Markab xamuul ah ayaa lagu afduubtay meel ka baxsan xeebaha Soomaaliya, kaddib markii siddeed nin oo hubeysan ay fuuleen markabka, ayna la wareegeen gacan-ku-hayntiisa, sida ay sheegtay Hay’adda Hawlgallada Ganacsiga Badda ee UK (UKMTO).
UKMTO ayaa soo saartay digniin ku saabsan dhacdadan, iyadoo sheegtay in markabka lagu qabsaday meel qiyaastii 4 mayl-badeed koonfur ka xigta Mareeyo, oo ku taalla xeebaha Soomaaliya.
Sida lagu sheegay warbixinta, sarkaalka amniga ee shirkadda markabka ayaa soo sheegay in siddeed qof oo hubeysan oo aan loo fasixin ay fuuleen markabka, kaddibna ay la wareegeen gacan-ku-hayntiisa.
UKMTO ayaa sheegtay in mas’uuliyiintu ay baarayaan dhacdada, iyadoo maraakiibta ku safarta aaggaas loogu baaqay inay muujiyaan taxaddar ayna soo sheegaan dhaqdhaqaaq kasta oo laga shakiyo.
UKMTO ma aysan shaacin magaca ama cidda iska leh markabka, sidoo kalena faahfaahin rasmi ah kama aysan bixin xaaladda shaqaalaha markabka.
Warbaahinta dhinaca gaadiidka badda ee SeaTrade Maritime ayaa, iyadoo soo xiganaysa shirkad amni oo dhanka badda ah, sheegtay in markabka loo aqoonsaday Lutuf, oo ah markab xamuul oo wata calanka Cameroon. Warbixintaas ayaa sheegtay inuu yahay markab xamuul guud oo la dhisay 1995, balse faahfaahintaas weli si rasmi ah ugama aysan soo bixin UKMTO.
Sidaas darteed, magaca markabka iyo xogta kale ee la xiriirta lahaanshihiisa waa in loo qaataa xog warbaahineed oo sugaysa xaqiijin rasmi ah.
Dhacdadan ayaa dib usoo noolaysay walaaca laga qabo burcad-badeednimada xeebaha Soomaaliya, xilli muddooyinkii dambe ay soo baxayeen digniino ku saabsan weerarro iyo afduubyo ka dhaca biyaha Soomaaliya.
Xeebaha Soomaaliya ayaa muddo dheer ahaa meel ay burcad-badeeddu khatar ku hayeen maraakiibta ganacsiga caalamiga ah. Intii u dhexeysay 2008 iyo 2018, weerarrada burcad-badeednimada ayaa si weyn uga jiray xeebaha dalka, balse hawlgallada ciidamada badda ee caalamiga ah iyo tallaabooyin amni oo kala duwan ayaa sababay hoos u dhac weyn.
Hase yeeshee, sannadihii u dambeeyay ayaa mar kale soo baxay dhacdooyin la xiriira afduub iyo fuulitaan sharci-darro ah oo lagu sameeyo maraakiibta.
Warbixinno dhinaca amniga badda ah ayaa muujinaya in 2026 ay jireen dhacdooyin kale oo la xiriira maraakiib lagu qabsaday ama dad hubeysan ay isku dayeen inay fuulaan. UKMTO waxay sidoo kale bishii Abriil 2026 diiwaangelisay dhacdo markab lagu qabsaday waqooyi-bari Mareeyo, iyadoo mas’uuliyiintu sheegeen in dad aan loo fasixin ay gacanta ku dhigeen markabka.
Afduubka markabkan ayaa sare u qaadi kara walaaca shirkadaha maraakiibta iyo shaqaalaha ka shaqeeya waddooyinka ganacsi ee mara xeebaha Soomaaliya.
Xeebaha Soomaaliya waxay ku yaallaan marinno muhiim u ah ganacsiga caalamiga ah, gaar ahaan isku xirka Badweynta Hindiya, Gacanka Cadmeed iyo Badda Cas.
Markab kasta oo lagu weeraro ama lagu afduubto aaggaas wuxuu saameyn ku yeelan karaa qorshayaasha shirkadaha maraakiibta, kharashaadka caymiska iyo tallaabooyinka amni ee loo baahan yahay si loo ilaaliyo shaqaalaha iyo xamuulka.
Ilaa hadda ma jirto cid si rasmi ah u sheegatay mas’uuliyadda afduubka markabka.
Sidoo kale, UKMTO ma aysan magacaabin kooxda ama shakhsiyaadka la sheegay inay markabka la wareegeen.
Sidaas darteed, inkastoo dhacdada lagu tilmaamay afduub, haddana waxaa muhiim ah in la sugo baaritaanka iyo xogta rasmiga ah ee kasoo baxaysa hay’adaha ammaanka badda.
UKMTO ayaa maraakiibta maraysa aagga xeebaha Soomaaliya ugu baaqday inay muujiyaan taxaddar dheeraad ah ayna soo sheegaan dhaqdhaqaaq kasta oo laga shakiyo.
Digniintan ayaa muujinaysa in xeebaha Soomaaliya ay weli u baahan yihiin feejignaan dhinaca amniga badda ah, gaar ahaan iyadoo ay jiraan kooxo isku dayaya inay ka faa’iideystaan meelaha ay maraakiibta ganacsigu ku dhow yihiin xeebaha.
Dhacdadan ayaa hadda indhaha kusoo celisay xaaladda amni ee xeebaha Soomaaliya iyo awoodda kooxaha burcad-badeedda ee isku dayaya inay dib uga hawlgalaan biyaha dalka.
Waxaa la sugayaa xog dheeraad ah oo ku saabsan xaaladda shaqaalaha markabka, halka uu markabku ku dambeeyay, cidda ka dambeysa afduubka iyo tallaabada ay qaadi doonaan ciidamada Soomaaliya iyo kuwa caalamiga ah.