Warar laga helayo magaalada Mooyaale ee ku taalla xadka dowlad-deegaanka Soomaalida iyo Oromia ee Itoobiya ayaa sheegaya in dagaal culus uu saaka dib uga qarxay magaalada, iyadoo la maqlayo rasaas iyo qaraxyo ka dhacaya qaybo ka mid ah deegaanka.
Wararka hordhaca ah ayaa tilmaamaya in xaaladda amni ay mar kale kacsan tahay, iyadoo dadka deegaanka ay cabsi ka muujinayaan in dagaalku ku faafo xaafado iyo deegaanno kale oo ku dhow magaalada. Waxaa sidoo kale jira sheegashooyin sheegaya in weerarro cusub ay dhaceen, hase yeeshee faahfaahinta cidda dagaalka bilowday iyo khasaaraha ka dhashay weli si madax-bannaan looma xaqiijin.
Xiisaddan ayaa timid iyadoo Mooyaale ay toddobaadyadii la soo dhaafay ka dhacayeen dagaallo u dhexeeya dhinacyada Soomaalida iyo Oromada, kuwaas oo sababay dhimasho, dhaawac, burbur hantiyeed iyo barakac ballaaran.
Mooyaale waa magaalo xuduudeed muhiim ah oo ay qaybo ka mid ah maamulaan dowlad-deegaanka Soomaalida iyo dowlad-deegaanka Oromia. Magaalada iyo deegaannada ku dhow ayaa muddo dheer ahaa goob ay ka jiraan muranno la xiriira xuduudaha maamulka, dhulka, daaqa iyo awoodda maamul.
Xiisaddii ugu dambeysay ayaa si weyn u xoogaysatay 18-kii Oktoobar 2026, kaddib markii maamulka Soomaalidu uu xafiis cusub ka furay qayb ka mid ah magaalada, isla markaana calanka dowlad-deegaanka Soomaalida laga taagay goob lagu muransanaa.
Tallaabadaas ayaa dhalisay diidmo ka timid qaar ka mid ah dadka iyo dhinacyada Oromada, iyadoo maalintaas ay isku dhaceen booliska dowlad-deegaanka Soomaalida iyo maleeshiyaad Oromo ah. Intii uu socday iska horimaadka waxaa dhimatay gabar 13 jir ah oo Oromo ah, arrintaas oo sii kordhisay caro iyo xiisad labada dhinac ah.
Dabadeed waxaa dhacay dibadbaxyo, waddooyin la xiray iyo isku dhacyo kale oo hubeysan. Isku dayo ay sameeyeen odayaasha dhaqanka iyo dhinacyada amniga si loo dejiyo xaaladda ayaan si buuxda u xallin khilaafka.
Dagaalladii dhacay 22-kii Oktoobar kuma koobnaan bartamaha Mooyaale oo keliya, balse waxay gaareen deegaanno kale oo ay ka mid yihiin Malab, Chamuk, Bole, Kebele 01 iyo Waqo Dogo.
Sidoo kale, iska horimaadyo ayaa laga soo sheegay deegaannada Melka Guba, Melka Adi, Melka Chophi iyo Ela Orbi oo ka tirsan degmooyinka Gumi Eldallo, Wachile iyo Arero ee dhinaca Oromia.
Warbixinta warbaahinta Addis Standard ayaa sheegtay in ciidamo ka kala tirsan labada maamul iyo maleeshiyaad hubeysan ay isku dhaceen, iyadoo dadka deegaanka ay soo sheegeen rasaas culus, guryo gubtay iyo dad rayid ah oo ka cararay goobaha dagaalka.
Dhinacyada isku haya colaadda ayaa midba midka kale ku eedeeyay inuu hurinayo dagaalka, balse weli ma jiro baaritaan madax-bannaan oo si buuxda u caddeeyay mas’uuliyadda dhacdo kasta.
Warbixinnada kale ayaa iyaguna sheegay in guryo iyo goobo ganacsi ay waxyeello soo gaartay, gaadiidkii dadweynaha uu hakaday, isla markaana dadka rayidka ah ay ku adkaatay inay si caadi ah u gutaan nolol maalmeedkooda.
Tirada guud ee dadka dhintay iyo kuwa dhaawacmay weli si buuxda looma xaqiijin, waxaana jira kala duwanaansho u dhexeeya xogaha ay soo gudbiyeen dadka deegaanka iyo warbaahinta.
Saameynta ugu weyn ee dagaalka waxaa wajahaya dadka rayidka ah, gaar ahaan haweenka, carruurta iyo dadka waayeelka ah ee ku nool magaalada iyo deegaannada ku dhow.
Dad badan ayaa ka gudbay xadka una cararay gudaha dalka Kenya, gaar ahaan gobolka Marsabit, iyagoo raadinaya meel ammaan ah. Hay’adaha gargaarka ayaa ka digay in barakaca degdegga ahi uu culays ku noqon karo adeegyada biyaha, cuntada iyo caafimaadka ee deegaannada ay dadkaasi gaareen.
Hay’adda dabagalka colaadaha ee ACLED ayaa sheegtay in intii u dhexeysay 19-kii iyo 26-kii Oktoobar ay ugu yaraan 30,000 oo qof u gudbeen gobolka Marsabit ee Kenya, iyagoo ka cararaya dagaallada ka dhacay Mooyaale iyo deegaannada ku xeeran.
Warbixin ay baahisay Associated Press ayaa iyaduna 27-kii Oktoobar sheegtay in tirada dadka u qaxay Kenya ay gaartay 36,000, sida ay Qaramada Midoobay sheegtay. Dadka barakacay intooda badan waa haween iyo carruur.
Colaadda Mooyaale waxay cadaadis saareysaa dowladda federaalka Itoobiya iyo maamullada Soomaalida iyo Oromada, kuwaas oo looga baahan yahay inay qaadaan tallaabooyin lagu joojinayo dagaalka, laguna ilaalinayo dadka rayidka ah.
Dowladda federaalka Itoobiya ayaa door muhiim ah ku leh dejinta xiisadda, maadaama magaalada ay ku taallo deegaan ay isku hayaan laba maamul oo ka tirsan nidaamka federaalka dalkaas.
Waxaa muhiim ah in la helo baaritaan madax-bannaan oo lagu ogaado dhacdooyinka sababay dhimashada dadka rayidka ah, burburka hantida iyo barakaca, iyadoo dhinacyada ku lugta leh lagu cadaadinayo inay ka fogaadaan tallaabo kasta oo sii hurin karta colaadda.
Haddii dagaalka cusub ee saaka laga soo sheegayo Mooyaale la xaqiijiyo, wuxuu muujin karaa in heshiisyadii iyo dadaalladii lagu dejinayay xiisadda aysan weli keenin xasillooni waarta.
Dagaalka oo sii socda wuxuu halis gelin karaa isu socodka ganacsiga, gaadiidka iyo xiriirka bulshada ee labada dhinac. Mooyaale waa marin muhiim ah oo isku xira Itoobiya iyo Kenya, sidaas darteed colaadda halkaas ka dhacda waxay saameyn dhaqaale iyo mid bani’aadannimo ku yeelan kartaa dad ka baxsan magaalada.