Soomaaliya ayaa mareysa marxalad siyaasadeed iyo mid amni oo xasaasi ah, iyadoo ay isku biireen dagaallo ka dhacay gobolka Bay, khilaafyo u dhexeeya dowladda federaalka iyo maamul-goboleedyada, iyo dhaqdhaqaaqyo hubeysan oo ka socda gobolka Hiiraan.
Dhacdooyinkan ayaa dhaliyay walaac ku saabsan mustaqbalka wada-shaqeynta ciidamada dowladda, xoogagga deegaanka iyo maamul-goboleedyada, xilli Al-Shabaab ay weli ka howlgasho qaybo badan oo dalka ah.
Dagaalkii Jameeco iyo khasaaraha ciidamada dowladda
Dagaal culus ayaa 26-kii Oktoobar 2026 ka dhacay deegaanka Jameeco ee gobolka Bay, xilli ciidamada dowladda Soomaaliya ay wadeen howlgal milatari oo loogu magac daray Banooda.
Howlgalkan ayaa qeyb ka ahaa dadaallada dowladda ee lagu doonayay in ciidamada lagu gaarsiiyo deegaanno muhiim ah oo ku yaalla waddada isku xirta Leego iyo Buurhakaba.
Tirooyinka khasaaraha ee ay labada dhinac sheegeen si madax-bannaan looma xaqiijin.
Xiisadda Koonfur Galbeed iyo khilaafka dowladda dhexe
Khilaafka u dhexeeya dowladda federaalka iyo hoggaanka Koonfur Galbeed ayaa qeyb ka ah xiisadaha siyaasadeed ee saameynaya gobolka Bay.
Dhinacyadu waxay isku hayaan arrimo la xiriira maamulka, awood-qaybsiga, doorashooyinka iyo mustaqbalka hoggaanka maamulkaas.
Khilaafkani wuxuu abuuri karaa caqabad ku timaadda isku-duwidda howlgalada amniga, gaar ahaan marka ciidamada dowladda ay isku mar wajahaan kooxaha hubeysan iyo loollanka siyaasadeed ee gudaha.
Beledweyne iyo dhaqdhaqaaqa Macawiisleyda
Magaalada Beledweyne ee xarunta gobolka Hiiraan ayaa iyaduna noqotay meel ay si weyn uga muuqdaan khilaafaadka siyaasadeed iyo dhaqdhaqaaqyada hubeysan.
kii Oktoobar, dagaalyahanno Macawiisley ah ayaa galay qaybo ka mid ah xarunta maamulka gobolka ee Lama-Galaay, iyagoo fariisimo ka sameystay agagaarka xafiisyada maamulka.
Khilaafka ayaa la xiriiray xil-ka-qaadistii guddoomiyihii hore ee gobolka iyo magacaabista guddoomiye cusub oo maamulka HirShabeelle sameeyay.
Macawiisleyda iyo mustaqbalka dagaalka Al-Shabaab
Macawiisleydu waxay door muhiim ah ka qaateen dagaalkii ka dhanka ahaa Al-Shabaab, gaar ahaan howlgalladii ka billowday gobolka Hiiraan sannadkii 2022.
Haddii khilaafka siyaasadeed uu sababo in xoogagga deegaanka ay ka fogaadaan furimaha dagaalka, waxaa dhici karta in cadaadis dheeraad ah soo wajaho ciidamada dowladda.
Hase yeeshee, bixitaanka xoogag gaar ah ee fariisimaha aysan keligeed caddeyn u ahayn in Al-Shabaab ay dib ula wareegtay deegaannadaas.
Khilaafka siyaasadeed iyo muranka dastuurka
Dhacdooyinkan amni waxay ku soo beegmeen xilli dalka uu ka jiro khilaaf siyaasadeed oo ballaaran oo ku saabsan dastuurka, muddada hay’adaha dowladda iyo hannaanka doorashooyinka.
Dowladda federaalka ayaa ku adkeysanaysa in wax-ka-beddellada dastuurka ee la ansixiyay ay saldhig u yihiin nidaamka cusub ee siyaasadeed, halka mucaaradka qaarkood ay diidan yihiin habka loo maray iyo saameynta ay ku yeelanayaan muddo-xileedyada hay’adaha dowladda.
Murankan ayaa adkeeyay xiriirka dowladda dhexe iyo siyaasiyiinta mucaaradka, waxaana sidoo kale uu saameyn ku yeeshay xiriirka qaar ka mid ah maamul-goboleedyada.
Qaramada Midoobay ayaa soo afjartay howlgalkeedii siyaasadeed ee UNTMIS, iyadoo ay weli jiraan khilaafaad u baahan dhexdhexaadin iyo xal siyaasadeed.
Dhanka kale, Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud ayaa ku baaqay wadatashi siyaasadeed, balse weli waxaa taagan su’aalo ku saabsan sida heshiis loo dhan yahay looga gaari karo doorashooyinka iyo arrimaha dastuurka.
Maxaa dhici kara haddii khilaafaadku sii socdaan?
Haddii khilaafaadka siyaasadeed iyo kuwa maamul ay sii socdaan, waxaa suuragal ah inay saameyn ku yeeshaan dhowr arrimood oo muhiim u ah mustaqbalka dalka.