Dowladda Uganda ayaa xirtay Peter Elwelu, oo hore u soo noqday taliye ku-xigeenka Ciidanka Difaaca Uganda, isla markaana ahaa la-taliyaha madaxweynaha dalkaas, kaddib markii lagu eedeeyay inuu ku lug lahaa falal lagu doonayay in lagu khalkhalgeliyo amniga iyo xasilloonida dalka.
Afhayeenka ku-meelgaarka ah ee milatariga Uganda, Chris Magezi, ayaa sheegay in Elwelu la xiray habeenkii xalay, isla markaana la horgeyn doono maxkamad si loogu soo oogo eedeymaha loo haysto.
Xarigga sarkaalka ayaa imanaya maalmo kaddib markii taliyaha Ciidanka Difaaca Uganda, Muhoozi Kainerugaba, uu shaaciyay in Elwelu laga qaaday darajadii sare ee Gaashaanle Sare (Lieutenant General), laguna beddelay darajada askari caadi ah (Private).
Elwelu ayaan weli si furan uga hadlin eedeymaha loo jeediyay, mana jirto faahfaahin dheeraad ah oo laga bixiyay waqtiga la filayo in maxkamad la horgeeyo.
Elwelu oo lagu qabtay magaalada Soroti
Wararka ka imanaya Uganda ayaa xaqiijinaya in Peter Elwelu lagu qabtay magaalada Soroti ee bariga dalka, habeenkii Isniinta, 2-da Nofeembar 2026.
Afhayeenka milatariga Uganda, Colonel Chris Magezi, ayaa sheegay in ciidamada ammaanku ay Elwelu ku soo qabteen magaalada Soroti, kaddib markii lagu eedeeyay inuu ku lug lahaa falal lagu doonayay in lagu khalkhalgeliyo amniga gobolka Teso.
Magezi ayaa sidoo kale sheegay in ciidamada ammaanku ay dhowaan heleen 15 qori, dhar milatari iyo laba gaari oo nooca pickup-ka ah, kuwaas oo ay ku xiriiriyeen Elwelu. Wuxuu sheegay in sarkaalka hore la horgeyn doono maxkamad, si sharciga loo mariyo.
Si kastaba ha ahaatee, dowladda Uganda weli si faahfaahsan uma shaacin eedeymaha rasmiga ah ee maxkamadda loo gudbin doono, halka qoyska Elwelu uu hore u diiday eedeymaha la xiriira hub urursiga iyo qorshe kacdoon.
Xarigga Elwelu ayaa yimid kaddib toddobaadyo ay sii xoogeysanayeen hadallada iyo tallaabooyinka ka dhanka ah sarkaalka hore.
Taliyaha Ciidanka Difaaca Uganda, Muhoozi Kainerugaba, ayaa 27-kii October bartiisa X ku sheegay in Elwelu laga qaaday darajadiisii milatari, laguna beddelay darajada askari caadi ah. Kainerugaba ayaa sidoo kale sheegay in la xiray in ka badan 20 askari oo hore ula shaqeyn jiray Elwelu.
Hase yeeshee, warbaahinta Uganda ayaa xustay in ku dhawaaqista darajo-dhimista ee baraha bulshada aysan lahayn caddeyn rasmi ah oo muujinaysa in la raacay habraacyada sharciga milatariga.
Arrintan ayaa dhalisay su’aalo ku saabsan awoodda taliyaha milatariga iyo habraacyada sharci ee lagu qaadi karo darajada sarkaal sare oo hore.
Peter Elwelu ayaa caan noqday sannadkii 2016-kii, markii uu hoggaamiyay howlgal milatari oo lagu qaaday qasriga boqorka dhaqanka ee Rwenzururu, Charles Mumbere, magaalada Kasese ee galbeedka Uganda.
Howlgalka ayaa dhacay kaddib xiisado muddo socday oo u dhexeeyay dowladda Uganda iyo boqortooyada dhaqanka. Ciidamada dowladda ayaa ku eedeeyay ilaalada boqorka inay ku lug lahaayeen falal amni-darro iyo weerarro lagu qaaday xarumaha dowladda.
Hase yeeshee, howlgalka ayaa sababay dhimasho badan. Human Rights Watch ayaa sheegtay in dhacdooyinkii 26 iyo 27 November 2016 ay ku dhinteen ugu yaraan 155 qof, oo ay ku jireen dad rayid ah iyo carruur. Ururka ayaa sidoo kale ku baaqay in si madax-bannaan loo baaro falalka ciidamada amniga.
Howlgalkaas kaddib, Elwelu waxaa loo magacaabay taliyaha ciidanka dhulka, wuxuuna markii dambe noqday taliye ku-xigeenka Ciidanka Difaaca Uganda.
Bishii May 2024, Mareykanka ayaa Elwelu ku soo rogay xayiraad dhanka socdaalka ah, isagoo ku eedeeyay inuu ku lug lahaa xadgudubyo culus oo ka dhan ah xuquuqda aadanaha, gaar ahaan dilal sharci-darro ah oo ay geysteen ciidamada Uganda xilli uu hoggaaminayay.
Wasaaradda Arrimaha Dibadda Mareykanka ayaa sheegtay in tallaabadaasi la xiriirtay falalka ciidamada ee uu Elwelu hoggaaminayay.
Elwelu ayaa sidaas darteed muddo dheer ahaa sarkaal muran badan ka taagnaa, iyadoo taageerayaashiisu ku tilmaamaan taliye milatari oo waayo-arag ah, halka kooxaha xuquuqda aadanaha ay dalbadeen in la baaro dhacdooyinkii Kasese.
Eedeymaha hadda loo jeediyay Elwelu waxay la xiriiraan qorshe lagu doonayay in lagu khalkhalgeliyo amniga gobolka Teso. Milatariga Uganda ayaa sheegay in la soo qabtay hub iyo qalab kale oo ay ku tuhunsan yihiin inuu la xiriiray sarkaalka.
Dhanka kale, qoyska Elwelu ayaa diiday eedeymaha, waxaana weli aan si rasmi ah loo shaacin faahfaahinta dacwadda iyo caddeymaha lagu taageerayo.
Xariggiisa ayaa sidoo kale dhaliyay baaqyo ku saabsan in la dhowro xuquuqdiisa sharci, lana xaqiijiyo in maxkamaddu si madax-bannaan u dhageysato kiiska. Ururka Qareennada Uganda ayaa sheegay in loo baahan yahay in la ilaaliyo xuquuqda dastuuriga ah ee Elwelu, iyadoo aan loo eegin darajadiisii hore ama eedeymaha loo jeediyay.

