Guddoomiyaha Maxkamadda Sare ee Soomaaliya, Dr. Baashe Yuusuf Axmed, ayaa warqad uu u diray safaaradaha shisheeye, Qaramada Midoobay iyo Midowga Afrika kaga hadlay walaac amni oo uu sheegay inuu soo wajahay isaga iyo garsoorayaal ka tirsan Maxkamadda Sare.
Baashe ayaa warqaddiisa ku sheegay in isaga iyo garsoorayaashii ka qayb qaatay go’aankii Maxkamadda Sare ee 5-tii Nofeembar ay la kulmayaan xaalad amni oo walaac leh. Wuxuu sidoo kale sheegay in tallaabooyin amni laga qaaday, isla markaana ay jiraan cabsi la xiriirta xorriyaddooda iyo badbaadadooda.
Baashe wuxuu sheegay in ilaaladii isaga iyo garsoorayaasha loo hayey laga qaaday, halka shan garsoore oo ka mid ahaa kuwii go’aanka gaaray lagu hor istaagay inay dalka ka dhoofaan.
Guddoomiyuhu wuxuu intaas ku daray inuu helay xog ku saabsan qorshayaal la doonayo in lagu xiro ama lagu khaarajiyo isaga iyo qaar ka mid ah garsoorayaasha. Wuxuu beesha caalamka ka codsaday inay arrintan si dhow ula socdaan, isla markaana ay gacan ka geystaan dammaanad qaadidda amniga garsoorayaasha iyo ilaalinta madax-bannaanida garsoorka.
Cabashada Baashe ayaa kusoo beegmaysa xilli Soomaaliya ay wajahaysa khilaaf siyaasadeed iyo mid dastuuri ah oo u dhexeeya Madaxtooyada iyo garsoorka, kaas oo xoogaystay kadib markii Xasan Sheekh Maxamuud uu ku dhawaaqay xil-ka-qaadista Baashe Yuusuf, isla markaana uu xilka Guddoomiyaha Maxkamadda Sare u magacaabay Garyaqaan Ibraahim Iidle Suleymaan.
Madaxtooyada ayaa sheegtay in go’aanka xil-ka-qaadista uu ka dambeeyay cabashooyin la xiriira hab-maamulka garsoorka iyo baahida loo qabo in la sameeyo dib-u-habeyn lagu xaqiijinayo hufnaanta iyo caddaaladda hay’adaha garsoorka.
Hase yeeshee, Maxkamadda Sare ayaa 5-tii Nofeembar soo saartay bayaan ay ku sheegtay in xil-ka-qaadista Baashe aysan sharci ahayn, iyadoo ku doodday in Madaxweynuhu uusan awood u lahayn inuu kaligiis xilka uga qaado Guddoomiyaha Maxkamadda Sare isaga oo aan raacin habraacyada dastuuriga ah.
Xiisadda ayaa sii xoogaysatay kadib markii Maxkamadda Sare ay go’aan ka gaartay dacwaddii dastuuriga ahayd ee uu gudbiyay madaxweynihii hore Sheekh Shariif Sheekh Axmed, taas oo la xiriirtay wax-ka-beddelka dastuurka iyo muddo-xileedyada hay’adaha dowladda.
Maxkamaddu waxay go’aamisay in muddo-xileedka Madaxweyne Xasan Sheekh uu dhammaaday bishii May 2026, isla markaana wax-ka-beddelka dastuurka ee muddada xilka kordhiyay uusan dib ugu dabaqi karin muddo-xileedka hadda socda. Waxay sidoo kale dhinacyada siyaasadda fartay inay 30 maalmood gudahood ku heshiiyaan hannaan doorasho, doorashadana lagu qabto muddo 90 maalmood ah.
Go’aankaasi wuxuu abuuray su’aalo ku saabsan sida dowladda federaalka uga jawaabi doonto xukunka maxkamadda iyo in la fulin doono awaamiirta ku saabsan doorashada.
Arrimahan ayaa sii kordhiyay walaaca laga qabo in khilaafka siyaasadeed uu saameeyo shaqada hay’adaha garsoorka iyo awoodda ay u leeyihiin inay go’aannadooda si madax-bannaan u fuliyaan.
Codsiga Baashe ee ku wajahan safaaradaha, Qaramada Midoobay iyo Midowga Afrika wuxuu muujinayaa in khilaafku u gudbayo heer ay dhinacyadu raadinayaan taageero iyo dammaanad dibadeed.
Haddii ay xaq noqdaan sheegashooyinka ku saabsan hanjabaadaha, ilaaladii laga qaaday iyo xannibaadda safarka garsoorayaasha, arrintu waxay noqon kartaa mid saameyn ku yeelata amniga shaqaalaha garsoorka iyo kalsoonida lagu qabo madax-bannaanida maxkamadaha.
Madax-bannaanida garsoorku waa tiir muhiim u ah dowladnimada, maadaama maxkamaduhu ay tahay inay go’aanno ka gaari karaan khilaafaadka u dhexeeya muwaadiniinta iyo hay’adaha dowladda iyaga oo aan cadaadis kala kulmin dhinacyada ay dacwaduhu khuseeyaan.
Warqadda Baashe waxay beesha caalamka hor dhigtay su’aalo ku saabsan sida loo ilaalinayo garsoorayaasha, xorriyaddooda dhaqdhaqaaq iyo madax-bannaanida Maxkamadda Sare.
Waxaa sidoo kale la sugayaa mowqifka rasmiga ah ee dowladda federaalka ee ku saabsan eedeymaha amni ee ku jira warqadda, gaar ahaan sheegashada ah in garsoorayaal laga qaaday ilaaladii loo hayay, isla markaana qaar ka mid ah laga hor istaagay inay dalka ka dhoofaan.
Ilaa hadda, xogta la helay ma muujinayso jawaab rasmi ah oo ka timid Madaxtooyada oo si gaar ah uga jawaabaysa dhammaan eedeymaha ku jira warqadda Baashe.
Soomaaliya waxay hadda wajahaysaa marxalad xasaasi ah oo ay isku biireen khilaafka dastuurka, muranka muddo-xileedka dowladda, xil-ka-qaadista Guddoomiyaha Maxkamadda Sare iyo cabashooyinka amni ee ka imaanaya garsoorayaasha.
Dadka la socda arrimaha siyaasadda ayaa isweydiinaya in dhinacyadu ku heshiin doonaan hannaan sharci iyo wadahadal ku dhisan, ama in khilaafku sii saameyn doono hay’adaha dowladda iyo amniga dalka.