Koonfur Afrika (KAAB TV) -Madaxweynaha Koonfur Afrika Cyril Ramaphosa ayaa ugu baaqay xisbiyada siyaasadeed ee dalkaas inay ka wada shaqeeyaan danta dalka iyadoo natiijadii ugu dambeysay ee doorashadii todobaadkii hore ay xaqiijisay in xisbigiisa ANC uu lumiyay aqlabiyadda markii ugu horeysay.
Natiijada, ayaa lagu dhawaaqay Axadii, waa doorashadii ugu xumayd ee muujinaysa ANC – dhaqdhaqaaqa xornimada Afrika ee ugu da’da weyn, mar uu hogaamiyo Nelson Mandela – tan iyo markii uu xukunka qabtay 30 sano ka hor, oo soo afjaray xukunkii caddaanka tirada yar.
Codbixiyayaasha oo ka cadhaysan shaqo la’aan, sinnaan la’aan iyo shaqo la’aan, ayaa hoos u dhigay taageeradii ANC ilaa 40.2 boqolkiiba, iyagoo hoos uga dhacay 57.5 boqolkiiba codbixinta baarlamaanka 2019.
Xisbiga ugu weyn mucaaradka, Democratic Alliance (DA), ayaa helay 21.6 boqolkiiba iyo uMkhonto we Sizwe (MK), oo ah xisbi cusub oo uu hogaamiyo madaxweynihii hore iyo hogaamiyaha ANC Jacob Zuma, ayaa ku guuleystey 14.7 boqolkiiba – taasoo ka soo jiidatay codadka ANC.
Natiijooyinka rasmiga ah ayaa muujinaya in ANC uu ku guuleystay 159 kursi oo ka mid ah 400 kursi ee baarlamaanka qaranka, taasoo hoos uga dhacday 230 kursi.
“Dadka Koonfur Afrika waxay ka filayaan xisbiyada ay u codeeyeen inay helaan mawqif midaysan, oo ay ka gudbaan khilaafaadkooda, oo ay u wada shaqeeyaan danta qof kasta. Taasi waa waxa Koonfur Afrika ay yiraahdeen,” Ramaphosa ayaa yiri ka dib markii guddiga doorashada uu ku dhawaaqay natiijada kama dambaysta ah.
Waxa uu doorashada ku tilmaamay “guul u soo hoyatay dimuquraadiyaddayada”.
“Waqtigan waa waqtigii aan dhammaanteen wax walba ka hormarin lahayn Koonfur Afrika,” Ramaphosa ayaa raaciyay.
Warbixinta laga soo xigtay Xarunta Natiijooyinka ee Midrand, Koonfur Afrika, Al Jazeera’s Mike Hanna ayaa sheegay in ANC ay hadda isku dayi doonto in ay hesho hab lagu dhiso dowlad cusub.
“Waa in ay heshaa lamaane si ay awood ugu yeelato maamul. Haddii kale, waxay isku dayi kartaa inay dhisto dawlad laga tirada badan yahay, taas oo ka dhigi karta mid aad u adag in la meel mariyo nooc kasta oo sharci ah ama horumarinta siyaasadda ANC,” ayuu yidhi.
Saraakiisha ANC ayaa goor sii horaysay sheegay in xisbigu uu ku hoosaysiyay natiijada oo aanu haynin “wax uu ku damaashaado” balse waxa ay garab istaageen Ramaphosa, mar ahaa hoggaamiyihii gorgortanka Mandela ee soo afjarida midab-takoorka, waxayna sheegeen in aanay u foorarsan doonin in ay cadaadis ku saaraan in uu xilka wareejiyo.
Muujinta saboolka ah ayaa kicisay mala-awaalka ah in maalmaha Ramaphosa laga yaabo in la tiriyo, sababtoo ah dalabaadka lammaanaha isbahaysiga mustaqbalka, ama natiijada loolanka hoggaanka gudaha.
“Taasi waa meel aan la tagi karin,” Fikile Mbalula, oo ah xoghayaha guud ee ANC, ayaa u sheegay shir jaraa’id, oo ah tii ugu horreysay ee xisbiga tan iyo codbixinta.
“Ma khalad ayaan galnay? Haa, waan sameynay. Dhanka maamulka iyo meel kasta oo kale, ayuu yidhi, isaga oo intaa ku daray in ANC ay hadda ka go’an tahay in ay soo dhisaan xukuumad “xasillooni ah oo awood u leh in ay si hufan u maamusho”.
Xisbiyada siyaasadeed ayaa hadda haysta laba toddobaad si ay heshiis uga gaaraan ka hor inta aan baarlamaanka cusub fadhiisan si ay u doortaan madaxweyne, kaas oo ay u badan tahay inuu weli ka soo jeedo ANC, maadaama uu yahay awoodda ugu weyn.
Warbaahinta maxalliga ah ayaa sheegtay in DA ay u furan tahay inay heshiis iskaashi la gasho ANC, iyada oo ku taageerta go’aamada muhiimka ah ee beddelka shaqooyinka sare ee baarlamaanka. Xisbiga Xoriyadda ee Inkatha (IFP) ayaa sidoo kale qayb ka noqon doona heshiiskan.
“Xaqiiqdii waxaan u maleynayaa in ANC aysan kaliya raaci doonin DA. Waxay u badan tahay inay raacaan qof sida IFP ah sidoo kale sababtoo ah aragtida ah in DA uu yahay xisbi aad u cad, ayay tidhi Melanie Verwoerd, oo ah falanqeeye siyaasadeed.
Hoggaanka ANC ayaa kulmi doona talaadada si ay u qorsheeyaan wadadii hore loo mari lahaa.
