Warbaahinta Kenya ee People Daily iyo wargeyska Uganda ee Daily Monitor ayaa 30-kii Oktoobar 2026 baahiyay in ciidamada Uganda ay bilaabeen ka bixitaanka Soomaaliya, kaddib ku dhowaad labaatan sano oo ay qayb ka ahaayeen hawlgallada amniga ee dalka. Tallaabadan ayaa timid kaddib markii taliyaha ciidamada Uganda, Jeneraal Muhoozi Kainerugaba, oo ah wiilka Madaxweyne Yoweri Museveni, uu 29-kii Oktoobar sheegay in ciidamadoodu bilaabeen inay amniga ku wareejiyaan ciidamada Soomaaliyeed.
Arrintan ayaa abuureysa su’aalo waaweyn oo ku saabsan mustaqbalka amniga Soomaaliya, gaar ahaan Koonfurta dalka, halkaas oo ciidamada Uganda ay muddo dheer ka howlgaleen, isla markaana ay door muhiim ah ku lahaayeen dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.
Warbixinta People Daily waxay sheegtay in Xasan Sheekh Maxamuud uu 27-kii Oktoobar 2026 booqasho ku tagay Uganda, halkaas oo uu kulan kula yeeshay Madaxweyne Yoweri Museveni. Wargeysku wuxuu qoray in Xasan Sheekh uu ka codsaday Museveni inuu dib u dhigo bixitaanka ciidamada Uganda, isaga oo walaac ka muujiyay saameynta amni ee ka dhalan karta.
Dhanka kale, war rasmi ah oo ka soo baxay Madaxtooyada Uganda ayaa sheegay in kulanka labada madaxweyne uu diiradda saaray iskaashiga amniga, xasilloonida gobolka iyo xaaladda Soomaaliya. Warbixinta rasmiga ah waxay xustay in Xasan Sheekh uu uga mahadceliyay Uganda taageerada militari ee ay siisay Soomaaliya, isla markaana uu muujiyay rajada ah in ciidanka Uganda ay sii joogaan dalka si loo xoojiyo amniga.
Waxaa sidoo kale jira warar iyo sheegashooyin aan weli si madax-bannaan loo xaqiijin oo ku saabsan khilaaf siyaasadeed oo dhex maray Xasan Sheekh iyo Museveni, iyo in arrimo la xiriira Turkiga ay saameyn ku yeesheen go’aanka Uganda.
Uganda waxay ka mid ahayd dalalkii ugu horreeyay ee ciidamo u soo dira Soomaaliya sanadkii 2007, xilligii howlgalka Midowga Afrika ee AMISOM. Ciidamadeeda ayaa ka qayb qaatay dagaallo badan oo Al-Shabaab looga saaray qaybo ka mid ah Muqdisho iyo gobollada Shabeellaha Hoose iyo Shabeellaha Dhexe.
Muddo dheer, Uganda waxay ahayd mid ka mid ah dalalka ugu badan ee ciidanka ku leh howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya. Ciidamadeeda ayaa sidoo kale door ku lahaa ilaalinta xarumo muhiim ah iyo taageeridda ciidamada dowladda Soomaaliya.
Doorka Uganda kuma koobna oo keliya dagaalka tooska ah. Joogitaankooda ayaa qayb ka ahaa qorshaha amniga ee caasimadda iyo gobollada koonfureed, waxaana ciidamada Soomaaliyeed ay muddo ku tiirsanaayeen taageerada howlgalka Midowga Afrika.
Mid ka mid ah meelaha ugu nugul haddii ciidamada Uganda ay baxaan waa gobolka Shabeellaha Hoose. Gobolkaas waxaa ku yaalla magaalooyin iyo deegaanno istaraatiiji ah oo muhiim u ah isku socodka Muqdisho, dekedaha iyo xarumaha kale ee koonfurta dalka.
Warbixinta People Daily waxay sheegtay in qorshaha bixitaanka uu saameyn ku yeelan karo fariisimo ay ciidamada Uganda ku leeyihiin deegaanno ay ka mid yihiin Baraawe, Bulo-Mareer, Qoryooley iyo Janaale. Si kastaba, faahfaahinta rasmiga ah ee jadwalka iyo qaabka ciidamada looga saarayo goobahaas weli si buuxda looma shaacin.
Haddii ciidamada Uganda ay ka baxaan goobahaas iyadoo aan la diyaarin ciidamo Soomaaliyeed oo si buuxda ula wareega, waxaa dhici karta in Al-Shabaab ay isku dayaan inay dib ugu soo laabtaan fariisimihii laga saaro. Taasi waxay dowladda ku khasbi kartaa inay ciidamo dheeraad ah geyso gobolka, iyadoo ay weli jiraan hawlgallo militari oo ka socda qaybo kale oo dalka ah.
Bixitaanka Uganda wuxuu imaanayaa xilli Al-Shabaab ay weli awood u leeyihiin inay weerarro ka geystaan magaalooyin, waddooyin iyo fariisimo ciidan. Kooxdu waxay sidoo kale ka faa’iideysan kartaa meel kasta oo ay ka dhalato kala-guur amni ama isku-duwid la’aan u dhexeysa ciidamada kala wareegaya masuuliyadda.
Haddii ciidamada Uganda ay si degdeg ah uga baxaan fariisimaha ay hadda joogaan, iyadoo aan la helin ciidamo Soomaaliyeed oo tababaran, qalabaysan, isla markaana haysta sahay joogto ah, waxaa suuragal ah in cadaadiska militari ee lagu hayo Al-Shabaab uu yaraado.
Waxaa kale oo dhici karta in kooxda ay kordhiso weerarrada ay ku beegsanayso waddooyinka isku xira Muqdisho iyo gobollada Shabeellaha Hoose, si ay u carqaladeyso dhaq-dhaqaaqa ciidamada dowladda iyo gaadiidka rayidka.
Si kastaba, bixitaanka Uganda keligiis macnaheedu ma aha in Al-Shabaab ay si toos ah ula wareegi doonaan Muqdisho. Caasimaddu waxay leedahay ciidamo Soomaaliyeed, hay’ado amni iyo taageero caalami ah. Halisdu waxay ku xirnaan doontaa sida loo maareeyo kala-guurka iyo awoodda dowladda ee ay ku ilaalin karto xarumaha muhiimka ah.
Ciidamada Uganda waxay muddo dheer qayb ka ahaayeen amniga xarumo muhiim ah oo ku yaalla Muqdisho, waxaana joogitaankooda lala xiriiriyay ilaalinta goobaha istaraatiijiga ah iyo xarumaha ay isticmaalaan hay’adaha caalamiga ah.
Haddii ay baxaan, dowladda Soomaaliya waxaa hor yaalla hawl adag oo ah inay si degdeg ah u diyaarsato ciidamo la wareega masuuliyadda amniga goobahaas. Waxaa muhiim ah in aanay dhicin in fariisin laga baxo ka hor inta aan la xaqiijin in ciidamo kale si buuxda ula wareegeen.
Arrintan waxay sidoo kale saameyn ku yeelan kartaa hawlgallada ka socda Koonfurta Soomaaliya, maadaama ciidanka Uganda ay muddo kaalin ku lahaayeen isku-duwidda howlaha militari iyo taageerada ciidamada dowladda.
Bixitaanka Uganda wuxuu dib u soo celinayaa su’aasha ku saabsan cidda buuxin karta kaalinta ay ciidamadeedu ka tageen. Turkiga ayaa Soomaaliya ku leh iskaashi militari oo xooggan, waxaana uu tababaraa ciidamada Soomaaliyeed, gaar ahaan cutubyo ka tirsan ciidamada xoogga dalka.
Si kastaba, taageerada Turkiga iyo joogitaanka ciidamadiisa ma aha kuwo si toos ah loogu beddeli karo dhammaan waajibaadkii ciidamada Uganda. Waxaa loo baahan yahay qorshe cad oo qeexaya cidda la wareegaysa fariisimaha, ilaalinta goobaha istaraatiijiga ah iyo hawlgallada ka socda gobollada koonfureed.
Dalalka kale ee qaybta ka ah howlgalka AUSSOM, sida Itoobiya, Jabuuti, Kenya iyo Masar, ayaa iyaguna door ku yeelan kara qaabka cusub ee amniga Soomaaliya. Midowga Afrika ayaa hore u muujiyay baahida loo qabo in la helo qorshe waara oo lagu sii wado howlgalka, iyadoo la wajahayo caqabado dhaqaale iyo kuwo saadka ah.
Bixitaanka Uganda kuma koobna oo keliya khilaaf siyaasadeed ama go’aan ay qaadatay dowladda Kampala. Waxaa jira caqabado dhaqaale oo saameyn ku yeeshay howlgalka Midowga Afrika ee Soomaaliya.
Intii lagu jiray shirkii dalalka ciidanka ku leh AUSSOM ee Kampala bishii Luulyo 2026, taliyaha ciidamada Uganda, Muhoozi Kainerugaba, wuxuu sheegay in taageerada Xafiiska Taageerada Qaramada Midoobay ee Soomaaliya (UNSOS) ay hoos u dhacday 25%, arrintaas oo saameysay awoodda howlgalka.
Tani waxay muujinaysaa in mustaqbalka ciidamada Midowga Afrika uu sidoo kale ku xiran yahay helitaanka dhaqaale, saanad, qalab iyo taageero caalami ah. Haddii aan la helin hannaan dhaqaale oo joogto ah, waxaa adkaan karta in dalalka ciidanka ku leh Soomaaliya ay sii wadaan howlgalka sidii hore.
Xaaladdan cusub waxay dowladda federaalka gelinaysaa imtixaan amni iyo mid siyaasadeed. Waxaa lagama maarmaan ah in la diyaariyo qorshe kala-guur oo aan ku dhisnayn hadallo siyaasadeed oo keliya, balse leh ciidamo la yaqaan, fariisimo la wareejinayo, qalab ku filan iyo nidaam amni oo shaqeynaya.