Magaalada Beledweyne ee xarunta gobolka Hiiraan ayaa wajahaysa xaalad siyaasadeed iyo mid amni oo sii xasaasiyadeysanaysa, kaddib markii ay soo baxeen warar sheegaya in ciidamo ka tirsan kuwa dowladda Federaalka Soomaaliya, kuwaas oo ku sugnaa furimaha dagaalka iyo deegaanno kale, ay u soo dhaqaaqayaan magaalada, iyagoo ka jawaabaya baaqii Ugaaska guud ee beesha Xawaadle, Ugaas Yuusuf Ugaas Xasan Ugaas Khaliif.
Dhaqdhaqaaqan ayaa imanaya xilli uu jiro khilaaf xooggan oo u dhexeeya hoggaanka Hirshabeelle iyo qaar ka mid ah siyaasiyiinta, odayaasha dhaqanka iyo bulshada gobolka Hiiraan, kuwaas oo diidan hannaankii doorashada maamulka ee ka dhacday Jowhar 24-kii Oktoobar 2026.
Ugaas Yuusuf ayaa 7-dii Nofeembar ugu baaqay ciidamada ka soo jeeda gobolka Hiiraan ee ku jira hay’adaha amniga inay yimaadaan Beledweyne, isla markaana aysan ka qeyb qaadan hawlgallo ay ku tilmaamay kuwo ka dhan ah bulshada gobolka. Baaqaas ayaa keenay in ciidamo hubeysan ay gaaraan hoygiisa, iyadoo warbaahinta qaarkeed ay sheegtay in ciidamo kale ay ka soo dhaqaaqeen goobihii ay ku sugnaayeen.
Arrintan ayaa dhalisay su’aal weyn: haddii ciidamada ka soo baxaya furimaha dagaalka ay ku soo ururaan Beledweyne, maxay ku yeelan kartaa amniga magaalada, dagaalka lagula jiro Al-Shabaab iyo awoodda dowladda Federaalka ee maareynta ciidamada qaranka?
Khataraha ugu waaweyn ee laga cabsi qabo waa in magaalada ay isku hor yimaadaan ciidamo kala amar qaata ama dhinacyo siyaasadeed oo kala aragti duwan. Haddii ciidamada soo gaaraya Beledweyne ay ku biiraan kooxaha hubeysan ee taageersan mowqifka Ugaaska, halka ciidamo kale ay ku sii sugnaadaan xarumaha dowladda iyo maamulka Hirshabeelle, waxaa dhici karta in magaalada ay yeelato laba awoodood oo amni oo aan isku kalsooneyn.
Xaaladdaas waxay halis gelin kartaa xarumaha maamulka, saldhigyada ciidamada, waddooyinka muhiimka ah iyo goobaha ay bulshada rayidka ahi ku badan tahay. Iska horimaad ka dhasha isfaham la’aan, amar is-khilaafsan ama dhacdo lama filaan ah ayaa si degdeg ah u ballaarin kara xiisadda.
Warbixinno la daabacay ayaa hore u sheegay in ciidamo ka tirsan dowladda iyo maleeshiyaad deegaanka ah ay isku horfadhiyeen agagaarka xarunta maamulka ee Beledweyne, halka dagaalyahanno Macawiisley ah ay la wareegeen qaybo ka mid ah xarunta Lama-Galay iyo meelo kale oo magaalada ah. Inkastoo aan la soo sheegin dagaal toos ah xilligaas, haddana joogitaanka kooxo hubeysan oo kala mowqif ah wuxuu kordhinayaa halista isku dhac.
Arrinta kale ee walaaca dhalinaysa waa saameynta ay ciidamada ka soo baxaya furimaha dagaalka ku yeelan karaan dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.
Ciidamada dowladda ee ku sugan gobollada dhexe iyo deegaannada Hiiraan waxay door muhiim ah ku leeyihiin difaaca magaalooyinka, ilaalinta waddooyinka iyo taageeridda hawlgallada ka dhanka ah Al-Shabaab. Haddii cutubyo muhiim ah ay ka tagaan goobihii loo xilsaaray si ay uga qeyb qaataan khilaaf siyaasadeed oo ka jira Beledweyne, waxaa suuragal ah in meelihii ay ka soo baxeen ay ka abuurmaan firaaqo amni.
Al-Shabaab waxay ka faa’iideysan kartaa kala-daadsanaanta ciidamada, gaar ahaan haddii ay ogaato in cutubyadii isku xirnaa ay ku mashquuleen khilaaf gudaha ah. Kooxdu waxay markaas heli kartaa fursad ay ku kordhiso dhaqdhaqaaqyadeeda, ku cadaadiso fariisimaha ciidamada ama ku carqaladeyso isu socodka dadka iyo gaadiidka.
Tani macnaheedu ma aha in Al-Shabaab ay si toos ah ula wareegi doonto deegaannada ay ciidamadu ka baxaan, balse waxay muujinaysaa khatar istaraatiiji ah oo ka dhalan karta in dagaalka gudaha ahi uu wiiqo dadaallada amni ee dalka.
Mid ka mid ah dhibaatooyinka ugu waaweyn ee xaaladdan ka dhalan kara waa dhaawac ku yimaada nidaamka taliska iyo kala dambeynta Ciidanka Xoogga Dalka Soomaaliyeed.
Ciidanka qaranka waxaa laga filayaa inuu ku shaqeeyo amar dowladeed, sharci iyo nidaam ciidan, halkii askari kasta uu go’aan uga qaadan lahaa cadaadis siyaasadeed ama baaq beeleed. Haddii askar iyo saraakiil ay ka tagaan fariisimahooda iyaga oo aan amar rasmi ah ka haysan taliskooda, waxaa wiiqmi kara kalsoonida lagu qabo nidaamka ciidanka.
Warbixinno warbaahineed oo la daabacay 9-kii Nofeembar ayaa sheegay in ciidamo kale ay ku soo biirayeen dhaqdhaqaaqa Beledweyne, isla markaana ay jireen warar ku saabsan cutubyo ka baxay goobihii ay joogeen. Si kastaba, tirada ciidamada, cutubyada ay ka tirsan yihiin iyo in ay si rasmi ah uga baxeen taliska ciidanka weli si madax-bannaan looma xaqiijin. Dowladda Federaalka iyo taliska ciidanka sidoo kale si cad ugama aysan hadlin dhammaan wararkaasi.
Haddii arrintani sii socoto, waxay tusaale u noqon kartaa dhibaato ka weyn Beledweyne, taas oo ah in khilaafaadka siyaasadeed ay saameeyaan isku-duubnida ciidamada qaranka.
Al-Shabaab waxay muddo dheer ka faa’iideysan jirtay khilaafaadka siyaasadeed, kala-qaybsanaanta bulshada iyo isqabqabsiga ciidamada dowladda. Marka ay ciidamada dowladda ku mashquulaan khilaaf gudaha ah, waxaa hoos u dhici kara awoodda ay ku wajahaan cadowga guud.
Hiiraan waa gobol muhiim u ah dagaalka Al-Shabaab, waxaana deegaanno badan oo gobolka ka tirsan ka dhacay hawlgallo ciidan oo muddo dheer socday. Sidaas darteed, in ciidamada laga mashquuliyo hawlgalladaas waxay yeelan kartaa saameyn ka baxsan magaalada Beledweyne.
Waxaa kale oo jirta khatar ah in Al-Shabaab ay isku daydo inay faafiso dacaayad ku saabsan kala-jabka ciidamada, taas oo dhaawici karta niyadda askarta iyo kalsoonida shacabka. Kooxdu waxay ka faa’iideysan kartaa xaalad kasta oo muujinaysa in ciidamada dowladda aysan isku mowqif ka ahayn difaaca dalka.
Dadka rayidka ah ayaa ah kuwa ugu horreeya ee dhibaatadu gaari karto
Haddii xiisadda ay isu beddesho iska horimaad hubeysan, shacabka Beledweyne ayaa noqon kara kuwa ugu horreeya ee waxyeelladu gaarto.
Ganacsiga, isku socodka dadka, waxbarashada iyo adeegyada caafimaadka ayaa dhammaantood saameyn kara. Dadka ku nool xaafadaha ay ku badan yihiin xarumaha maamulka iyo fariisimaha ciidamada waxay wajihi karaan cabsi, barakac iyo hakad ku yimaada nolol maalmeedkooda.
Beledweyne waxay hore u soo martay dagaallo, fatahaado iyo xaalado amni oo adag. Sidaas darteed, magaalada uma baahna xiisad cusub oo ka dhalata khilaaf siyaasadeed oo lagu xallin kari lahaa wada-hadal.
Dowladda Federaalka Soomaaliya waxaa horyaalla masuuliyad culus oo ah inay ka hortagto in khilaafka siyaasadeed ee Hirshabeelle uu saameeyo ciidanka qaranka. Waxaa muhiim ah in taliska ciidanka uu caddeeyo xaaladda ciidamada la sheegay inay ka soo baxayaan furimaha dagaalka, lana xaqiijiyo in aysan jirin amarro is-khilaafsan ama cutubyo si aan nidaamsanayn uga tagaya goobihii loo xilsaaray.
Sidoo kale, dowladda waa inay ka fogaataa tallaabo kasta oo loo fasiran karo in awood ciidan loo adeegsanayo xalinta tabashooyinka bulshada Hiiraan. Khilaafka siyaasadeed waa in lagu xalliyaa wada-hadal, dhexdhexaadin iyo heshiis ay dhinacyadu ku wada qanacsan yihiin.
Hoggaanka Hirshabeelle, Ugaas Yuusuf, odayaasha dhaqanka, siyaasiyiinta gobolka iyo dowladda Federaalka waxaa saaran masuuliyad ah inay abuuraan hannaan lagu dejiyo xiisadda, laguna ilaaliyo ciidamada inay ka fogaadaan dagaal ay isku wajahaan.
