WASHINGTON (KAAB TV) – Madaxweynaha dalka Kenya William Ruto ayaa qeylo dhaan ka muujiyay sare u kaca argagixisanimada kadib bixitaanka ciidamada Midowga Afrika ee AMISOM. Intii lagu guda jiray booqashadiisa qaran ee Mareykanka, Ruto wuxuu ku booriyay faragelinta Mareykanka si looga hortago khalkhal amni oo ka dhaca gobolka.
Isagoo hadlayay Talaadadii, ayuu Ruto ku macneeyay in dhimista ciidamada ATMIS, oo la qorsheeyay si waafaqsan waqti go’an oo aan ahayn xaaladaha ammaan ee dhabta ah, ay horseedi karto inay dib u soo laabtaan dhaqdhaqaaqyada argagixisada ee Soomaaliya. Waxa uu ku nuux-nuux saday in isaga iyo Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ay aad uga walaacsan yihiin habacsanaanta amni ee ku soo fool leh.
“Maanta, Kenya waxay dib u celinaysaa caqabadaha amni ee Geeska Afrika. Kahor intaanan sabtida imaan, waxaan la kulmay Madaxweynaha Soomaaliya. Waxaana na haysta caqabado amni oo halis ah sababtoo ah waxaa soo socda hoos u dhac ku yimaada ATMIS-ka kaas oo ku saleysan jadwalka, ee aan ku saleysneyn shuruudo,” Ruto ayaa sidaas yidhi.
Ka bixitaanka ayaa muran ka dhashay. 5-tii May, dowladda Soomaaliya ayaa si lama filaan ah uga codsatay Qaramada Midoobay in la dadajiyo gabagabada howlgalka nabad ilaalinta, inkastoo ay horay u dalbatay muddo kororsi. Talaabadan ayaa beesha caalamka ka dhigtay mid aan waxba ka jirin.
Iyada oo laga jawaabayo, Xoghayaha Difaaca Kenya Aden Duale iyo Michael Hammer, Ergeyga Gaarka ah ee Mareykanka ee Geeska Afrika, ayaa kulmay May 9 si ay uga wadahadlaan qabanqaabada amniga ka dib ATMIS. “Wada hadalkeena waxa ay diirada ku saareen qabanqaabada amaanka Soomaaliya kadib ATMIS, anagoo xoojinayna dadaaladayada nabad ilaalinta iyo ka hortagga argagixisada,” ayuu yiri Ducaale.
Booqashada Ruto ee Mareykanka ayaa sidoo kale ku lug lahayd wadahadalo ku saabsan amniga iyo dhaqaalaha adduunka. Madaxweyne Joe Biden ayaa ka mahad celiyay sida ay Kenya uga go’an tahay in ay ciidamo booliis ah geyso Haiti, taasoo lagu taageerayo $300 milyan oo Mareykanka uu ugu deeqayo ciidamo caalami ah.
Booqashadan ayaa noqonaysa booqashadii ugu horreysay ee hoggaamiye Afrikaan ah uu ku tago Mareykanka tan iyo 2008-dii, taasoo hoosta ka xariiqday iskaashiga istiraatiijiyadeed ee labada dal. Biden ayaa shaaca ka qaaday qorshayaal uu Kenya ugu magacaabi doono xulafo weyn oo aan NATO ka tirsanayn, taasoo ka tarjumaysa iskaashiga sii kordhaya ee dhinaca amniga ee u dhexeeya Kenya iyo Maraykanka.
Go’aanka Ruto ee ah in ciidamada Kenya ay galaan iskahorimaadyada caalamiga ah ayaa wajahay baaritaan gudaha ah. Dadka dhaliila ayaa ku doodaya in Kenya ay tahay in ay mudnaanta siiso caqabadaha dhaqaale iyo kuwa amni. Caqabado dhanka sharciga ah ayaa sidoo kale soo ifbaxay, kuwaas oo su’aal ka keenay sax ahaanshaha dastuuriga ah ee ah in ciidamada Kenya la geeyo dalka dibaddiisa iyadoo aan la gaarin heshiisyo isdhaafsi ah.
Iyadoo ay jiraan caqabadahaas, Ruto waxa uu ku adkaysanayaa in nabadda iyo amniga caalamku ay yihiin mas’uuliyad wadareed. “Kenya waxa ay aaminsan tahay waajibka dimoqraadiyad kasta ka saaran in ay gacan ka geysato nabadda iyo caddaaladda caalamka. Mabda’ani waxa uu horseedayaa ficilladayada Haiti iyo wixii ka dambeeya,” Ruto ayaa sharaxay.