, sheegashooyinka Mareykanka iyo Faransiiska ayaa sidoo kale sii wada.
Waa askarigii 5-aad ee Koonfur Afrikaan ah oo geeriyoodey tan iyo markii la keenay ciidamada dalkaas ee qeybta ka ah howlgalka SADC. Sida afartii hore ee naftooda ku waayey, oo madaafiic lagu garaacay, midda shanaadna waa Koonfur Afrika. Waxay ahayd intii u dhaxaysay Diseembar 2023 iyo Janaayo 2024 markii ciidamada SADC ay ku sugnaayeen DRC, oo ay weheliyaan Kongo. Waxay la macno tahay in Goma ay hadda wajaheyso khatar rabshado ah.
Dhowr hoobiye ayaa ku soo dhacay magaalada, waxaana ku dhintay dad rayid ah iyo caruur. Dagaalka ayaa ku soo dhawaaday meel 20 KM u jirta magaalada Goma ee magaalada Sake, kaasoo ah qufulkii ugu dambeeyay ka hor inta uusan gaarin caasimadda Waqooyiga Kivu. Waa deegaankan ay ciidamada Koonfur Afrika iyo Kongo ay ka sameysteen si ay uga hortagaan weerarada fallaagada.
Nicaise Kibel Bel, oo ah khabiir dhanka ciidamada ah oo fadhigoodu yahay magaalada Goma, ayaa aaminsan in istaraatiijiyada lagu kordhinayo dagaalka ay wadaan fallaagada ay leedahay labo ujeedo oo kala ah in dowladda Kinshasa lagu cadaadiyo in ay wada hadal furto, iyo in fariin loo diro madaxweynaha Koonfur Afrika Cyril Ramaphosa. si uu u ogolaado in uu dalkiisa kala baxo ciidamada dalkiisa ee ka dagaalamaya calanka SADC.
Akhriso: Bariga Kongo waxay la halgameysaa colaado, dhibaatooyin bani’aadanimo
“Tani waa uun leexin. Waa dhambaal loo diray dawladda Kongo iyo shacabka, iyadoo leh waxaan rabnaa inaan la wareegno Goma, ku riix dowladda inay furto wada hadal, sababtoo ah dowladdu waxba ma qabanayso wada hadal. “Runtiina, weerarradan ayaa dood ka dhex abuuraya muwaadiniinta Kongo. Dhinaca weerarrada lagu qaaday ciidamada Koonfur Afrika.”
Mr Bel ayaa tilmaamay in fallaagada ay cadaadis ku saarayaan madaxweyne Ramaphosa inuu qaado mas’uuliyadda dhimashada askarta Koonfur Afrika.
Koonfur Afrika, madaxda qaar ayaa xilliyada doorashada u adeegsaday inay madaxweynaha Koonfur Afrika ku eedeeyaan inuu ciidamo u diray dhul loo arko inay khatar yihiin.
“Cyril Ramaphosa waxa uu rabaa in uu dilo askarteena DRC, si sax ah uma tababaran, waxaa loo diray in la dilo” ayuu yiri Julius Malema markii ay ciidamadu ka soo degeen DRC.
Kinshasa, lama hubo in xoojinta dagaalku ay soo dadajinayso in maamulku beddelo siyaasadooda dagaalka si wada-xaajood loo galo.
Qaab dhismeed cusub oo dawladeed, wasiir ku xigeenka difaaca Jean-Pierre Bemba ayaa lagu bedelay Guy Mwadiamvita. In kasta oo uu ku cusub yahay arrimaha dagaalka, haddana waxa la filayaa in uu raaco wadadii Bemba iyo Madaxweyne Félix Tshisekedi uu ku diiday dhammaan wada-hadallada.
Sida Tshisekedi, Guy Mwadiamvita wuxuu ka tirsan yahay Ururka Midowga Dimuqraadiyadda iyo Horumarka Bulshada, oo ah xisbi caan ku ah mowqifkiisa qallafsan ee dagaalka bariga DRC.
AU si ay gargaar u siiso ciidamada SADC ee Congo
Daddy Saleh, oo ah falanqeeye siyaasadeed iyo macalin ku sugan Waqooyiga Kivu, “faham la’aanta dagaalkan ayaa ah waxa naga hortaagan inaan xal u helno.” Saalax wuxuu u arkaa “dagaal dhaqaale.”
“Kooxaha gardarada ah ma joogsanayaan ilaa ay ka gaarayaan hadafkooda, kaas oo ah in ay kala qeybiyaan DRC oo ay dhacaan macdanaha sida ugu macquulsan.
“Dagaalku wuu sii socon doonaa, DRC-da waa in ay u yeertaa qodobka 86-aad ee dastuurka si ay ugu dhawaaqdo xaalad dagaal si loo joojiyo waddada cadawga nabadda loona joojiyo dagaalka.”
Xaaladda Kivu ayaa si wanaagsan u sii wadi doonta dagaalka, inkastoo waxyeellada ay u geysatay dadka rayidka ah ee qayb ka mid ah Waqooyiga Kivu, kuwaas oo weli lagu xukumay inay warwareegaan.