Madaxweyne Ku-xigeenka Dowladda Puntland, Ilyaas Cismaan Lugatoor, ayaa maanta ka qayb galay munaasabad lagu xusay Maalinta Bini’aadantinimada Adduunka, taas oo lagu qabtay magaalada Garoowe, waxaana soo qaban-qaabisay Wasaaradda Gargaarka iyo Maaraynta Masiibooyinka ee Dowladda Puntland.
Munaasabadda ayaa diiradda lagu saaray xaaladaha bani’aadantinimo ee ka jira Puntland, doorka hay’adaha gargaarka iyo muhiimadda ay leedahay in la xoojiyo iskaashiga u dhexeeya dowladda, hay’adaha samafalka iyo bulshada.
Xuska ayaa sidoo kale fursad u noqday in dib loo eego dadaallada lagu caawinayo dadka ay saameeyeen xaaladaha degdegga ah, iyadoo xoogga la saaray sidii bulshada deegaanka loogu diyaarin lahaa inay si wanaagsan uga jawaabaan musiibooyinka iyo xaaladaha bani’aadantinimo.
Munaasabadda waxaa ka qayb galay wakiillo ka socday qaar ka mid ah hay’adaha caalamiga ah iyo kuwa maxalliga ah, mas’uuliyiin ka tirsan goleyaasha Dowladda Puntland iyo xubno ka kala socday qaybaha bulshada.
Isu imaatinka dhinacyadan kala duwan ayaa muujinayay muhiimadda ay leedahay wada shaqaynta hay’adaha dowladda iyo kuwa bani’aadantinimada, gaar ahaan xilliyada ay bulshada soo wajahaan abaaro, fatahaado, barakac, cudurro ama xaalado kale oo degdeg ah.
Wasaaradda Gargaarka iyo Maaraynta Masiibooyinka ee Puntland ayaa munaasabadda u adeegsanaysay in lagu xoojiyo fahamka ku saabsan kaalinta bulshada iyo hay’adaha kala duwan ay ku leeyihiin gurmadka iyo maaraynta xaaladaha bani’aadantinimo.
Madaxweyne Ku-xigeenka Puntland, Ilyaas Cismaan Lugatoor, ayaa xusay muhiimadda ay leedahay in la xoojiyo wada shaqaynta dowladda iyo hay’adaha bani’aadantinimada.
Lugatoor ayaa tilmaamay in mudnaanta la siinayo baahiyaha dhabta ah ee bulshada, iyadoo loo baahan yahay in gurmadka bani’aadantinimo uusan ku ekaan jawaab degdeg ah oo keliya, balse loo raadiyo xalal waara oo wax looga qaban karo sababaha keena nuglaanta bulshada.
Hadalka Madaxweyne Ku-xigeenka ayaa sidoo kale xoogga saaray muhiimadda ay leedahay in bulshada la siiyo awood ay kaga qayb qaadato qorsheynta, fulinta iyo la socodka dadaallada bani’aadantinimo.
Mid ka mid ah qodobada muhiimka ah ee munaasabadda ayaa ahaa awood-siinta bulshada deegaanka.
Bulshada ayaa door muhiim ah ku leh gurmadka xaaladaha degdegga ah, maadaama dadka deegaanka ay inta badan yihiin kuwa ugu horreeya ee ka jawaaba marka ay dhacaan musiibooyin ama xaalado degdeg ah.
In bulshada la siiyo aqoon, tababar iyo agab ku filan waxay ka caawin kartaa inay si degdeg ah uga jawaabaan xaaladaha khatarta ah, isla markaana ay yareeyaan khasaaraha ka dhasha musiibooyinka.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in dadka deegaanka lagu daro qorshayaasha diyaar-garowga iyo maaraynta musiibooyinka, si qorshayaashu ay ula jaanqaadaan baahiyaha iyo duruufaha dhabta ah ee bulshada.
Puntland, sida qaybo kale oo Soomaaliya ka mid ah, waxay la tacaashaa caqabado bani’aadantinimo oo kala duwan.
Abaaraha, isbeddelka cimilada, xaaladaha dhaqaale, barakaca iyo adeegyada aasaasiga ah oo aan mararka qaar ku filnayn ayaa kordhin kara nuglaanta bulshada.
Xilliyada abaaruhu dhacaan, dadka xoolaha dhaqda ayaa si gaar ah ugu nugul saameynta ka dhalata biyo iyo daaq yari, taasoo saameyn karta xoolaha iyo nolosha qoysaska ku tiirsan.
Sidoo kale, xaaladaha degdegga ah waxay keeni karaan in qoysas ka guuraan deegaannadooda, taasoo kordhinaysa baahida loo qabo hoy, biyo, cunto, caafimaad iyo adeegyo kale oo muhiim ah.
Munaasabadda ayaa sidoo kale lagu adkeeyay baahida loo qabo in laga gudbo gurmadka degdegga ah oo keliya, lana sameeyo qorshayaal waqti dheer ah.
Xal waara wuxuu u baahan yahay in la maalgeliyo adeegyada aasaasiga ah, kaabayaasha, waxbarashada, caafimaadka, biyaha iyo fursadaha dhaqaale ee bulshada.
Sidoo kale, waxaa muhiim ah in la xoojiyo awoodda hay’adaha dowladda ee qaabilsan maaraynta musiibooyinka, si ay u yeeshaan awood ay si degdeg ah uga jawaabaan xaaladaha soo kordha.
Puntland iyo hay’adaha bani’aadantinimada ayaa door muhiim ah ku leh isku-dubbaridka gurmadka bulshada.
Iskaashiga labada dhinac wuxuu gacan ka geysan karaa in gargaarku gaaro dadka ugu baahida badan, iyadoo la yareynayo is-dulsaarka mashaariicda iyo in kheyraadka loo isticmaalo si aan qorshaysnayn.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in bulshada loo sameeyo hannaan ay kaga qayb qaadan karto qiimeynta baahiyaha, si gargaar kasta loogu saleeyo xaaladda dhabta ah ee dadka.
Maalinta Bini’aadantinimada Adduunka waxaa loo asteeyay in lagu muujiyo muhiimadda shaqaalaha bani’aadantinimada iyo dadka ka shaqeeya gurmadka dadka ku jira xaaladaha adag.
Maalintan waxay sidoo kale xusuusin u tahay bulshada caalamka in malaayiin qof ay dunida ku nool yihiin kuwaas oo u baahan gargaar iyo taageero sababo la xiriira dagaallo, musiibooyin dabiici ah, barakac iyo xaalado kale oo bani’aadantinimo.
Xuska ka dhacay Puntland ayaa sidaas darteed fursad u noqday in lagu muujiyo baahida loo qabo in la sii xoojiyo dadaallada lagu taageerayo bulshada nugul.
Puntland waxay u baahan tahay in dadaallada bani’aadantinimo lagu daro qorshayaal horumarineed oo waqti dheer ah, si bulshada loogu diyaariyo inay si wanaagsan uga hortagto abaaraha, barakaca, musiibooyinka iyo xaaladaha kale ee degdegga ah.