Khilaafka Soomaaliya iyo Imaaraadka: Heshiisyada dekedaha, arrinta madax-bannaanida iyo loollanka siyaasadeed ee gobolka

|

Khilaafka u dhexeeya dowladda Soomaaliya iyo Imaaraadka Carabta ayaa muddo dheer soo jiitamayay, isagoo salka ku haya heshiisyada dekedaha, arrimaha amniga, madax-bannaanida dalka iyo xiriirka Imaaraadka la leeyahay maamullada kala duwan ee Soomaaliya.

Xiisadda labada dhinac ayaa si weyn u soo shaacbaxday sanadkii 2018, markii dowladda federaalka Soomaaliya ay ka hortimid heshiisyo Imaaraadku la galay maamulka Somaliland oo la xiriiray horumarinta dekedda Berbera iyo dhismaha saldhig milatari.

Arrintaasi waxay dhalisay muran ku saabsan awoodda dowladda federaalka, sharciyadda heshiisyada ay maamullada gobolladu la galaan dowladaha shisheeye iyo cidda leh go’aanka ugu dambeeya ee heshiisyada taabanaya hantida istaraatiijiga ah ee Soomaaliya.

Sanadkii 2017, shirkadda P&O Ports oo xiriir la leh DP World ayaa heshiis 30 sano ah la gashay maamulka Puntland oo ku saabsanaa maamulka iyo horumarinta dekedda Boosaaso, kaas oo lagu sheegay inuu ku kacayo 336 milyan oo doollar.

Sidoo kale, DP World ayaa sanadkii 2017 heshiis 30 sano ah la gashay maamulka Somaliland si loo dhiso loona horumariyo dekedda Berbera, iyadoo mashruuca lagu sheegay inuu ku kacayo ku dhowaad 442 milyan oo doollar.

Heshiisyadaasi waxay noqdeen kuwo ay dowladda federaalka Soomaaliya si weyn uga hortimid, iyadoo ku doodday in maamullada gobolladu aysan awood u lahayn inay si madax-bannaan u galaan heshiisyo caalami ah oo taabanaya hantida iyo danaha qaranka.

Khilaafka ayaa gaaray heer cusub bishii Maarso 2018, markii Baarlamaanka Soomaaliya uu ansixiyay go’aan lagu mamnuucayay in shirkadda DP World ay ka shaqeyso gudaha Soomaaliya, isla markaana heshiisyadii ay la gashay maamulka Somaliland lagu tilmaamay kuwo aan sharciyad lahayn.

DHEERAAD:  Maraykanka oo diiday in dal ku gal loo fasaxo xubno ka mid ah Dowladda Federaalka Soomaaliya

Sanadaha xigay, Imaaraadka wuxuu sii waday xiriirka uu la leeyahay maamullada Soomaaliya, gaar ahaan Puntland, Somaliland iyo Jubaland, iyadoo uu maalgelin iyo iskaashi kala duwan la lahaa dhinacyadaas.

Dhanka kale, dowladda Soomaaliya waxay walaac ka muujisay in xiriirradaasi ay wiiqayaan awoodda dowladda dhexe, gaar ahaan marka ay la xiriiraan dekedaha, amniga iyo heshiisyada istaraatiijiga ah.

Arrimaha amniga ayaa iyaguna qayb ka noqday khilaafka, maadaama Imaaraadku muddo dheer taageero tababar, dhaqaale iyo qalab siinayay ciidamada Soomaaliyeed, balse ay soo baxeen kala aragti duwanaansho ku saabsan maamulka iyo qaabka loo maamulayo taageeradaas.

Xiisadda ayaa mar kale xoogeysatay bishii Janaayo 2026, kadib markii dowladda Soomaaliya ay sheegtay inay baaritaan ku sameyneyso warar la xiriiray isticmaal aan la oggolaan oo lagu sameeyay hawada iyo garoomada dalka, si loo fududeeyo dhaqdhaqaaqa hoggaamiye siyaasadeed oo Yemen ka soo baxsaday.

Wararka xilligaas ayaa arrinta la xiriiriyay hoggaamiyihii Golaha Kumeelgaarka Koonfureed ee Yemen, Caydaruus Al-Zubaydi, iyadoo isbahaysiga taageera dowladda Yemen uu sheegay inuu ka baxay magaalada Cadan, kadibna uu gaaray Somaliland, halkaas oo la sheegay in diyaarad looga qaaday Muqdisho ka hor inta uusan gaarin Imaaraadka.

Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay inay baaritaan ku sameynayso wararkaasi, isla markaana ay tallaabo sharci ah ka qaadi doonto cid kasta oo lagu helo inay ku xadgudubtay madax-bannaanida iyo shuruucda dalka.

12-kii Janaayo 2026, Golaha Wasiirrada Soomaaliya ayaa ku dhawaaqay in la baabi’iyay dhammaan heshiisyadii iyo is-afgaradyadii ay Soomaaliya la lahayd Imaaraadka, kuwaas oo ay ku jireen heshiisyada dekedaha Berbera, Boosaaso iyo Kismaayo, iyo sidoo kale iskaashiga amniga iyo difaaca.

Go’aanka dowladda federaalka ayaa waxaa diiday maamullada Puntland, Jubaland iyo Somaliland, kuwaas oo ku dooday in heshiisyada qaarkood ay iyagu galeen, isla markaana dowladda dhexe aysan awood u lahayn inay si keli ah u baabi’iso.

DHEERAAD:  Shilgaari oo sababay dhimasho & dhaawac oo Muqdisho ka dhacay

Khilaafka ayaa sii xoogeysanayay ilaa bishii Nofeembar 2026, markii dowladda Soomaaliya ay qaaday tallaabooyin diblomaasiyadeed oo dheeraad ah, oo ay ku jiraan u yeerista safiirkeeda Imaaraadka iyo amarka safiirka Imaaraadka ee Muqdisho inuu dalka kaga baxo muddo 72 saacadood gudahood ah.

Imaaraadka ayaa dhankiisa diiday eedeymaha dowladda Soomaaliya, isagoo sheegay in tallaabooyinka Muqdisho ay dhaawacayaan xiriirka labada dal, isla markaana khilaafaadka siyaasadeed ee gudaha Soomaaliya aan lagu dhex darin xiriirka diblomaasiyadeed.

Waxaa muuqata in khilaafka Soomaaliya iyo Imaaraadka uu ka kooban yahay arrimo badan oo is biirsaday, kuwaas oo ay ugu waaweyn yihiin muranka awoodda dowladda federaalka, heshiisyada dekedaha, iskaashiga amniga iyo loollanka saameynta gobolka.

Mustaqbalka xiriirka labada dal wuxuu ku xirnaan doonaa sida loo wajaho arrimahaas iyo in la helo hannaan diblomaasiyadeed oo lagu xalliyo khilaafaadka, iyadoo la ilaalinayo madax-bannaanida Soomaaliya iyo danaha labada shacab.

La Xiriira

Live Now

Baraheenna Bulshada

Baaritaanada

English News