Dagaallo culus ayaa la sheegay inay saaka dib uga qarxeen deegaanno ka tirsan koonfurta Itoobiya, gaar ahaan degmada Hudeet iyo magaalada Moyale, halkaas oo maalmihii u dambeeyay ay ka taagnayd xiisad u dhexeysa dhinacyo ka soo jeeda deegaanka Soomaalida iyo Oromada.
Sida ay sheegayaan xogaha laga helayo dadka deegaanka, ciidamada deegaanka Oromada ayaa gudaha u galay magaalada Malka Guba ee degmada Hudeet, halkaas oo la sheegay inay dab qabadsiiyeen qaybo ka mid ah deegaanka. Dagaal xooggan ayaa sidoo kale la sheegay inuu ka socdo Malka Guba, iyadoo aan weli si madax-bannaan loo xaqiijin khasaaraha ka dhashay iska horimaadka.
Dhinaca kale, dagaallo ayaa laga soo sheegay qaybo ka mid ah magaalada Moyale iyo deegaannada Malab iyo Jamuq, kuwaas oo ka mid ah goobaha ay xiisaddu saameysay. Warbixinno la daabacay 22-kii Oktoobar ayaa hore u xaqiijiyey in dagaallo culus ay ka dhaceen Moyale iyo deegaanno kale, iyadoo la soo sheegay guryo iyo goobo ganacsi oo dab la qabadsiiyey.
Xaaladda amni ee koonfurta Itoobiya ayaa sii xumaatay maalmihii u dambeeyay, iyadoo iska horimaadyadu saameeyeen magaalada Moyale iyo deegaanno kale oo ku yaalla aagga ay ku kulmaan Dowlad-Deegaanka Soomaalida iyo Dowlad-Deegaanka Oromada.
Wararka laga helayo deegaanka ayaa sheegaya in dagaalka saaka uu gaaray Malka Guba, halkaas oo dadka deegaanka ay sheegeen in dab la qabadsiiyey goobo ku yaalla magaalada. Hase yeeshee, faahfaahinta ku saabsan tirada guryaha la gubay, khasaaraha hantiyadeed iyo dadka ay waxyeelladu gaartay weli lama xaqiijin.
Moyale ayaa iyaduna maalmihii la soo dhaafay wajahaysay xaalad amni oo adag, waxaana dagaalladu carqaladeeyeen dhaqdhaqaaqa dadka, ganacsiga iyo gaadiidka. Warbixin ay baahisay wakaaladda wararka ee African Press Agency ayaa sheegtay in dagaalku ku fiday deegaanno ay ka mid yihiin Malab, Jamuq iyo meelo kale oo ku yaalla koonfurta Itoobiya.
Xiisadda ka taagan Moyale ayaa la sheegay inay sii xoogaysatay kadib muran ka dhashay xarun maamul oo laga furay magaalada iyo calanka Dowlad-Deegaanka Soomaalida oo halkaas laga taagay 18-kii Oktoobar 2026.
Warbixin ay baahisay warbaahinta Addis Standard ayaa sheegtay in dhacdadaasi ay dhalisay iska horimaad dhexmaray ciidamo ka tirsan dhinacyada deegaanka Soomaalida iyo Oromada, kaas oo ay ku dhinteen dad rayid ah, oo ay ku jirtay gabar 13 jir ah.
Wararka la daabacay waxay xuseen in dhinacyada deegaanka ay siyaabo kala duwan uga warrameen sida gabadhaasi u dhimatay. Sidaas darteed, duruufaha saxda ah ee dhimashadeeda iyo cidda mas’uuliyadda ka lahayd ayaa u baahan baaritaan madax-bannaan.
Dhacdada calanka ayaa sii hurisay muranno hore uga jiray maamulka iyo lahaanshaha dhulka ee aagga Moyale. Xiisadaha noocan ah ayaa mararka qaarkood isu beddela iska horimaadyo hubaysan marka ay isku biiraan tabashooyin siyaasadeed, muranno dhuleed iyo kalsooni-darro u dhexeysa dhinacyada.
Dadka rayidka ah ayaa ka mid ah kuwa ugu badan ee wajahaya khatarta ka dhalanaysa dagaallada. Warbixinno laga helay Moyale ayaa sheegay in guryo iyo goobo ganacsi dab la qabadsiiyey, iyadoo dadka qaarkood ay ka carareen deegaannadooda si ay uga badbaadaan rasaasta iyo iska horimaadyada.
Haddii dagaalku sii socdo ama uu ku fido deegaanno kale, waxaa kordhi kara tirada dadka ku qasbanaada inay ka tagaan guryahooda, ganacsigooda iyo hantidooda.
Ilaa hadda, lama hayo tiro rasmi ah oo si madax-bannaan u xaqiijinaysa dadka ku dhintay ama ku dhaawacmay dagaalka cusub ee Hudeet iyo Malka Guba. Sidoo kale, lama xaqiijin tirada dadka ku barakacay dagaalka saaka ka dhacay deegaannadaas.
Wararka hore ee Moyale ayaa muujiyey in boqolaal qof ay ka gudbeen xadka una qaxeen dhinaca Kenya, sida ay sheegeen maamulka gobolka Marsabit iyo hay’adda Laanqayrta Cas ee Kenya. Dadkaas waxaa ku jiray haween iyo carruur u baahnaa hoy, cunto, biyo nadiif ah iyo daryeel caafimaad.
Dagaallada ka dhacay Moyale ayaa saameyn ku yeeshay dadka ku nool labada dhinac ee xadka Itoobiya iyo Kenya, maadaama magaalada ay ku taallo meel muhiim u ah isku socodka ganacsiga iyo bulshada.
Hay’adda Laanqayrta Cas ee Kenya ayaa sheegtay inay bilowday dadaallo gargaar oo loogu talagalay qoysaska ka soo cararay dagaallada, iyadoo qorshaha bilowga ahi bartilmaameedsanayo 1,000 qoys. Gargaar ahaan waxaa lagu daray agab hoy, bustayaal, gogol, weelasha biyaha iyo sahay kale oo aasaasi ah.
Haddii dagaallada Hudeet, Malka Guba iyo deegaannada kale ay sii socdaan, waxaa suuragal ah inay sii kordhaan baahiyaha bani’aadannimo. Si kastaba ha ahaatee, lama hayo xog la xaqiijiyey oo muujinaysa in dadka ka barakacay Malka Guba ay iyaguna gaareen Kenya ama deegaanno kale.
Hay’adaha gargaarka iyo maamulka deegaanka waxaa horyaalla baahida loo qabo inay qiimeeyaan xaaladda qoysaska ay dagaalladu saameeyeen, gaar ahaan carruurta, haweenka, waayeelka iyo dadka dhaawacmay.
Inkasta oo dagaallo culus laga soo sheegayo dhowr goobood, haddana xogta la heli karo weli ma bixineyso sawir dhammaystiran oo ku saabsan khasaaraha ka dhashay iska horimaadyada cusub.
Ma jiraan tirooyin madax-bannaan oo la xaqiijiyey oo muujinaya inta qof ee ku dhimatay ama ku dhaawacantay dagaalka saaka ee Malka Guba, Moyale, Malab iyo Jamuq. Sidoo kale, lama hayo war rasmi ah oo si buuxda u caddeynaya baaxadda burburka hantida iyo xaaladda dadka ku sugan goobaha dagaalladu ka socdaan.