Wasiir Ku-xigeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Türkiye, Danjire Musa Kulaklıkaya, ayaa guddoomiyay kulan muhiim ah oo ka dhacay xarunta Turkish House ee magaalada New York, kaas oo looga hadlay xaaladda Soomaaliya iyo sidii loo sii xoojin lahaa taageerada caalamiga ah ee dhinacyada amniga iyo xasillinta dalka.
Kulanka ayaa waxaa ka qaybgalay wakiillo ka socday Soomaaliya, Sacuudi Carabiya, Qatar, Boqortooyada Midowday (UK) iyo Maraykanka, iyadoo uu kulanku kusoo beegmay xilli Soomaaliya ay weli ku jirto marxalad muhiim ah oo ku saabsan dhismaha ciidamadeeda, la dagaallanka Al-Shabaab iyo xoojinta hay’adaha amniga qaranka.
Kulanka oo ka dhacay New York iyadoo ay socdaan hawlaha Golaha Guud ee Qaramada Midoobay ayaa muujinaya sida arrimaha Soomaaliya ay uga mid yihiin ajendayaasha amni ee ay daneynayaan dowlado badan oo caalami iyo kuwa gobolka ah.
Danjire Musa Kulaklıkaya ayaa tan iyo Oktoobar 2025 ah Wasiir Ku-xigeenka Wasaaradda Arrimaha Dibadda Türkiye. Kahor magacaabistiisa xilkaas, wuxuu muddo ka soo shaqeeyay Hay’adda Iskaashiga iyo Isku-duwidda Türkiye (TİKA) iyo Ururka Iskaashiga Islaamka (OIC), waxaana sidoo kale uu soo noqday safiirka Türkiye ee Mauritania.
Kulaklıkaya ayaa sanadkan si gaar ah uga muuqday kulamada caalamiga ah ee looga hadlayo Soomaaliya iyo arrimaha Geeska Afrika.
Türkiye waxay muddo dheer Soomaaliya la leedahay xiriir siyaasadeed, dhaqaale iyo amni oo qoto dheer. Ankara ayaa ka mid ah dalalka sida joogtada ah uga shaqeeya taageerada hay’adaha Soomaaliya, tababarka ciidamada iyo mashaariicda horumarineed.
Bishii Luulyo 2026, Kulaklıkaya wuxuu Ankara kula kulmay Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda Soomaaliya Cali Maxamed Cumar, waxaana labada dhinac ay ka wada hadleen xoojinta iskaashiga istiraatiijiga ah ee labada dal.
Soomaaliya waxay sannadihii ugu dambeeyay si weyn ugu baahnayd taageero caalami ah oo ku saabsan dhismaha ciidamada qaranka, sugidda amniga iyo dagaalka lagula jiro Al-Shabaab.
Taageerada caalamiga ah ayaa sidoo kale ku wajahan sidii Soomaaliya ay si tartiib ah ugu yeelan lahayd awood amni oo ay iyadu si buuxda u maamusho.
Kulamadii hore ee saaxiibada Soomaaliya waxaa si gaar ah looga hadlay dib-u-habaynta hay’adaha amniga, tababarka ciidamada, xoojinta awoodda dowladda iyo qorshayaasha kala-guurka ciidamada Midowga Afrika.
Kulankii afaraad ee Somalia Quint ee Ankara 2023, tusaale ahaan, Türkiye, Qatar, UAE, UK iyo Maraykanka waxay caddeeyeen taageeradooda dowladda federaalka Soomaaliya, iyagoo sidoo kale ka hadlay dagaalka Al-Shabaab, dib-u-habaynta waaxda amniga iyo dhismaha awoodda ciidamada Soomaaliya.
Maraykanka iyo UK oo door muhiim ah ku leh taageerada Soomaaliya
Maraykanka iyo UK ayaa muddo dheer ka mid ahaa saaxiibada caalamiga ah ee ugu muhiimsan Soomaaliya.
Labada dowladood waxay taageeraan dhismaha hay’adaha amniga Soomaaliya, tababarka ciidamada iyo dadaallada lagu wiiqayo awoodda kooxaha hubeysan.
Kulamadii hore ee Somalia Quint waxaa si gaar ah looga hadlay sidii loo abuuri lahaa ciidamo Soomaaliyeed oo awood leh, xirfad leh isla markaana la xisaabtami kara.
Bayaan kasoo baxay xubnihii Somalia Quint 2024 ayaa sheegay in dalalka ka qaybgalay ay taageerayaan dadaallada Soomaaliya ee lagu dhisayo ciidamo iyo hay’ado amni oo awood leh, isla markaana ay doonayaan in la hagaajiyo isku-duwidda tababarka caalamiga ah ee ciidamada Soomaaliya.
Ka qaybgalka Sacuudi Carabiya iyo Qatar wuxuu kulanka siinayaa dhinac kale oo muhiim ah, maadaama labada dal ay leeyihiin xiriirro siyaasadeed, dhaqaale iyo amni oo Soomaaliya la leh.
Qatar ayaa si joogto ah u taageerta Soomaaliya, waxaana horey uga dhacay Doha kulamo looga hadlay amniga, siyaasadda iyo arrimaha bani’aadannimada Soomaaliya.
Kulankii saddexaad ee Somalia Quint ee Doha 2023 waxaa ka qaybgalay Qatar, Soomaaliya, Türkiye, UAE, UK iyo Maraykanka, waxaana looga hadlay xaaladda amni, siyaasadeed iyo bani’aadannimo ee Soomaaliya. Dalalku waxay ku heshiiyeen in la xoojiyo isku-duwidda la dagaallanka argagixisada iyo taageerada hay’adaha amniga Soomaaliya.
Sacuudi Carabiya ayaa sidoo kale si joogto ah uga qaybqaata dadaallada caalamiga ah ee lagu taageerayo Soomaaliya.
Kulankan New York wuxuu kusoo beegmayaa xilli Geeska Afrika iyo Badda Cas ay wajahayaan isbeddello siyaasadeed iyo amni.
Soomaaliya waxay ku taallaa meel istiraatiiji ah oo ku dhow Gacanka Cadmeed iyo marinka Bab al-Mandab, taasoo ka dhigaysa xasilloonida Soomaaliya arrin muhiim u ah amniga gobolka iyo isu-socodka ganacsiga caalamiga ah.
Sidoo kale, xaaladda Yemen, dhaqdhaqaaqyada kooxaha hubeysan, iyo loollanka quwadaha gobolka ayaa kordhiyay muhiimadda ay leedahay in Soomaaliya yeelato hay’ado amni oo awood leh.
Arrimahaas ayaa ka dhigaya taageerada Soomaaliya mid aan ku koobnayn dagaalka Al-Shabaab oo keliya, balse sidoo kale la xiriirta xasilloonida guud ee Geeska Afrika iyo Badda Cas.
Türkiye waxay Soomaaliya la leedahay xiriir gaar ah oo soo jiray in ka badan toban sano.
Ankara waxay Soomaaliya ka taageertay dhinacyada waxbarashada, caafimaadka, kaabayaasha dhaqaalaha, horumarinta iyo amniga.
Dhinaca amniga, Türkiye waxay si gaar ah uga qayb qaadatay tababarka iyo dhismaha awoodda ciidamada Soomaaliya.
Labada dal ayaa sidoo kale sanadkan sii waday kulamo heer sare ah.
Bishii Luulyo, Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda Soomaaliya Cali Maxamed Cumar iyo Musa Kulaklıkaya waxay ka wada hadleen ballaarinta iskaashiga labada dal, oo ay ku jiraan diblomaasiyadda, ganacsiga, maalgashiga, amniga, waxbarashada iyo horumarinta.
Kulanka New York wuxuu muhiim u yahay Soomaaliya sababtoo ah wuxuu isu keenay dowlado kala duwan oo door ku leh taageerada amniga Soomaaliya.
Sidoo kale wuxuu muujinayaa in arrinta amniga Soomaaliya ay weli leedahay taageero caalami ah iyo mid goboleed.
Waxa ugu muhiimsan ayaa ah in taageeradaas ay noqoto mid si toos ah u xoojisa awoodda hay’adaha Soomaaliyeed, gaar ahaan ciidamada qaranka, hay’adaha sirdoonka, booliska iyo maamulka maxalliga ah.
Taageerada caalamiga ah oo keliya ma xallin karto caqabadaha Soomaaliya haddii aysan la socon dhismaha hay’ado Soomaaliyeed oo awood u leh inay amniga dalka si joogto ah u ilaaliyaan.
Kulamadii hore ee saaxiibada Soomaaliya waxay muujinayeen in beesha caalamku ay dooneyso in Soomaaliya ay si tartiib ah ula wareegto masuuliyadda buuxda ee amniga dalka.
Somalia Quint ayaa kulamadii hore ka hadlay qorshayaasha kala-guurka, dib-u-habaynta waaxda amniga iyo sidii loo dhisi lahaa awood ciidan oo waarta.
Kulankii Washington ee 2024, dalalka ka qaybgalay waxay sidoo kale carrabka ku adkeeyeen muhiimadda qorsheyn isku dhafan oo ay ku jiraan amniga, maamulka, gargaarka bani’aadannimo iyo xasillinta deegaannada laga xoreeyo kooxaha hubeysan.
Arrintani waxay Soomaaliya u tahay fursad ay kaga faa’iideysan karto taageerada dalalka saaxiibka ah, iyadoo mudnaanta la siinayo dhismaha awoodda gudaha.
