Ka bixitaanka ciidamada Uganda ee fariisimaha muhiimka ah ee koonfurta Soomaaliya ayaa dhaliyay walaac cusub oo ku saabsan amniga caasimadda Muqdisho iyo deegaannada ku dhow, xilli dalka uu wajahayo isbeddel ku yimaada qaabkii ay ciidamada Midowga Afrika uga qayb qaadan jireen sugidda amniga iyo dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab.
Fariisimaha Sabid iyo Caanoole, Bariire, Awdheegle iyo Buulo-Gaduud ayaa ka mid ah goobaha istaraatiijiga ah ee ku yaalla gobolka Shabeellaha Hoose, kuwaas oo muhiim u ah isku xirka deegaannada koonfurta iyo caasimadda Muqdisho.
Ka bixitaanka ciidamada Uganda ayaa sare u qaaday su’aalaha ku saabsan cidda si buuxda ula wareegi doonta fariisimahaas, awoodda ciidamada Soomaaliya ee difaacooda iyo sida looga hortagi karo in Al-Shabaab ay ka faa’iidaysato isbeddelka amni ee socda.
Fariisimaha Sabid iyo Caanoole, Bariire, Awdheegle iyo Buulo-Gaduud ayaa ku yaalla dhul muhiim u ah dhaqdhaqaaqa ciidamada iyo isku socodka deegaannada gobolka Shabeellaha Hoose.
Gobolkan ayaa muddo dheer ahaa goob ay ka dhaceen dagaallo u dhexeeya ciidamada dowladda Soomaaliya, kuwa Midowga Afrika iyo Al-Shabaab.
Muhiimadda goobahan kuma koobna oo keliya difaaca magaalooyinka ay ku yaallaan, balse waxay sidoo kale la xiriirtaa ilaalinta waddooyinka iyo marinnada isku xira Muqdisho iyo deegaannada kale ee koonfurta dalka.
Warbixin ay baahisay Associated Press ayaa sheegtay in howlgalka AUSSOM uu qorsheynayo inuu ciidamada ka beddelo afar fariisin oo ay Uganda banneyneyso, kuwaas oo kala ah Sabid-Anole, Bariire, Awdheegle iyo Buulo-Gaduud, si looga hortago in Al-Shabaab ay ka faa’iidaysato meel bannaan oo amni.
Khabiirka amniga gobolka Samira Gaid ayaa iyaduna ka digtay muhiimadda ay deegaannada ku dhow Muqdisho, gaar ahaan Shabeellaha Hoose iyo goobaha buundooyinka muhiimka ah, u leeyihiin difaaca caasimadda.
Aragtideeda ayaa tilmaamaysa in isbeddel kasta oo ku yimaada joogitaanka ciidamada ee deegaannadaas uu u baahan yahay qorshe amni oo si wanaagsan loo diyaariyay.
Militariga Uganda ayaa 2-dii Nofeembar 2026 ku dhawaaqay in la bilaabay qorshe tartiib-tartiib ah oo ciidamadooda looga saarayo Soomaaliya.
Sida lagu sheegay bayaanka militariga Uganda, ciidamadii ugu horreeyay ee ku jiray heshiiska laba geesoodka ah ee kala dhexeeya dowladda Soomaaliya ayaa dib ugu laabtay dalkooda, halka qorshaha guud ee ka bixitaanka dhammaan ciidamada Uganda, oo ay ku jiraan kuwa AUSSOM, la doonayo in la soo gabagabeeyo dhammaadka sannadka 2027.
Warbixinnada AP iyo Reuters ayaa xaqiijiyay bilowga ka bixitaanka iyo waqtiga kama dambaysta ah ee Uganda sheegtay.
Waxaa muhiim ah in la kala saaro labada qaybood ee ciidamada Uganda: kuwa ku jooga Soomaaliya heshiis laba geesood ah iyo kuwa qaybta ka ah howlgalka Midowga Afrika ee AUSSOM. Ka bixitaanka hadda socda ma aha in dhammaan ciidamada Uganda ay hal mar dalka ka baxayaan.
Ciidamada Soomaaliya oo la filayo inay la wareegaan masuuliyadda amniga
Dowladda Soomaaliya ayaa sheegtay in ciidamada xoogga dalka ay diyaar u yihiin inay la wareegaan goobaha ay banneeyaan ciidamada shisheeye.
Taliyaha ciidamada xoogga dalka, Maxamed Cali Bariise, ayaa sheegay in qorshaha wareejinta fariisimaha horay loo sii diyaariyay.
Hase yeeshee, su’aasha muhiimka ah ayaa ah in qorshahaasi uu leeyahay ciidamo ku filan, gaadiid, sahay, hub iyo taageero joogto ah oo ay ku sugi karaan goobahaas.
La wareegidda fariisin ciidan ma aha oo keliya in calanka Soomaaliya laga taago goobta, balse waxay u baahan tahay awood lagu difaaco, lagu ilaaliyo waddooyinka, laguna sameeyo hawlgallo joogto ah oo ka hortaga weerarrada Al-Shabaab.
Sidaas darteed, guusha wareejinta waxay ku xirnaan doontaa diyaar-garowga ciidamada, joogtaynta saadka iyo isku-duwidda ciidamada dowladda iyo kuwa AUSSOM.
Mid ka mid ah caqabadaha horyaalla howlgalka AUSSOM ayaa ah dhaqaale yari saamayn ku yeelatay sahayda, gaadiidka iyo awoodda hawlgallada.
Dhibaatadan ayaa imanaysa xilli ciidamada Midowga Afrika ay isku diyaarinayaan inay la wareegaan fariisimo ay ka baxayaan ciidamada Uganda, taas oo u baahan qorshe hawlgal, shaqaale iyo dhaqaale ku filan.
Warbixinta Associated Press ayaa tilmaantay in dhaqaale xumida iyo awoodda ciidamada Soomaaliya ay ka mid yihiin arrimaha walaaca ku haya qorshaha kala-guurka amniga.
Haddii taageerada saadka iyo gaadiidka ay yaraato, waxaa adkaan karta in ciidamada jooga fariisimaha fog ay helaan gurmad degdeg ah iyo sahay joogto ah.
Su’aasha ugu weyn ee taagan ayaa ah sida Al-Shabaab uga falcelin karto ka bixitaanka ciidamada Uganda iyo isbeddelka lagu sameynayo fariisimaha koonfurta Soomaaliya.
Kooxda Al-Shabaab ayaa muddo dheer dagaal kula jirtay dowladda Soomaaliya iyo ciidamada taageera, waxayna isku daydaa inay dib u hesho deegaanno ay hore uga baxday.
Khabiirrada amniga ayaa ka digaya in haddii wareejinta fariisimaha aan si wanaagsan loo maareyn, ay dhici karto in kooxdaasi isku daydo inay cadaadis saarto goobaha ay ciidamada ka baxayaan ama waddooyinka muhiimka ah.
Hase yeeshee, khatartaasi ma aha natiijo la hubo. Waxay ku xirnaan doontaa sida ay ciidamada Soomaaliya iyo AUSSOM u maareeyaan kala-guurka, iyo in la helo joogitaan ciidan oo aan kala go’ lahayn.
Ka bixitaanka Uganda wuxuu Soomaaliya gelinayaa marxalad muhiim ah oo la xiriirta masuuliyadda amniga dalka.
Muqdisho iyo deegaannada ku dhow waxay u baahan yihiin in la ilaaliyo marinnada muhiimka ah, waddooyinka isku xira gobollada iyo goobaha ay ciidamada ku leeyihiin saldhigyada istaraatiijiga ah.
Waxaa sidoo kale muhiim ah in dowladda Federaalka, maamulka gobolka iyo ciidamada ammaanka ay yeeshaan qorshe mideysan oo ku saabsan ilaalinta deegaannada la wareegayo.
Haddii ciidamada Soomaaliya ay awoodaan inay si joogto ah u sugaan fariisimahaas, kala-guurku wuxuu qayb ka noqon karaa qorshaha ay dalka kula wareegayaan masuuliyadda amnigiisa. Haddii se ay dhacdo in fariisimaha qaarkood ay waayaan ciidan iyo taageero ku filan, waxaa kordhi kara fursadaha ay kooxaha hubeysan uga faa’iidaysan karaan xaaladda.