Soomaaliya ayaa waxaa wajahaysa xaalad amni iyo siyaasadeed oo sii murkaysa, iyadoo maalmo kooban gudahood ay soo baxeen warar ku saabsan iska horimaadyo iyo xiisado ka jira meelo kala duwan oo dalka ah.
Duleedka Muqdisho waxaa laga soo sheegayaa dagaallo iyo dhaq-dhaqaaqyo ciidan, Baydhabo waxaa 17 Agoosto 2026 ka dhacay dagaal culus oo u dhexeeyay ciidamada Dowladda Federaalka iyo xoogag daacad u ah madaxweynihii hore ee Koonfur Galbeed, Cabdicasiis Xasan Maxamed Laftagareen, halka Gaalkacyo ay horraantii bishan ka dhacday iska horimaad dhex maray ciidamo federaal ah iyo puntlan.
Dhanka kale, Gedo ayaa weli ah mid ka mid ah meelaha ugu xasaasisan ee khilaafka Dowladda Federaalka iyo Jubaland, iyadoo muranka siyaasadeed iyo amni ee gobolka uu leeyahay saameyn ka baxsan xuduudaha Soomaaliya.
Arrimahan oo dhan waxay ku soo beegmayaan xilli Soomaaliya ay ku jirto muran siyaasadeed oo xooggan oo ku saabsan doorashooyinka, dastuurka, awood-qaybsiga federaalka iyo cidda gacanta ku haysa ciidamada dowlad-goboleedyada.
Baydhabo ayaa maanta noqotay goobta ugu weyn ee iska horimaad militari oo dalka ka dhacay.
Dagaalka ayaa Baydhabo ka dhacay xilli magaalada ay martigeliso boqolaal kun oo qof oo barakacayaal ah, taasoo sare u qaadaysa khatarta bani’aadannimo.
Baydhabo ma aha oo keliya xarunta maamulka Koonfur Galbeed; waa magaalo muhiim u ah isku socodka koonfurta Soomaaliya, isla markaana hoy u ah dad aad u badan oo barakacayaal ah.
Dhinaca Muqdisho, waxaa sidoo kale jira warar ku saabsan dagaallo iyo iska horimaadyo ka socda duleedka caasimadda.
Wararka ayaa sheegaya in ciidamada dowladda iyo ciidamo hubeysan ay isku dhaceen deegaano ka tirsan hareeraha Muqdisho, iyadoo la soo sheegayo in dagaalladu ay muddo socdeen.
xaaladda amni ee Muqdisho iyo hareeraheeda waxay weli tahay mid muhiimad gaar ah leh, sababtoo ah caasimaddu waa xarunta dowladda Federaalka, waxaana ku dhow deegaanno ay Al-Shabaab muddo dheer ku leedahay awood iyo dhaqdhaqaaq.
Qaramada Midoobay ayaa horey uga digtay in isku darka khilaafka siyaasadeed iyo rabshadaha Muqdisho uu khatar ku yahay xasilloonida dalka, iyadoo ugu baaqday dhinacyada Soomaaliyeed inay dib ugu laabtaan wada-hadal.
Gaalkacyo ayaa sidoo kale bishan noqotay goob kale oo xiisad militari ka dhacday.
4 Agoosto 2026, ayaa iska horimaad uu magaalada ku dhex maray ciidamo ka tirsan Dowladda Federaalka iyo ciidamada puntlad.
Dagaalka Gaalkacyo wuxuu ahaa mid kale oo muujiyay sida khilaafaadka siyaasadeed iyo kuwa ciidamada ay u gaari karaan magaalooyin horey loogu yiqiin xasillooni marka la barbar dhigo meelo kale oo Soomaaliya ah.
Gaalkacyo waxay ku taallaa meel ay ku kulmaan laba maamul oo Soomaaliyeed, Puntland iyo Galmudug.
Magaalada waxaa muddo dheer ka jiray dadaallo lagu ilaalinayay nabad iyo wada-noolaansho, balse kala duwanaanshaha siyaasadeed iyo amni ee labada dhinac ayaa mararka qaar magaalada ka dhiga meel xasaasi ah.
EUAA waxay diiwaangelisay in Mudug ay intii u dhexeysay Abriil 2025 iyo Maarso 2026 lahayd 114 dhacdo oo amni, kuwaas oo sababay 273 dhimasho, iyadoo Gaalkacyo ay lahayd tirada ugu badan ee dhacdooyinka gobolka.
Tani waxay muujinaysaa in inkasta oo Gaalkacyo mararka qaar loo arko magaalo xasilloon, haddana khilaafaadka hubeysan iyo kuwa beelaha ay weli yihiin khatar jirta.
Gedo ayaa laga yaabaa inuu noqdo meesha ugu adag ee xal siyaasadeed looga gaaro khilaafka Dowladda Federaalka iyo Jubaland.
Gobolku wuxuu xuduud la leeyahay Kenya iyo Itoobiya, wuxuuna leeyahay muhiimad istiraatiiji ah oo la xiriirta amniga, ganacsiga, siyaasadda iyo dagaalka Al-Shabaab.
EUAA waxay sheegtay in Gedo uu weli leeyahay dhulal waaweyn oo ay Al-Shabaab saameyn ama maamul ku leedahay, halka magaalooyinka qaarkood ay gacanta ugu jiraan xoogag isbahaystay oo ay ku jiraan ciidamada federaalka, Jubaland iyo ciidamada dalalka deriska ah.
Gobolka ayaa sidoo kale muddo dheer ahaa goob uu ka taagnaa khilaaf u dhexeeya Muqdisho iyo Jubaland.
“Xalka Gedo wuxuu aaday Nairobi” — Maxay tani ka dhigan tahay?
Hadalka ah in “xalka Gedo uu aaday Nairobi” wuxuu tilmaamayaa miisaanka ay Kenya ku leedahay siyaasadda iyo amniga gobolka.
Gedo wuxuu ku dhow yahay xadka Kenya, waxaana xiriir xooggan ka dhexeeya siyaasadda Gedo iyo arrimaha amni ee waqooyi-bari Kenya.
Khilaafka Dowladda Federaalka iyo Jubaland ayaa sidaas darteed marar badan ka gudba Muqdisho iyo Kismaayo, isagoo taabanaya Nairobi iyo xuduudda Kenya.
Falanqeyn uu CASS Center daabacay May 2026 ayaa sheegtay in Gedo uu noqday mid ka mid ah meelaha ugu muhiimsan ee tartanka awoodda iyo sharciyadda u dhexeeya Dowladda Federaalka iyo Jubaland.
Waxaa sidoo kale jiray walaac ku saabsan Doolow iyo Beled Xaawo, gaar ahaan maamulka garoonka Doolow iyo cidda gacanta ku haysa amniga iyo maamulka gobolka.
Xuduudda Kenya iyo Soomaaliya ayaa muddo dheer wajahaysay khatarta Al-Shabaab, iyadoo Gedo uu yahay marin muhiim ah oo u dhexeeya gudaha Soomaaliya iyo waqooyi-bari Kenya.
Dagaallada Baydhabo, Gaalkacyo iyo xiisadaha Gedo ma aha dhacdooyin gebi ahaanba kala go’an.
Khilaafka siyaasadeed wuxuu si weyn ugu xiran yahay qaabka doorashooyinka iyo isbeddellada dastuurka.
Dowladda Federaalka waxay doonaysaa hannaan doorasho oo ay u aragto inuu dalka u horseedi karo nidaam siyaasadeed cusub, halka mucaaradka iyo qaar ka mid ah maamul goboleedyadu ay qabaan aragtiyo ka duwan.
Dabayaaqadii Luulyo, wareeggii labaad ee wada-hadallada dowladda Federaalka iyo mucaaradka ayaa kusoo dhammaaday heshiis la’aan, iyadoo Puntland iyo Jubaland ay ka baxeen wada-hadallada.
Dowladaha iyo hay’adaha caalamiga ah ayaa si joogto ah ugu baaqaya dhinacyada Soomaaliyeed inay wada-hadal ku xalliyaan khilaafaadka.
Bayaan ay soo saareen saaxiibada caalamiga ah ee Soomaaliya 3 Juun 2026 ayaa ku baaqay in dhinacyadu dib ugu laabtaan wada-hadal, isla markaana si degdeg ah heshiis looga gaaro khariidadda doorashada.
Mid ka mid ah walaacyada ugu waaweyn ee hadda taagan ayaa ah in khilaafka siyaasadeed uu awoodda dowladda ka mashquuliyo dagaalka Al-Shabaab.
Al-Shabaab weli waxay leedahay awood ay ku fuliso weerarro, canshuur ka qaaddo meelo ay saameyn ku leedahay, isla markaana ku weerarto ciidamada dowladda.
ACLED waxay horey u tilmaantay in Al-Shabaab ay si gaar ah uga hawlgasho ama uga weerarto meelaha ku yaalla Bay, Gedo, Shabeellaha Hoose iyo Banaadir.
Marka ciidamada dowladda, maamul goboleedyada iyo xoogagga siyaasadeed ay isku mashquulaan, waxaa jirta cabsi ah in Al-Shabaab ay ka faa’iidaysato farqiga amni.
Dagaalka Baydhabo, xiisadda Gaalkacyo, dhaqdhaqaaqyada amni ee duleedka Muqdisho iyo khilaafka Gedo waxay soo bandhigayaan sawir guud oo muujinaya in Soomaaliya ay ku jirto marxalad siyaasadeed iyo amni oo aad u xasaasi ah.
Baydhabo waxay maanta muujisay sida khilaafka siyaasadeed uu ugu beddelmi karo dagaal gudaha magaalo.
Gaalkacyo waxay muujisay sida muranka ciidamada iyo awoodda dowladda dhexe uu u gaari karo magaalooyin muhiim ah.
Gedo wuxuu muujinayaa in khilaafka Muqdisho iyo dowlad-goboleedyada uu yeelan karo dhinac goboleed oo ay Kenya iyo Itoobiya dano amni ku leeyihiin.
Duleedka Muqdisho-na wuxuu xusuusinayaa in caasimadda iyo hareeraheedu weli yihiin goob amni ahaan aad u nugul.
Soomaaliya waxay hadda u baahan tahay heshiis siyaasadeed oo ka horreeya dagaal kale — waayo khilaaf kasta oo siyaasadeed oo isu beddela rasaas wuxuu ugu dambayn khasaaraha ugu badan ku dhacayaa shacabka.