Taliyaha Ciidamada Difaaca ee Uganda, Janaraal Muhoozi Kainerugaba, ayaa ku baaqay in hoggaamiyeyaasha milateriga gobolka ay mideeyaan xooggooda oo hal-abuur yeeshaan maadaama Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya (AUSSOM) uu wajahayo dhibaato dhaqaale oo halis ah, iyadoo Qaramada Midoobay ay diyaar u tahay inay joojiso taageerada saadka dhamaadka sannadka, halka Washington ay muujineyso inaadan cusbooneysiin doonin wakiilnimada hawlgalka qaabka hadda jira.
Markii uu ka hadlayay furitaanka Kulan Ka Baxsan caadiga ah ee Taliyeyaasha Ciidamada Difaaca ee dalalka ka qayb gala Ciidamada (TCCs) ee Hotel Speke Resort Munyonyo ee Kampala, Gen. Kainerugaba wuxuu ka digay in xaddidaadaha dhaqaale ee sii adkaanaya ay horey u wiiqayaan howlaha hore ee howlgalka. “Kani waa waqtiyo adag, laakiin sidoo kale waxay nagu waajibinayaan midnimadeena, hal-abuurkeena, iyo go’aankeenna,” ayuu ugu sheegay taliyeyaasha milateriga ee gobolka. “Mustaqbalka hawlgalkayaga, iyo Tabarucaadkii iyo horumarkii aan wada gaarnay Soomaaliya, waxay ku xiran yihiin tayada go’aannada aan qaadano xilliyada sida tan”.
Kulan milatari oo heer sare ah ayaa dhacay waqti muhiim ah iyadoo Xafiiska Taageerada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNSOS) uu diyaar garoobayo inuu dhammeeyo hawlaha saadka bishii Diseembar 31, 2026. Jen. Kainerugaba ayaa shaaca ka qaaday in UNSOS horey u dhintay taageerada dhaqaale iyo hawlgal ee AUSSOM iyo Cutubka Ilaalada Qaramada Midoobay ilaa 25 boqolkiiba, taasoo qasabtay taliyeyaasha hore inay dib u habeeyaan mudnaanta hawlgallada isla markaana khatar gelinaysa guulihii laga gaaray dagaalka ka dhanka ahaa Al-Shabaab labadii sano ee la soo dhaafay.
Si loo sii kordhiyo hubanti la’aanta howlgalkan, taliyaha ciidamada Uganda wuxuu tilmaamay isbeddelada siyaasadda caalamiga ah ee diblomaasiyadeed, isagoo xusay tilmaamo muujinaya in Mareykanku uusan taageeri doonin cusboonaysiinta mandaarka Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ee AUSSOM haddii uu weli ku xirnaado qaab-dhismeedka taageerada UN-ka ee hadda jira. Iyada oo tan la tixgelinayo, Jen. Kainerugaba wuxuu carabka ku adkeeyay in dalalka Afrika ay tahay inay qaadaan mas’uuliyad buuxda si ay u maal-geliyaan una taageeraan dadaallada nabad-dhisidda ka dib Diseembar 2026.
La’aanta UNSOS, AUSSOM waxay waayi lahayd taageero saadka muhiimka ah, oo ay ku jiraan cunto, biyo, shidaal, gaadiid, adeegyada caafimaadka iyo daadinta dhaawacyada.
Doodaha farsamo ee taliyayaasha milatari waxay qeyb ka yihiin beerihii ugu horreeyay ee shir muhiim ah oo saddex maalmood ah oo goboleed, kaasoo lagu qabtay mawduuca, “Si Loo Sii Wado Habsocodka Xasilinta Soomaaliya”. Natiijooyinku waxay geli doonaan warbixin istiraatiiji ah oo dhameystiran oo la soo bandhigi doono Wasiirrada Gaashaandhigga 30-ka Luulyo, taasoo horseedi doonta madaxda gobollada inta lagu jiro Shirka 15-aad ee Degdegga ah 31-ka Luulyo. Shirkani wuxuu isu keenayaa ergada milatari, wasiirrada difaaca, iyo madaxda dalalka xubnaha ka ah AUSSOM, oo ay ku jiraan Uganda, Burundi, Jabuuti, Itoobiya, Masar, iyo Kenya, iyadoo martida la yahay Soomaaliya.
“Anaga oo ah Taliyeyaasha Ciidamada Difaaca, waxaa naga saaran masuuliyad ah inaan bixino tilmaamo milatari oo cad iyo jihada istiraatiijiyadeed xilli ay xaaladda hawlgalku is beddeleyso,” ayuu yiri Jen. Kainerugaba, isaga oo ku dhiirrigelinaya ergada inay ka qayb galaan doodaha si daacadnimo iyo ujeedo wadaag ah.
Uganda, ayaa bixisay ciidanka ugu badan oo ku saabsan 5,000 ilaa 6,000 oo askari oo ku sugan dalka, horey ayay u sheegtay inay damacsan tahay inay ciidamada ka saarto dalka kadib ku dhawaad labaatan sano. Shirka Kampala waa dadaal ugu dambeeya oo lagu doonayo in lagu joojiyo bixitaanka ballaaran ee dalalka ciidanka bixiya.
Uganda waxay ahayd dalka ugu horreeya ee ciidamo u diray Soomaaliya hoos yimaadda Hawlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya (AMISOM) sanadkii 2007. Taliyaha Ciidamada Xoogga Dalka Soomaaliyeed, Jen. Ibrahim Maxamed Maxamuud, wuxuu si qoto dheer uga mahadceliyay ciidamada nabad ilaalinta dadaalkooda iyo halgankooda dheer ee lagu xasilinayo Soomaaliya.
Isagoo ku celinaya aragtida Jen. Kainerugaba, Taliyaha Qeybta Hawlgallada Nabad ilaalinta ee Midowga Afrika, Jen. Cheick Dembele, wuxuu adkeeyay in isku-duubnida Afrika oo aan go’in ay weli muhiim tahay maadaama Midowga Afrika uu sii wadi doono ballanqaadkiisa ku aaddan dhisidda hay’ado amni oo xooggan oo Soomaaliyeed kuwaas oo awood u leh inay qabtaan nabad waarta.
Wakiillo Mareykan ah ayaa booqday Jubaland, Puntland iyo Somaliland ka hor shir madaxda, taasoo muujineysa diyaar garowga Washington ee ay si toos ah ula xiriiraan maamulada gobollada. Maraykanka ayaa ku biiriyay ku dhawaad $2 bilyan howsha taageerada QM ee Soomaaliya balse wuxuu ka niyad jabay waxa uu u arko in hoggaamiyeyaasha Soomaaliyeed aysan ku filnayn kuwii ay mas’uuliyadda ammaankooda qaadeen.
Shirka Kampala wuxuu matalaa waqti muhiim ah oo ku saabsan kala-guurka amniga Soomaaliya. Ka bixitaanka taageerada Qaramada Midoobay ee farsamo iyo suurtagalnimada dhamaadka waajibaadka Q.M ee qaab-dhismeedka hadda jira waxay culayska si toos ah ugu saarayaan dalalka Afrika si ay u sii wadaan howlgalka nabad ilaalinta. Midowga Yurub wuxuu mar kale cadeeyay taageeradiisa AUSSOM, laakiin xitaa taasi ma filna si loo xiro farqiga.
Su’aashu waxay tahay in qaaraddu ay ka jawaabi karto caqabadaha, mise guulihii adag ee laboatan sano ee la soo dhaafay ayaa lagu lumin doonaa dhibaato dhaqaale oo la saadaalinayey balse aan wax laga qabanin. Sida Gen. Kainerugaba uu ku tilmaamay, tayada go’aannada la gaaro waqtigan ayaa go’aamin doonta mustaqbalka howlgalkan iyo horumarka wada jirka ah ee Soomaaliya lagu gaadhay.