Dowladda Uganda ayaa dib u xaqiijisay sida ay uga go’an tahay inay sii waddo taageerada amniga Soomaaliya iyo joogitaanka ciidamadeeda, xilli mustaqbalka howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya, AUSSOM, uu wajahayo cadaadis dhinaca dhaqaalaha iyo taageerada saadka ah.
Wasiirka Difaaca iyo Arrimaha Ciidamada Uganda, Kiryowa Kiwanuka, ayaa sheegay in dalkiisu weli ka go’an tahay taageerada nabadda iyo xasilloonida Soomaaliya. Hadalladiisa ayaa yimid xilli dalalka ciidamada ku tabarucay AUSSOM ay Kampala ku yeesheen shir aan caadi ahayn oo looga hadlayay mustaqbalka howlgalka iyo sidii looga hortagi lahaa farqi amni oo ka dhasha isbeddelka qorshaha ciidamada.
Uganda ayaa Soomaaliya ka mid ahayd dalalkii ugu horreeyay ee ciidamo u soo dira, iyadoo ciidamadeedu dalka joogeen tan iyo bilowgii howlgalka Midowga Afrika ee AMISOM sannadkii 2007. Sannadihii dambe waxay sii wadday ciidamo ka tirsan UPDF oo hadda ku shaqeeya magaca AUSSOM.
Joogitaanka Uganda ma aha mid ku eg hadal siyaasadeed oo keliya. Bishii May 2026, ciidamada Uganda waxay Soomaaliya ku soo biiriyeen Battle Group 47, oo ka tirsan ciidamadooda ka howlgalaya AUSSOM, taas oo muujinaysa in Kampala ay weli qorsheyneyso inay ciidamo ku sii hayso Soomaaliya.
Ciidamada Uganda ayaa sidoo kale ka howlgalaya qaybo ka mid ah Koonfurta Soomaaliya, waxaana ay wada howlgallo iyo roondooyin amni la sameeyaan Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed. Tusaale ahaan, ciidamada Uganda iyo kuwa Soomaaliya ayaa bishii July 2026 sameeyay roondo wadajir ah oo ka dhacay deegaanka Baraawe iyo nawaaxigiisa.
Tallaabooyinkan ayaa muujinaya in Uganda aysan hadda u dhaqaaqin inay si degdeg ah ciidamadeeda uga saarto Soomaaliya, balse ay doonayso in joogitaankeeda lagu saleeyo xaaladda amni ee dhabta ah.
Maxaa Uganda ku riixaya inay sii joogto soomaaliya ?
Uganda waxay muddo dheer Soomaaliya ka ahayd dalalka ugu waaweyn ee ciidamada ka jooga. Dowladda Kampala waxay ku doodaysaa in xaaladda amni ee Soomaaliya aysan weli gaarin heer ay ciidamada Midowga Afrika si fudud uga bixi karaan.
Wasiir Kiwanuka ayaa ka digay in ciidamada laga saaro goobaha iyadoo aan la hubin awoodda ciidamada Soomaaliya ay u leeyihiin inay la wareegaan masuuliyadda amniga ay abuuri karto farqi amni. Wuxuu xusay in waayo-aragnimadii kala-guuradii hore ay muujisay khatarta ka dhalan karta bixitaan degdeg ah.
Digniintan ayaa muhiimad gaar ah yeelanaysa iyadoo Al-Shabaab ay weli awood iyo saameyn ku leedahay qaybo ka mid ah Soomaaliya, isla markaana ciidamada dowladda iyo kuwa AUSSOM ay weli wadaan howlgallo ka dhan ah kooxda.
Dhibaatada dhaqaale ee AUSSOM.
Mid ka mid ah caqabadaha ugu waaweyn ee horyaalla AUSSOM waa dhaqaale la’aanta iyo hubanti la’aanta maalgelinta.
Uganda waxay ku baaqday in dib loo habeeyo nidaamka lagu maalgeliyo howlgalka, iyadoo sheegtay in ciidamada Afrika ay muddo dheer qaadeen mas’uuliyad culus oo amni, balse aysan haysan dhaqaale joogto ah oo la saadaalin karo.
Kampala waxay ku doodaysaa in howlgalka uusan si wanaagsan u shaqeyn karin haddii aysan jirin dhaqaale lagu bixiyo mushaharka ciidamada, gaadiidka, shidaalka, adeegyada caafimaadka, sahayda iyo hawlgallada milatari.
Arrintan ayaa noqotay mid sii xasaasi ah kadib markii la qorsheeyay in Xafiiska Taageerada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya, UNSOS, uu soo afjaro howlihiisa dhammaadka December 2026. UNSOS waxay AUSSOM siisaa adeegyo muhiim ah oo ay ka mid yihiin saadka, duulimaadyada, caafimaadka iyo taageerada farsamo.
Uganda oo ka digtay in amniga laga hormariyo jadwalka bixitaanka.
Doodda hadda taagan ma aha oo keliya in ciidamada Midowga Afrika ay baxayaan iyo in kale, balse waxaa xoogga la saarayaa goorta iyo sida ay u baxayaan.
Uganda waxay doonaysaa in go’aanka bixitaanka lagu saleeyo xaaladda amni ee goob kasta, halkii jadwal siyaasadeed oo keliya lagu dhaqmi lahaa.
Kiwanuka ayaa sheegay in horumarka militari ee la sameeyay intii ay socdeen AMISOM, ATMIS iyo AUSSOM uu yahay mid muhiim ah, balse xaaladda amni ee Soomaaliya ay weli jilicsan tahay. Wuxuu sidoo kale carrabka ku adkeeyay in xal waara uusan ku imaan karin milatari oo keliya, balse loo baahan yahay wadahadal siyaasadeed iyo dib-u-heshiisiin u dhexeysa dowladda Federaalka iyo dowlad-goboleedyada.
Ciidamada Soomaaliya oo mas’uuliyadda si tartiib ah ula wareegaya.
Sanadihii ugu dambeeyay waxaa socda qorshe lagu doonayo in Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed ay si tartiib ah ula wareegaan masuuliyadda amniga dalka.
Qorshahaasi wuxuu ka dhigan yahay in saldhigyo iyo goobo ay haysteen ciidamada Midowga Afrika loo wareejiyo ciidamada Soomaaliya.
Laakiin Uganda waxay ka digaysaa in kala-guurkaasi uusan noqon mid degdeg ah oo keena meel bannaan oo amni.
Arrintan ayaa si gaar ah muhiim u ah marka la eego meelaha ay ciidamada Soomaaliya weli u baahan yihiin taageero dhanka saadka, sirdoonka, caafimaadka iyo awoodda hawlgallada.
Uganda iyo dagaalka Al-Shabaab.
Uganda waxay leedahay waayo-aragnimo dheer oo ku saabsan dagaalka Al-Shabaab ee Soomaaliya.
Ciidamadeedu waxay ka mid ahaayeen ciidamada ugu horreeyay ee Midowga Afrika ee Soomaaliya loo diro, waxaana ay ka qayb qaateen howlgallo badan oo ka dhacay koonfurta dalka.
Sannadkan 2026, ciidamada Uganda ee AUSSOM ayaa weli ka qeyb qaadanaya howlgalada ka dhanka ah Al-Shabaab, gaar ahaan deegaannada Koonfur Galbeed iyo Lower Shabelle. Ciidamada Uganda iyo kuwa Soomaaliya ayaa sidoo kale wada sameeyay howlgallo iyo roondooyin lagu xoojinayo amniga.
Tani waxay muujinaysaa in Kampala ay u aragto amniga Soomaaliya arrin si toos ah ula xiriirta xasilloonida gobolka Bariga Afrika.
Madaxweyne Museveni oo sheegay in Soomaaliya aan laga tagi doonin.
Madaxweynaha Uganda, Yoweri Kaguta Museveni, ayaa sidoo kale sheegay in Soomaaliya aan laga tagi doonin, xilli ay sii kordhayaan walaacyada ku saabsan taageerada caalamiga ah ee howlgalka.
Museveni iyo madax kale oo Afrikaan ah ayaa ku adkeystay in la ilaaliyo guulihii amni ee la gaaray muddo ku dhow labaatan sano, isla markaana la raadiyo xalal Afrikaan ah oo lagu sii wadi karo dadaallada xasillinta Soomaaliya.
Hadalkan ayaa xoojinaya mowqifka Uganda ee ah in bixitaanka ciidamada shisheeye uusan noqon mid abuura firaaq amni.
