Addis Ababa (KAAB TV) – Wasiiru-dawlaha Biyaha iyo Tamarta ee Itoobiya, Ambassador Asfaw Dingamo ayaa sheegay in komishanka dooxooyinka Niil ay noqon doonto tillaabo muhim ah oo lagu abuurayo saldhig hay’ado caalami ah oo la aqbalay oo muhiim u ah xaqiijinta horumar waara oo waara.
Heshiiska qaab dhismeedka iskaashiga Niil (CFA), oo ah mid ka soo baxay wadahadalo socday in ka badan toban sano oo u dhexeeya wadamada dooxada Niil ayaa qeexaya xuquuqda iyo waajibaadka horumarinta kheyraadka biyaha webiga Niil wuxuu kor u qaadaa ka faa’iidaysiga macquulka ah ee webiga.
Si kastaba ha ahaatee ugu yaraan lix waddan waa in ay ansixiyaan qaabka lagu dhisayo Guddiga Dooxada Niilka si kor loogu qaado loona fududeeyo hirgelinta CFA.
Koonfurta Suudaan ayaa noqotay waddankii ugu dambeeyay ee ansixiyay CFA, ka dib Itoobiya Rwanda Tanzania Uganda iyo Burundi.
Si loo hawlgeliyo guddiga, saddex-meelood laba meelood dalalka saxeexay waa inay ansixiyaan heshiiska. Marka la helo ansixinta baarlamaanka Koonfurta Suudaan, heerkan waa mid la gaari karo. Guddigan ayaa howshiisu noqon doontaa in ay dejiyaan hannaan caalami ah oo adag oo looga faa’ideysanayo kheyraadka webiga.
Heshiiskan oo ay garwadeen ka tahay Itoobiya, ayaa hadda taageero ka helay dalalka ku teedsan webiga, iyadoo Koonfurta Suudaan ay tahay dalkii ugu dambeeyay ee saxiixay. Heshiisku waxa uu doonayaa in la sameeyo wadaaga biyaha oo siman, kobcinta iskaashiga gobolka, iyo ilaalinta nidaamka deegaanka ee webiga Niil.
Wasiiru-dawlaha Biyaha iyo Tamarta Ambassador Asfaw Dingamo oo sidoo kale ahaa wada-xaajoodka Itoobiya sannadihii la soo dhaafay ayaa ku nuuxnuuxsaday doorka hoggaamineed ee Itoobiya ee u ololaynta isticmaalka sinnaan iyo macquul ah ee biyaha Niilka.
Waxa uu sheegay in dhismaha guddiga dooxooyinka Niilka sida ku cad CFA ay noqon doonto tillaabo muhim ah oo lagu xaqiijinayo ka faa’iidaysiga siman iyo horumar waara ee wabiga Niil si loo helo horumar la wadaago iyada oo la abuurayo hannaan hay’ad sharci oo caalami ah.
Dhismaha guddiga dooxada Niilka, sida ku cad heshiiska, ayaa noqon doonta mid muhiim ah. Guddigu wuxuu mas’uul ka noqon doonaa kormeerida qoondaynta biyaha, maareynta, iyo horumarinta dowladaha xubnaha ka ah, iyagoo ku shaqeynaya habraacyada sharciga iyo hay’adaha caalamiga ah ee la aqoonsan yahay.
Wasiiru dawlaha ayaa ku booriyay wadamada hadhay in ay dardar geliyaan ansixinta komishanka si loo xaqiijiyo in komishanka uu si deg-deg ah u hawl galo isaga oo ku celceliyay sida ay Itoobiya uga go’an tahay in ay taageerto shaqada Komishanka iyo sidii ay u heli lahayd aqoonsi caalami ah.
Dalku waxa uu komishanku u arkaa qaab caalami ah oo loo maareeyo kheyraadka biyaha, isaga oo ku daraya arrimo ay ka mid yihiin socodka biyaha, xaaladaha biyaha, iyo xogta saadaasha hawada si loo go’aamiyo qoondaynta loo siman yahay.
Mudnaanta hadda waa in si rasmi ah loo dhiso Guddiga iyo in la hubiyo in ay si habsami leh u shaqeeyaan. Itoobiya waxaa ka go’an in ay hogaamiso dadaallada lagu doonayo in lagu helo aqoonsi caalami ah oo loo helo golahan muhiimka ah, ayuu yiri Asfaw.