Xaalad murugo iyo kacsanaan leh ayaa maanta ka taagan xaafadda Tookiyo ee degmada Yaaqshiid, kaddib markii ay halkaasi ka bilaabatay burburinta guryo ay deganaayeen qoysas rayid ah. Howlgalka ayaa sababay bannaanbaxyo, iska horimaadyo, barakac iyo khasaare dhimasho iyo dhaawac ah oo ay dadka deegaanka soo sheegeen.
Dhacdada ayaa sidoo kale dhalisay su’aalo badan oo ku saabsan muranka dhulka, habka loo fuliyay burburinta guryaha iyo eedeymo la xiriira diyaarado lagu arkay hawada Muqdisho xilli howlgalka uu socday.
Duhurnimadii maanta qoysas badan ay ka baxeen xaafadda Tookiyo, iyadoo dadka qaar ay alaabtooda ku raranayeen baabuur iyo gaadiid kale oo ay heli karaan.
Qaar ka mid ah qoysaska ayaa la baxay carruurtooda iyo wixii agab ah ee ay awoodaan inay qaataan, halka dadka kale ay sheegeen in aysan haysan meel ay u guuraan.
Dadka deegaanka ayaa tilmaamay in xaaladdu si gaar ah u saameysay qoysaska danyarta ah iyo dadka muddo dheer ku noolaa xaafadda.
Barakaca ayaa sidoo kale walaac ka dhaliyay xaaladda carruurta, waayeelka iyo dadka kale ee nugul ee aan si fudud u heli karin hoy kale.
Wararka laga helayo xaafadda ayaa sheegaya in hooyada dhashay Xildhibaan Sheekh Aweys Maxamed Cumar, oo ah Ergeyga Gaarka ah ee Madaxweynaha Soomaaliya u qaabilsan ka hortagga fikirka xagjirka ah, ay ka mid noqotay dadka guryahooda laga burburiyay.
Arrintan ayaa si weyn looga hadal hayaa bulshada dhexdeeda, maadaama wiilkeedu yahay mas’uul dowladeed haya xil rasmi ah.
Mid ka mid ah qoysaska deegaanka ayaa soo bandhigay murugo xooggan, kaddib markii ay sheegeen in wiilkoodii ugu yaraa lagu dilay dhacdooyinka ka dhacay Tookiyo.Qoyska oo la sheegay inay murugo ku jireen ayaa yiri:“Wiilkii noogu yaraa buu ahaa, way toogteen.”
Hadalka qoyska ayaa muujinaya saameynta bani’aadannimo ee ay dhacdadu ku yeelatay dadka deegaanka.
Si kastaba, tirada rasmiga ah ee dhimashada iyo dhaawaca weli lama xaqiijin, waxaana muhiim ah in xogta khasaaraha laga helo ilo rasmi ah ama ilo madax-bannaan oo lagu kalsoonaan karo.
Mid ka mid ah weedhaha sida weyn loo hadal hayo ayaa ah cod qof rayid ah oo lagu sheegay inuu askari ka baryayo inuusan toogan qof uu ugu yeerayay walaalkiis,“Askari, ha tooganin walaalkey.”
Hadalkaasi wuxuu ka tarjumayaa cabsi iyo jahawareer ka jiray goobta, iyadoo muuqaallo lagu baahiyay baraha bulshada ay muujinayaan dad rayid ah oo isku dayaya inay ka fogaadaan ciidamada iyo cagafyada ka howlgallayay deegaanka.
Muuqaallada noocan ah waxay sidoo kale sare u qaadeen walaaca laga qabo badbaadada dadka rayidka ah.
Saacadihii hore ee subaxnimada ayaa diyaarado lagu arkay hawada magaalada Muqdisho, iyadoo dadka qaar ay sheegeen inay si joogto ah uga dul muuqdeen qaybo ka mid ah caasimadda.
Arrintan ayaa ku soo beegantay xilli howlgalka burburinta guryaha uu ka socday Tookiyo, taas oo keentay in qaar ka mid ah shacabka ay isku xiraan labada dhacdo.
Waxaa sidoo kale baraha bulshada lagu faafiyay sheegashooyin ku saabsan in diyaaradaha ay ahaayeen kuwo Turki ah, isla markaana ciidamo Turkigu tababaray ay qeyb ka ahaayeen howlgalka.
Howlgalka Tookiyo ayaa dib u soo nooleeyay doodda ku saabsan lahaanshaha dhulka iyo guryaha Muqdisho.
Dhinaca dowladda waxaa looga baahan yahay inay si cad u sheegto sharciyadda dhulka la burburinayo, cidda iska leh iyo habka loo maray in dadka looga saaro guryahooda.
Dhanka kale, dadka deegaanka ayaa ku doodaya inay muddo dheer halkaasi ku noolaayeen, qaarna ay dhulalka ku iibsadeen dhaqaale ay leeyihiin.
Dhanka siyaasadda, waxaa sidoo kale soo baxay hadallo la xiriira Sheekh Shariif Sheekh Axmed, madaxweynihii hore ee Soomaaliya, kaas oo si adag uga hadlay xaaladda shacabka Tookiyo, isla markaana dhaliil u jeediyay dowladda uu hoggaamiyo Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud.
Hadallada Sheekh Shariif ayaa kusoo beegmaya xilli mucaaradka iyo qeyb ka mid ah bulshada ay dowladda ku eedeynayaan inay xoog u adeegsanayso howlaha dhulka.
Dowladda Federaalka ayaa dhankeeda looga baahan yahay inay si rasmi ah uga jawaabto eedeymaha la xiriira habka loo fuliyay howlgalka.
Muuqaallo lagu baahiyay baraha bulshada ayaa sidoo kale muujinaya carruur ku dhex jirta xaaladda kacsan.
Qaar ka mid ah carruurta ayaa lagu arkayay iyagoo dhagxaan tuuraya, halka ciidamada ammaanka ay goobta ku sugnaayeen.
Joogitaanka carruurta meel ay rabshado iyo rasaas ka dhacayaan ayaa ah arrin walaac gaar ah leh, maadaama carruurta ay si weyn ugu nugul yihiin waxyeello.
Waalidiinta ayaa looga baahan yahay inay carruurta ka fogeeyaan goobaha rabshadaha, halka ciidamada ammaanka looga baahan yahay inay mudnaanta siiyaan badbaadinta dadka rayidka ah.