Kulankan ayaa imaanaya xilli Turkiga iyo Imaaraadku ay dano siyaasadeed, dhaqaale iyo amni ku leeyihiin dalal dhowr ah oo ku yaalla Geeska Afrika iyo Waqooyiga Afrika, kuwaas oo ay ka jiraan colaado hubeysan, khilaafaad siyaasadeed iyo loollan ku saabsan saameynta gobolka.
Soomaaliya, Suudaan, Itoobiya iyo Liibiya ayaa ka mid ah dalalka ay danahooda istiraatiijiyadeed isku soo wajahaan Ankara iyo Abu Dhabi, inkastoo aan si rasmi ah loo shaacin in afartaas dal si gaar ah looga hadlay kulankii Abu Dhabi.
Warbaahinta Imaaraadka ee WAM ayaa sheegtay in labada mas’uul ay ka wada hadleen xoojinta xiriirka labada dal, iskaashiga dhinacyo kala duwan iyo arrimaha gobolka iyo kuwa caalamiga ah.
Kulanka Abu Dhabi iyo fariinta siyaasadeed ee ka dambeysa
Ka qaybgalka saraakiishan sare ayaa muujinaya muhiimadda ay labada dal siinayaan wada-shaqaynta amniga iyo xiriirkooda istiraatiijiyadeed.
Sida ay baahisay wakaaladda Anadolu, safarka Kalın wuxuu qayb ka yahay dadaallada lagu xoojinayo iskaashiga Turkiga iyo Imaaraadka ee dhinaca amniga gobolka.
Si kastaba, kulanka laguma shaacin heshiis gaar ah oo ku saabsan Soomaaliya, Suudaan, Itoobiya ama Liibiya, mana jirto xog rasmi ah oo muujinaysa in labada dhinac ay ku heshiiyeen arrimo gaar ah oo ku saabsan dalalkaas.
Soomaaliya: Loollanka saameynta Turkiga iyo Imaaraadka
Turkiga ayaa muddo dheer xiriir dhow la lahaa dowladda Federaalka Soomaaliya, isagoo ka qayb qaata tababarka ciidamada, dhismaha hay’adaha amniga, mashaariicda kaabayaasha dhaqaalaha iyo iskaashiga difaaca.
Ankara waxay sidoo kale dano istiraatiijiyadeed ku leedahay Badweynta Hindiya iyo Gacanka Cadmeed, kuwaas oo muhiim u ah ganacsiga iyo amniga marin-biyoodka gobolka.
Dhanka kale, Imaaraadka ayaa muddo dheer dano dhaqaale iyo amni ku lahaa Soomaaliya, gaar ahaan dekedaha, ganacsiga iyo xiriirka uu la leeyahay maamullada kala duwan ee dalka.
Hase yeeshee, xiriirka Muqdisho iyo Abu Dhabi ayaa galay marxalad adag kaddib khilaafaadkii ka dhashay heshiisyada amniga iyo dekedaha, iyo murannada siyaasadeed ee la xiriira madax-bannaanida iyo midnimada Soomaaliya.
Arrintan ayaa kordhisay muhiimadda uu Turkigu ku leeyahay siyaasadda Soomaaliya, iyadoo dowladda Federaalka ay Ankara u aragto saaxiib istiraatiiji ah.
Sidaas darteed, loollanka saameynta labada dal ee Soomaaliya wuxuu taabanayaa arrimo ay ka mid yihiin amniga, dhaqaalaha, dekedaha, ciidamada iyo xiriirka dowladda Federaalka iyo maamullada dalka.
Suudaan: Dagaalka labada dhinac iyo danaha shisheeye
Turkiga iyo Imaaraadka ayaa lagu xantaa inay leeyihiin dano kala duwan oo ku saabsan mustaqbalka Suudaan.
Imaaraadka ayaa lagu eedeeyay inuu taageero milatari siiyo xoogagga RSF, eedeymahaas oo Abu Dhabi ay beenisay. Turkiga dhankiisa wuxuu xiriir difaac iyo mid siyaasadeed la leeyahay dhinaca ciidamada dowladda Suudaan.
Kala duwanaanshahan ayaa ka dhigaya Suudaan dal muhiim u ah loollanka saameynta ee gobolka.
Dagaalka Suudaan wuxuu sidoo kale saameyn ku leeyahay dalalka deriska ah, ganacsiga Badda Cas iyo amniga Geeska Afrika.
Itoobiya: Loollanka saameynta Geeska Afrika
Imaaraadka ayaa xiriir dhaqaale iyo mid amni oo dhow la leh dowladda Itoobiya, iyadoo labada dhinac ay iska kaashadaan arrimo la xiriira maalgashiga, ganacsiga iyo amniga.
Turkiga ayaa sidoo kale xiriir muhiim ah la leh Itoobiya, isagoo ka mid ah dalalka ay la leedahay iskaashi ganacsi, diblomaasiyadeed iyo mid difaac.
Labada dal waxay danaynayaan xasilloonida Geeska Afrika, marin-biyoodka Badda Cas iyo isku socodka ganacsiga gobolka.
Arrinta Itoobiya waxay si gaar ah muhiim ugu tahay Soomaaliya, maadaama khilaafaadka labada dal ee ku saabsan marin-badeedka iyo madaxbannaanida dhuleed ay saameyn ku yeelan karaan amniga gobolka.
Liibiya: Meel ay hore ugu kala taageereen dhinacyo iska soo horjeeda
Liibiya ayaa tusaale u ah sida Turkiga iyo Imaaraadku ay waqti hore ugu kala taageereen dhinacyo iska soo horjeeda.
Intii uu socday dagaalkii sokeeye ee Liibiya, Turkiga wuxuu taageeray dowladda fadhigeedu ahaa Tripoli, halka Imaaraadka lagu eedeeyay inuu taageeray xoogaggii uu hoggaaminayey Khaliifa Xaftar.
Kala aragti duwanaanshahaas ayaa muddo dheer saameyn ku lahaa siyaasadda iyo dagaallada Liibiya.
Si kastaba ha ahaatee, xiriirka labada dal ayaa sannadihii dambe soo hagaagay, waxaana kordhay wada-shaqaynta diblomaasiyadeed iyo dhaqaalaha.
Taariikhda Liibiya ayaa muujinaysa in loollanka labada dal uu mararka qaar gaari karo heer uu saameyn toos ah ku yeesho dhinacyada dagaallamaya.
Turkiga iyo Imaaraadka: Iskaashi mise loollan siyaasadeed?
Labada dal waxay xoojiyeen xiriirka ganacsiga, maalgashiga, difaaca iyo diblomaasiyadda, iyagoo doonaya inay iska kaashadaan arrimaha gobolka.
Hase yeeshee, isku soo dhowaanshahaasi ma tirtirin dhammaan kala duwanaanshaha danahooda ee dalalka kale.
Waxaa dhici karta in labada dal ay hal dhinac iskaashi ka yeeshaan, halka dhinacyo kale ay ku kala aragti duwanaadaan.
Taasi waxay ka dhigan tahay in kulanka Abu Dhabi uusan khasab ahaan muujinayn dhammaadka loollanka saameynta, balse uu muujinayo in labada dal ay doonayaan inay sii xoojiyaan wada-hadalkooda amni iyo siyaasadeed.
Maxay Soomaaliya uga dhigan tahay kulankan?
Soomaaliya waxay ku taallaa meel istiraatiiji ah oo isku xirta Badda Cas, Gacanka Cadmeed iyo Badweynta Hindiya.
Sababtaas awgeed, dalal badan ayaa danaynaya xiriirka ay la leeyihiin Muqdisho, gaar ahaan dhinacyada dekedaha, amniga badda, ganacsiga iyo iskaashiga milatari.
Kulanka Kalın iyo Mansour bin Zayed wuxuu muhiim u yahay Soomaaliya, maadaama labada dal ay door ku leeyihiin siyaasadda Geeska Afrika.
Dowladda Federaalka Soomaaliya waxaa horyaalla caqabadda ah inay ilaaliso madax-bannaanideeda siyaasadeed, isla markaana ay xiriirkeeda dibadda ku dhisto dano qaran oo cad.
Waxaa muhiim ah in Soomaaliya aysan noqon goob ay quwadaha shisheeye ku xalliyaan loollankooda, balse ay noqoto dal awood u leh inuu ka faa’iideysto iskaashiga caalamiga ah.