Magaalada Muqdisho ayaa maanta oo ah 14-ka Nofeembar lagu waday inuu ka furmo shir wadatashi siyaasadeed oo uu Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud ku dhawaaqay in Villa Soomaaliya ay qabanayso muddada u dhexeysa 14-ka ilaa 18-ka bishan, kaas oo lagu casuumay dhinacyo kala duwan oo siyaasadeed iyo bulshada rayidka ah.
Shirkan ayaa la filayay inuu noqdo fursad lagu xalliyo khilaafka xooggan ee u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo siyaasiyiinta mucaaradka, gaar ahaan Puntland iyo Jubbaland, kuwaas oo diiddan hannaanka doorashooyinka iyo isbeddellada dastuuriga ah ee ay dowladda waddo.
Hase yeeshee, kulanka ayaa ku soo beegmaya xilli ay weli taagan yihiin kala aragti duwanaansho ku saabsan cidda ka qaybgalaysa, qaabka wadaxaajoodka loo maamulayo iyo in shirka uu horseedi karo heshiis siyaasadeed oo la wada aqbalo.
Villa Soomaaliya ayaa 26-kii Oktoobar shaacisay in shirku socon doono shan maalmood, laga bilaabo 14-ka ilaa 18-ka Nofeembar. Dhinacyada lagu casuumay waxaa ka mid ahaa xisbigii Nabad iyo Nolol, Golaha Mustaqbalka Soomaaliyeed, Madasha Midnimada Qaranka iyo dalladda bulshada rayidka ah.
Ujeeddada rasmiga ah ee kulanka ayaa lagu sheegay in laga wada hadlo arrimaha doorashooyinka heer federaal, lana helo is-afgarad siyaasadeed oo ku saabsan hannaanka dalka u jihaynayo doorashooyinka soo socda.
Si kastaba, dhinacyada mucaaradka qaarkood ayaa shuruudo ka muujiyay ka qaybgalka, iyagoo ku adkeysanaya in wadaxaajoodku noqdo mid loo dhan yahay, isla markaana aan loo adeegsan sharciyeyn go’aanno horay loo qaatay.
Puntland iyo Jubbaland ayaa ka mid ah dhinacyada ugu waaweyn ee khilaafka siyaasadeed kala dhexeeyo Dowladda Federaalka. Labadan maamul ayaa diiddan in arrimaha doorashooyinka iyo dastuurka lagu saleeyo go’aanno aysan qayb ka ahayn, waxayna dalbanayaan heshiis siyaasadeed oo ay dhammaan dhinacyadu ku wada qanacsan yihiin.
Mucaaradka qaarkood ayaa kulanka Villa Soomaaliya u arkayay mid aan weli lahayn dammaanad ku filan oo lagu xaqiijin karo in go’aannada kasoo baxaya ay noqonayaan kuwo la wada leeyahay.
Waxaa sidoo kale jiray walaac laga muujiyay in shirka loo adeegsado waqti dheereyn siyaasadeed, iyadoo dowladda ay sii waddo diyaarinta doorashooyinka ku saleysan jadwalka ay hore u shaacisay.
Dhinaca kale, dowladda ayaa ku adkeysanaysa in albaabka wada hadalku furan yahay, isla markaana khilaafaadka lagu xallin karo wadatashi iyo is-afgarad.
Maalmo ka hor shirka, waxaa Muqdisho ka dhacay kulamo ay yeesheen saraakiil sare oo ka tirsan ciidamada iyo hay’adaha amniga, kuwaas oo la kulmay siyaasiyiin mucaarad ah.
Wararka la baahiyay ayaa sheegay in kulamadaasi diiradda lagu saaray xaaladda amniga, khilaafaadka siyaasadeed iyo muhiimadda ay leedahay in laga fogaado tallaabo kasta oo dhaawici karta xasilloonida dalka.
Sidoo kale, saraakiil ciidan ayaa booqday madaxweynihii hore Maxamed Cabdullaahi Farmaajo, iyagoo gaarsiiyay farriin la xiriirta shirka Villa Soomaaliya. Xisbiga Nabad iyo Nolol ayaa sheegay in Farmaajo uu ku adkeystay in wadaxaajoodku noqdo mid loo dhan yahay, laguna kalsoonaan karo, isla markaana laga ambaqaado halkii ay ku istaageen wada hadalladii hore.
Arrimahan ayaa muujinaya in dadaallo lagu doonayo in dhinacyada la isku keeno ay jireen ka hor maalinta shirka, inkastoo aan weli la hubin in dhammaan dhinacyada muhiimka ahi ay isku aragti ka noqon doonaan ka qaybgalka iyo shuruudaha kulanka.
Khilaafka ugu weyn ee siyaasadeed ayaa salka ku haya jadwalka doorashooyinka ee ay shaacisay Guddiga Doorashooyinka Qaranka.
Guddiga ayaa qorshihiisa ku sheegay in doorashada labada aqal ee Baarlamaanka Federaalka la qabto 15-ka Abriil 2027, halka doorashada madaxweynaha loo asteeyay 15-ka May 2027.
Madaxweynaha Xasan Sheekh ayaa hore u ammaanay guddiga, isagoo ku boorriyay dardargelinta howlaha doorashada iyo sii wadista diyaar garowga. Dowladda Federaalka ayaa ku doodaysa in jadwalku waafaqsan yahay dastuurka iyo shuruucda doorashooyinka ee la ansixiyay.
Hase yeeshee, mucaaradka iyo maamullada Puntland iyo Jubbaland ayaa diiddan jadwalkaas, iyagoo ku doodaya inaan la gaarin heshiis siyaasadeed oo loo dhan yahay oo qeexaya nooca doorashada, maamulka doorashada iyo doorka dowlad-goboleedyada.
Sidaas darteed, khilaafku ma aha oo keliya taariikhda doorashada, balse wuxuu taabanayaa cidda maamulaysa, qaabka loo qabanayo iyo saldhigga sharci ee lagu heshiinayo.
Arrinta shirkan ayaa sii xasaasiyad yeelatay kadib markii Maxkamadda Sare ay 5-tii Nofeembar soo saartay go’aan la xiriira muddo-xileedka hay’adaha dowladda.
Warbixinnada la baahiyay ayaa sheegay in maxkamaddu ay sheegtay in muddo-xileedka madaxweynaha uu dhammaaday 15-kii May 2026, halka muddo-xileedyada Baarlamaanka iyo Golaha Wasiirrada ay ku dhammaadeen 14-kii Abriil 2026. Maxkamaddu waxay sidoo kale siisay dhinacyada siyaasadda muddo 30 maalmood ah oo ay ku gaaraan heshiis ku saabsan hannaanka doorashada, iyadoo amartay in doorasho lagu qabto 90 maalmood gudahood.
Dowladda Federaalka ayaa diidday go’aankaas, iyadoo Xafiiska Xeer Ilaaliyaha Guud uu su’aal geliyay awoodda maxkamadda iyo habka ay go’aanka u gaartay.
Tani waxay shirkii 14-ka Nofeembar siisay muhiimad dheeraad ah, maadaama kulanka laga sugayo inuu noqdo meel ay dhinacyadu kaga wada hadlaan khilaafka doorashada, dastuurka iyo muddo-xileedyada hay’adaha dowladda.
Su’aasha ugu weyn ayaa ah in shirka Villa Soomaaliya uu isu beddeli doono wadaxaajood dhab ah oo horseeda heshiis siyaasadeed, mise uu noqon doono kulan kale oo aan wax badan ka beddelin khilaafka taagan.
Haddii dhinacyada mucaaradka iyo maamullada Puntland iyo Jubbaland ay ka qaybgalka ku xiraan dammaanad siyaasadeed iyo dhexdhexaadin madax-bannaan, waxaa suuragal ah in ajandaha iyo qaabka shirka wax laga beddelo.
Dhanka kale, haddii dowladda ay ku adkeysato in kulanka lagu qabto qaabkii hore loo shaaciyay, iyadoo aan laga heshiin qodobbada muranka dhaliyay, waxaa adkaan karta in shirka laga helo natiijo ay dhammaan dhinacyadu aqbalaan.