Muqdisho (KAAB TV) – Maab ay dowladda federaalka Soomaaliya ku soo bandhigtay xaflad dhawaan ka dhacday magaalada Muqdisho ayaa waxaa ka dhashay diidmo ka dhan ah Puntland iyo Hirshabeelle oo ah labada dowlad goboleed ee muhiimka ah. Waxaa lagu soo bandhigay munaasabad lagu soo dhaweynayay markab shidaal baaris ah oo laga leeyahay dalka Turkiga, map-ka ayaa tilmaamaya in gobollo gaar ah lagu muransan yahay, taasoo ay ku andacoonayaan Madaxweynaha Puntland Siciid Cabdullaahi Deni iyo mas’uuliyiinta Hirshabeelle inay wax u dhimeyso madaxbannaanida iyo xuduudaha deegaannadooda.
Madaxweynaha Puntland, Deni ayaa si kulul uga hadlay, wuxuuna caddeeyay in khariidadda ay si khaldan u calaamadisay qaybo ka mid ah gobolka Mudug oo lagu muransan yahay. “Puntland iyo Galmudug ma jiraan wax xuduud ah oo lagu muransan yahay. Dhul walba xuduudihiisa si wanaagsan ayaa loo qeexay, wadashaqeynteenna waxay ku saleysan tahay is ixtiraam iyo nabad ku wada noolansho,” ayuu yiri Deni. Wuxuu sheegay in qabsashada Puntland ee Mudug ay tahay mid aan mugdi ku jirin, isaga oo meesha ka saaray in madmadowga dhuleed uu yahay “faham la’aan shisheeye”.
Jawaabta Hirshabeelle waxay si isku mid ah u ahayd mid xasaasi ah, iyadoo ku andacoonaysay in khariidaddu aysan tixgalinayn xuduudaha dastuuriga ah ee lagu dhisay nidaamka federaalka ee Soomaaliya. “Qaabka dhismaha Hirshabeelle waxa uu ku cad yahay dastuurka federaalka, gaar ahaan qodobbada 48 iyo 49. Khariidadda lagu soo bandhigay munaasabadda waxa ay xumaynaysaa jiritaanka dowlad-goboleedkayaga, waxayna halis gelineysaa kala qeybsanaan” ayay yiraahdeen mas’uuliyiinta Hirshabeelle oo sii dhaleeceeyay khariidadan oo ay ku tilmaameen mid wax u dhimeysa midnimada Soomaaliyeed.
Khariidaddan khariidadda ah ayaa iftiimisay xiisadda soo jireenka ah ee u dhaxaysa Puntland iyo dawladda federaalka Soomaaliya, gaar ahaan tan iyo markii uu xafiiska la wareegay Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud. Puntland ayaa si gaar ah u qaadacday ka qaybgalka shirarka Golaha Wadatashiga Qaran iyada oo ka soo horjeedda wax ay ku tilmaameen xad gudub federaal iyo isbeddel dastuuri ah oo hal dhinac ah.
Isagoo ka jawaabaya qeyla dhaanta ka soo yeertay Wasiirka Batroolka iyo Macdanta Soomaaliya, C/risaaq Cumar Maxamed, ayaa ku tilmaamay khilaafkaasi inuu ka dhashay cillad farsamo. Isagoo ka hadlayay shir jaraa’id, Maxamed wuxuu caddeeyay in khariidadda 2015-ka ee duugowday si qalad ah loo soo bandhigay. “Tani waxay ahayd kaliya kormeer farsamo. Map-ka laga hadlayo waxa uu ahaa mid la diyaariyay sanado ka hor dhismihii Hirshabeelle, qalad dhanka saadka ah oo ay sameeyeen shirkadii qabanqaabada, lagama saarin agabkii la soo bandhigay,” ayuu yiri.
Maxamed ayaa dhaliilay wax uu ku tilmaamay fursad siyaasadeed, isagoo soo jeediyay in qaar ka mid ah madaxda maxalliga ah ay khaladka u adeegsadaan ajandayaal kala qaybsanaan ah. “Waa wax laga xumaado in la arko khaladaad yar yar oo looga faa’iidaysto dano siyaasadeed, taas oo wiiqaysa rajada cusub ee shacabka,” ayuu yidhi, isaga oo intaa ku daray in mas’uuliyiinta federaalku ay qaadeen mas’uuliyadda kormeerka waxayna qireen baahida loo qabo hagaajinta tayada tayada.
Dhacdadani waxay iftiiminaysaa taariikhda murugsan ee Soomaaliya oo leh xuduud dhuleed. Tan iyo markii ay burburtay dowladdii dhexe ee Soomaaliya sagaashameeyadii, khariidadihii ka tarjumayay gobollada Soomaaliya aad ayay u kala duwanaayeen, kuwaas oo ka tarjumaya isbedello dhanka maamulka ah iyo soohdimaha la isku haysto. Maamul-goboleedyada cusub ee dhawaan la dhisay waxay kordhiyeen baahida loo qabo matalaad sax ah, iyadoo dalku uu ka shaqeynayo in la isku dheellitiro maamul-goboleedyada iyo midnimada federaalka.