Masar iyo Itoobiya oo Hiiraan ku loollamaya: Soomaaliya oo dhexda uga jirta tartanka labada dal+Sawirro

Hiiraan ma aha oo keliya gobol ku yaalla bartamaha Soomaaliya; waa dhul istiraatiiji ah oo isku xira gobollada dhexe, koonfurta dalka iyo xuduudda Itoobiya. Magaalada Beledweyne iyo deegaannada ku dhow ayaa muddo dheer ahaa goobo ay ciidamada Itoobiya iyo kuwa Soomaaliya iska kaashadaan dagaalka Al-Shabaab.

Dhanka kale, khilaafka siyaasadeed ee ka taagan Hiiraan, tabashooyinka bulshada iyo doodda ku saabsan mustaqbalka maamulka Hirshabeelle ayaa gobolka ka dhigay meel ay isku dul saaran yihiin arrimo gudaha ah iyo tartan dibadeed.

Maalmahan waxaa sii kordhay su’aasha ah: Hiiraan ma noqon karaa goob ay danaha Masar iyo Itoobiya ku kulmaan, iyadoo labada dal ay isku hayaan arrimo ka baxsan Soomaaliya?

Itoobiya: Ciidamo muddo dheer ku sugnaa Hiiraan

Itoobiya waxay muddo dheer joogitaan ciidan ku lahayd Soomaaliya, gaar ahaan gobollada ku dhow xuduudda labada dal. Gobolka Hiiraan wuxuu ka mid yahay meelaha ay ciidamada Itoobiya ka howlgalaan, iyagoo qayb ka ah howlgalka Midowga Afrika iyo heshiisyo amni oo laba geesood ah.

7-dii Sebtembar 2026, howlgalka AUSSOM ayaa shaaciyay in ciidamada Itoobiya ee ku sugnaa Beledweyne iyo saldhigga Halgan ay sameeyeen isbeddel ciidan, iyadoo askar cusub ay la wareegeen shaqadii ciidamadii muddo saddex sano ah halkaas ka howlgallayay. Ciidamada cusub ayaa lagu wareejiyay mas’uuliyadda sii wadidda howlaha amniga ee qaybta afaraad ee AUSSOM.

Arrintani waxay muujinaysaa in joogitaanka Itoobiya ee Hiiraan uusan ahayn mid ku kooban xiriir siyaasadeed oo Muqdisho iyo Addis Ababa ka dhexeeya, balse uu leeyahay dhinac militari oo si toos ah ula xiriira amniga gobolka.

Ciidamada Itoobiya waxay muddo dheer door ku lahaayeen dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab, gaar ahaan deegaannada ku dhow xuduudda. Sidaas darteed, isbeddel kasta oo ku yimaada joogitaankooda wuxuu saamayn ku yeelan karaa qorshaha amniga Hiiraan iyo gobollada kale ee bartamaha Soomaaliya.

Masar: Ciidamo cusub iyo saameyn amni oo Soomaaliya ka ballaaran

Masar ayaa sannadihii dambe si weyn u xoojisay xiriirka ay la leedahay Soomaaliya, gaar ahaan dhinacyada difaaca, tababarka ciidamada iyo iskaashiga amniga.

Labada dowladood waxay 14-kii Agoosto 2024 kala saxiixdeen heshiis iskaashi militari, kaas oo yimid xilli ay sii xoogeysanayeen xiisadaha u dhexeeya Masar iyo Itoobiya ee la xiriira biyo-xireenka weyn ee Itoobiya ka dhistay Webiga Niilka iyo arrimaha marin-badeedka.

12-kii Febraayo 2026, Xasan Sheekh Maxamuud ayaa ka qeybgalay munaasabad Masar loogu diyaarinayay ciidamada loo qorsheeyay inay Soomaaliya yimaadaan, iyagoo qayb ka noqonaya howlgalka AUSSOM. Mas’uuliyiinta Masar waxay sheegeen in ciidamadu taageeri doonaan amniga iyo xasilloonida Soomaaliya.

Waxaa muhiim ah in la caddeeyo arrin gaar ah: wararkii hore qaarkood waxay xuseen suurtagalnimada in ciidamada Masar la geeyo gobollada Gedo iyo Hiiraan, balse qorshaha la shaaciyay ee dowladda Soomaaliya wuxuu tilmaamay in ciidamada Masar ay ka howlgeli doonaan qaybta shanaad ee AUSSOM, oo ku taalla Shabeellaha Dhexe, gaar ahaan aagga u dhexeeya Balcad iyo Mahadaay. Sidaas darteed, lama hayo xaqiijin ku filan oo muujinaysa in ciidamada Masar loo qoondeeyay saldhigyo ka tirsan gobolka Hiiraan.

Tani waa kala duwanaansho muhiim ah, maadaama joogitaanka Masar ee Soomaaliya uu yahay xaqiiqo la xiriirta howlgalka AUSSOM, halka in ciidamadeeda si gaar ah loo geeyo Hiiraan ay tahay arrin u baahan xaqiijin dheeraad ah.

Maxaa Hiiraan uga dhigaya meel istiraatiiji ah?

Gobolka Hiiraan wuxuu ku yaallaa bartamaha Soomaaliya, wuxuuna xuduud dheer la leeyahay Itoobiya. Magaalada Beledweyne waxay leedahay muhiimad dhaqaale, bulsho iyo amni, halka deegaannada Halgan iyo waddooyinka isku xira gobollada dhexe ay muhiim u yihiin dhaqdhaqaaqa ciidamada iyo gaadiidka.

Saddex arrimood ayaa Hiiraan siinaya muhiimad gaar ah:

Marka koowaad, xuduudda Itoobiya. Ciidamada Itoobiya waxay muddo dheer ku lahaayeen joogitaan amni deegaannada gobolka, taasoo ka dhigaysa Hiiraan meel muhiim u ah siyaasadda amniga ee Addis Ababa.

Marka labaad, dagaalka Al-Shabaab. Hiiraan wuxuu ka mid yahay gobollada ay ka dhaceen howlgallo waaweyn oo ka dhan ah Al-Shabaab. Amniga gobolka wuxuu saameyn ku leeyahay isku socodka gobollada dhexe iyo awoodda dowladda ee ilaalinta deegaannada.

Marka saddexaad, siyaasadda Hirshabeelle. Khilaafka ka taagan Beledweyne iyo tabashooyinka siyaasadeed ee bulshada Hiiraan waxay gobolka siinayaan muhiimad dheeraad ah, maadaama xasillooni-darrada gudaha ay saameyn karto howlaha amniga iyo xiriirka dowladda federaalka.

Loollanka Masar iyo Itoobiya: Niilka, Badda Cas iyo Soomaaliya

Khilaafka Masar iyo Itoobiya ma ahan mid Soomaaliya ka bilowday. Wuxuu salka ku hayaa arrimo muddo dheer soo jiray, gaar ahaan biyaha Webiga Niilka iyo biyo-xireenka GERD ee Itoobiya dhistay.

Masar waxay ku tiirsan tahay biyaha Niilka, waxayna u aragtaa in wax kasta oo saameyn ku yeelan kara qulqulka biyaha ay halis ku yihiin amnigeeda biyaha. Itoobiya dhankeeda waxay biyo-xireenka u aragtaa mashruuc muhiim u ah korontada, dhaqaalaha iyo horumarka dalka.

Dhinaca kale, Itoobiya waxay raadineysaa marin-badeed ay ku xoojiso ganacsigeeda, halka Masar ay danaynayso amniga Badda Cas iyo marin-biyoodka Baabul-Mandab.

Machadka Jarmalka ee SWP ayaa 28-kii Oktoobar 2024 ka digay in khilaafaadka Masar, Itoobiya iyo Soomaaliya ay isugu milmi karaan, isla markaana xiisadaha dibaddu ay sii hurin karaan khilaafaadka gudaha Soomaaliya.

Sidoo kale, hay’adda Critical Threats ayaa warbixin ay soo saartay 28-kii Agoosto 2025 ku sheegtay in Soomaaliya ay halis ugu jirto inay noqoto goob ay ku kala wajahaan danaha Masar iyo Itoobiya, haddii loollanka labada dal uu ku dhex milmo khilaafaadka siyaasadeed ee gudaha Soomaaliya.

Hiiraan ma noqon karaa goob ay ku kulmaan danaha labada dal?

Su’aashan waxaa keenaya xaqiiqda ah in Itoobiya ay ciidamo ku leedahay Hiiraan, halka Masar ay ciidamo u diyaarisay howlgalka AUSSOM, isla markaana ay si weyn u xoojisay xiriirka difaaca ee Soomaaliya.

Hase yeeshee, ma jiraan caddeymo ku filan oo muujinaya in Masar ay qorsheyneyso inay ciidamo si toos ah uga hawlgeliso Hiiraan si ay uga hortagto Itoobiya.

Waxaa jira dhowr arrimood oo suuragal ka dhigaya in gobolka uu saameyn ku yeesho loollanka labada dal.

Isbeddelka ciidamada Itoobiya: Haddii Itoobiya ay hoos u dhigto ama dib u habeyn ku sameyso ciidamadeeda Soomaaliya, waxaa isbeddeli kara xaaladda amni ee Hiiraan.

Ballaarinta iskaashiga Masar iyo Soomaaliya: Haddii iskaashiga militari ee labada dal uu sii kordho, waxaa muhiim noqon doona halka ciidamada Masar laga dejiyo iyo howlaha loo xilsaaro.

Siyaasadda gudaha ee Hiiraan: Khilaafaadka siyaasadeed ee gobolka haddii ay sii socdaan, waxay abuuri karaan xaalad ay dhinacyo dibadeed danahooda ku raadiyaan.

 Isbeddelka AUSSOM: Maadaama howlgalka Midowga Afrika uu ku dhisan yahay ciidamo ka socda dalal kala duwan, isbeddelka ciidamada Itoobiya iyo Masar wuxuu saamayn ku yeelan karaa qaybaha kala duwan ee howlgalka.

Sidaas darteed, khatarta ugu weyn ma aha oo keliya in laba dal ay ciidamo ku yeeshaan Soomaaliya, balse waa in loollankooda dibadeed uu ku milmo khilaafaadka gudaha oo uu adkeeyo xallintooda.

Xaaladda siyaasadeed ee Hiiraan iyo ballanqaadka caasimadda Hirshabeelle

Arrinta loollanka dibadda waxay kusoo beegmaysaa xilli gobolka Hiiraan uu wajahayo khilaaf siyaasadeed oo xooggan.

Maalmahan waxaa magaalada Beledweyne ka jiray kulammo siyaasadeed, dhaqdhaqaaqyo ciidan iyo wadahadallo ay ku lug leeyihiin Ugaaska Beesha Xawaadle, Ugaas Yuusuf Ugaas Xasan Ugaas Khaliif, xildhibaanno iyo siyaasiyiin kasoo jeeda gobolka.

Xiisadda ayaa salka ku haysa tabashooyin la xiriira matalaadda gobolka, awood-qaybsiga maamulka Hirshabeelle iyo habkii loo doortay hoggaanka cusub.

Arrin cusub ayaa soo baxday maanta oo ah 9-ka Nofeembar 2026, markii Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud uu sheegay in caasimadda Hirshabeelle loo wareejinayo gobolka Hiiraan, isagoo xusay in arrintaas loo mari doono habraacyada dowliga ah, lagana doonayo bulshada gobolka inay soo bandhigaan magaalo ku habboon caasimad.

Hadalkan wuxuu noqon karaa arrin muhiim u ah dejinta tabashooyinka siyaasadeed ee Hiiraan, balse weli waxaa loo baahan yahay in la caddeeyo habka sharciyeed, magaalada la dooranayo, cidda go’aanka ansixinaysa iyo waqtiga la fulinayo.

Waxaa sidoo kale muhiim ah in la fahmo in ballanqaadka caasimaddu uusan keligiis xallin karin dhammaan khilaafaadka siyaasadeed iyo kuwa amni ee gobolka.

Itoobiya oo wajahaysa cadaadis gudaha ah: Saameyn intee le’eg ayuu ku yeelan karaa Hiiraan?

Wararka kasoo baxay Itoobiya ayaa muujinaya in dalkaasi uu wajahayo xiisado amni oo gudaha ah, kuwaas oo la xiriira dagaallo ka dhacay Tigray iyo deegaanno kale.

5-tii Nofeembar 2026, Wasiiru-dowlaha Arrimaha Dibadda Soomaaliya, Cali Maxamed Cumar (Cali Balcad), ayaa sheegay in xaaladda amni ee Itoobiya ay si toos ah u saameyn karto amniga Soomaaliya, maadaama labada dal ay wadaagaan xuduud dheer iyo xiriir bulsho, dhaqaale iyo taariikheed.

Wuxuu ka digay in haddii xaaladda Itoobiya sii xumaato, dowladda Addis Ababa ay dib ugu yeeri karto ciidamo ka howlgala Soomaaliya, taasoo saameyn ku yeelan karta howlgalka AUSSOM iyo dagaalka Al-Shabaab.

Tani waxay si gaar ah muhiim ugu tahay Hiiraan, maadaama ciidamada Itoobiya ay ku leeyihiin saldhigyo ay ka mid yihiin Beledweyne iyo Halgan.

Haddii isbeddel weyn ku yimaado tirada ama awoodda ciidamada Itoobiya ee gobolka, waxaa muhiim noqon doona in ciidamada Soomaaliya iyo howlgalka AUSSOM ay yeeshaan qorshe lagu buuxinayo baahi kasta oo amni oo soo baxda.

Maxaa laga doonayaa dowladda Soomaaliya?

Dowladda federaalka waxaa horyaalla laba masuuliyadood oo waaweyn: ilaalinta madax-bannaanida dalka iyo hubinta in iskaashiga militari ee dalalka shisheeye uusan sii hurin khilaafaadka gudaha.

Waxaa muhiim ah in dowladda Soomaaliya ay si cad u qeexdo goobaha ay ka howlgeli doonaan ciidamada dalalka AUSSOM ku biiraya, cidda ay amar ka qaadanayaan iyo waajibaadka loo xilsaaray.

Sidoo kale, waa in bulshada Hiiraan loo caddeeyo in iskaashiga Masar iyo Itoobiya uusan noqon doonin mid lagu kala taageerayo dhinacyada siyaasadeed ee gobolka.

Dowladda federaalka, maamulka Hirshabeelle, hoggaanka dhaqanka, xildhibaannada iyo bulshada gobolka waxay u baahan yihiin inay ka shaqeeyaan xal siyaasadeed oo ka madax-bannaan loollanka dowladaha shisheeye.

Hiiraan ma noqon doonaa meel iskaashi amni laga sameeyo mise goob uu saameeyo loollanka dibaddu?

Loollanka Masar iyo Itoobiya wuxuu Soomaaliya u leeyahay dhinacyo siyaasadeed, dhaqaale iyo militari, balse gobolka Hiiraan wuxuu si gaar ah muhiim ugu yahay arrintan sababtoo ah joogitaanka ciidamada Itoobiya iyo xiriirka uu gobolka la leeyahay xuduudda labada dal.

Masar waxay ballaarinaysaa iskaashiga difaaca ee Soomaaliya, iyadoo ciidamadeeda loo qorsheeyay howlgalka AUSSOM. Itoobiya dhankeeda waxay weli ciidamo ku leedahay Hiiraan, gaar ahaan Beledweyne iyo Halgan, inkastoo ay jiraan walaacyo ku saabsan xaaladda amni ee gudaha Itoobiya.

Waxaa muhiim ah in aan la isku khaldin xaqiiqda joogitaanka ciidamada Itoobiya ee Hiiraan iyo wararka ku saabsan ciidamada Masar ee loo qorsheeyay Shabeellaha Dhexe. Ilaa hadda ma jirto xaqiijin rasmi ah oo muujinaysa in labada ciidan si toos ah ugu loollamayaan gudaha Hiiraan.