Dhallinyaro Soomaali ah oo u safartay dalka Liibiya, iyagoo doonayay inay halkaas uga sii gudbaan qaaradda Yurub, ayaa la sheegay inay qaarkood ku dhinteen xeebaha dalkaas, halka qaar kalena la soo badbaadiyay kaddib markii ay rogmatay doon ay la socdeen.
Wararka laga helayo dhacdadan ayaa sheegaya in dad Soomaali ah ay ku jireen tahriibayaal doonayay inay ka gudbaan badda Mediterranean-ka, balse safarkoodii uu ku dhammaaday musiibo badeed.
Ilaa hadda si rasmi ah looma shaacin tirada dadka dhintay, kuwa la soo badbaadiyay iyo dadka weli la la’yahay. Sidoo kale, lama xaqiijin sababta keentay in doonta ay la socdeen ay rogmatay.
Waxaa socda baaritaanno iyo dadaallo lagu raadinayo dad la waayay, iyadoo la isku dayayo in la helo xog dheeraad ah oo ku saabsan xaaladda dadka saarnaa doonta.
Ciidamada ilaalada xeebaha Liibiya ayaa la sheegay inay wadaan hawlgallo lagu raadinayo dadkii la socday doonta rogmatay, iyadoo ay kaashanayaan mas’uuliyiin ka tirsan hay’adaha socdaalka iyo hay’adaha Qaramada Midoobay.
Hawlgallada ayaa diiradda saaraya raadinta dadka la la’yahay, badbaadinta dadka ku jira xaaladaha halista ah iyo ururinta xogta ku saabsan dadkii saarnaa doonta.
Dhacdooyinka noocan ah ayaa inta badan adkeeya in si degdeg ah loo helo tirada saxda ah ee dadka dhintay ama la la’yahay, gaar ahaan marka ay jiraan dad aan haysan dukumentiyo aqoonsi ama aan la xiriiri karin eheladooda.
Qoysaska dadka tahriibay ayaa wajahaya walaac iyo hubanti la’aan, maadaama aanay mararka qaar helin xog rasmi ah oo ku saabsan halka ay ku sugan yihiin ehelkoodu.
Liibiya ayaa muddo dheer ahayd mid ka mid ah marinnada ugu waaweyn ee ay tahriibayaashu u adeegsadaan inay uga gudbaan qaaradda Afrika una tallaabaan Yurub.
Dhallinyaro badan oo ka kala yimaada Soomaaliya, Itoobiya, Eritrea iyo dalal kale ayaa u safra Liibiya, iyagoo rajaynaya inay ka gudbaan badda Mediterranean-ka, una gaaraan dalalka Yurub.
Qaar ka mid ah dadkaas waxay safarka u galaan sababo la xiriira shaqo la’aan, duruufo dhaqaale, colaado, amni-darro iyo rajo la’aan ku saabsan mustaqbalka noloshooda.
Hase yeeshee, safarka ay maraan ayaa ah mid halis badan, waxaana dadka tahriibayaashu inta badan ku tiirsan yihiin shabakado tahriibin oo lacag ka qaata, iyagoo u ballanqaada inay gaarsiinayaan Yurub.
Doonyaha loo adeegsado safarradaas ayaa mararka qaar ah kuwo aan ku habboonayn safarro badeed oo dheer, waxaana dhici karta inay qaadaan dad ka badan awooddooda.
Inkasta oo Soomaali badan laga soo qaaday Liibiya ama ay dib ugu laabteen dalkooda, haddana waxaa weli jira dhallinyaro Soomaali ah oo ku sugan xaalado adag gudaha dalkaas.
Wararka la helayo ayaa sheegaya in qaar ka mid ah dhallinyarada ay ku xiran yihiin xabsiyo, halka kuwo kalena lagu hayo guryo ama goobo gaar ah.
Dadkaas ayaa la sheegay in mararka qaar lagu hayo xaalado ay ku xiran tahay in eheladooda ay bixiyaan lacag si loo sii daayo ama loogu oggolaado inay doonyo raacaan.
Xaaladdan ayaa walaac ku abuureysa qoysaska Soomaaliyeed, kuwaas oo mararka qaar lacag u dira dadka tahriibiya ama kuwa gacanta ku haya eheladooda, iyagoo rajaynaya in la sii daayo.
Qoysaska qaarkood ayaa wajahaya culays dhaqaale, maadaama ay ku khasbanaadaan inay bixiyaan lacag badan si ay u helaan xogta ama xorriyadda ehelkooda.
Dhallinyarada Soomaaliyeed ee u safarta Liibiya waxay wajahayaan khataro badan oo ay ka mid yihiin tahriibin, xarig, tacaddi, lacag baad ah iyo safarro badeed oo halis ah.
Dadka qaar ayaa ku dhinta saxaraha inta ay u sii socdaan Liibiya, halka kuwo kalena ay ku waayaan noloshooda badda Mediterranean-ka.
Kuwa ka badbaada safarradaas ayaa mararka qaar la kulma xaalado nololeed oo adag, iyagoo aan haysan dhaqaale ku filan, sharciyad ay ku joogaan dalalka ay maraan ama cid ay ka helaan taageero.
Sidoo kale, dadka tahriibaya ayaa halis ugu jira inay gacanta u galaan shabakado dadka ka ganacsada, kuwaas oo ka faa’iideysta duruufaha dhaqaale iyo rajo la’aanta dhallinyarada.
Badda Mediterranean-ka ayaa sannado badan ahayd mid ka mid ah marinnada ugu halista badan ee ay tahriibayaashu u adeegsadaan inay ku gaaraan Yurub.
Dadka ku dhinta badda waxaa ka mid ah Soomaali, Itoobiyaan, Eritreyaan iyo dad kale oo ka soo jeeda dalal ay ka jiraan colaado, amni-darro iyo dhibaatooyin dhaqaale.
Doonyaha yaryar ee loo adeegsado safarradaas ayaa inta badan la kulma xaalado badeed oo adag, iyadoo dadka saaran ay wajahayaan khatar ah inay rogmaan, biyo galaan ama ay muddo dheer ku go’doomaan badda.
Dhacdooyinka noocan ah ayaa marar badan sababa dhimasho iyo dad la la’yahay, kuwaas oo ay adag tahay in la helo ama la aqoonsado.
Musiibooyinka badda ka dhaca ayaa mar kale muujinaya baahida loo qabo in la xoojiyo wacyigelinta dhallinyarada iyo taageerada dadka ku jira xaaladaha adag.
Waxaa muhiim ah in qoysaska iyo bulshada Soomaaliyeed ay ogaadaan khataraha ay leedahay in dhallinyarada loo diro safarro aan lahayn dammaanad badbaado.
Sidoo kale, dowladda Soomaaliya iyo hay’adaha ay khusayso waxaa looga baahan yahay inay xoojiyaan dadaallada lagu caawinayo muwaadiniinta ku sugan Liibiya, gaar ahaan dadka ku xiran xabsiyada ama lagu hayo goobo gaar ah.
Abuurista fursado shaqo, waxbarasho iyo nolol wanaagsan gudaha dalka ayaa sidoo kale muhiim u ah yareynta sababaha ku riixa dhallinyarada inay tahriibaan.