Warbaahinta madaxa-bannaan iyo saxafiyiinta Soomaaliya ayaa wajahaya cadaadis sii kordhaya oo dhanka internetka ah, gaar ahaan baraha bulshada, iyadoo warbixin cusub lagu sheegay in warbaahinno iyo saxafiyiin Soomaaliyeed lala beegsaday in muuqaallo laga saaray baraha bulshada iyo xannibaado saameeyay gaarsiinta wararkooda.
Baaritaan uu sameeyay Ururka Suxufiyiinta Soomaaliyeed ee Somali Journalists Syndicate, SJS, ayaa lagu sheegay in weerarradan ay si gaar ah ugu bateen Facebook, oo ah barnaamij ay inta badan warbaahinta iyo saxafiyiinta Soomaaliyeed u adeegsadaan baahinta wararka iyo xiriirka bulshada.
Warbixintu waxay sheegtay in qaar ka mid ah warbaahinta in muuqaallo laga saaray bogaggooda, halka qaar kalena ay heleen farriimo lacag lagu dalbanayo si loo joojiyo sheegashooyinka iyo weerarrada.
Mid ka mid ah kiisaska lagu soo bandhigay warbixinta ayaa ah Sahal Cable TV oo ka howlgasha Puntland. SJS waxay sheegtay in Facebook laga saaray muuqaallo ay telefishinku soo geliyay, kadibna qof isticmaalayay lambar WhatsApp oo Bangladesh ah uu la xiriiray maamulka telefishinka, isagoo sheegtay inuu ka dambeeyay tirtirista muuqaalada, kadibna dalbaday lacag dhan 1,500 dollar. Maamulka Sahal Cable TV ayaa sheegay inuu diiday bixinta lacagta, isla markaana uu arrinta u gudbiyay Facebook.
Sidoo kale, SBC Somali TV ayaa lagu sheegay inay la kulantay sheegashooyin copyright ah kadib markii ay baahisay waraysi dadweyne oo laga qaaday magaalada Boosaaso iyo hadal uu jeediyay Madaxweynaha Puntland Siciid Cabdullaahi Deni. SJS waxay sheegtay in qaar ka mid ah waxyaabaha laga saaray Facebook, inkastoo warbaahintu ku doodday inay ahaayeen warar ay iyadu si toos ah u soo saartay.
Himilo Media ayaa iyaduna ka mid ah warbaahinta lagu sheegay inay wajahday weerarro noocan ah. Sida SJS sheegtay, warbaahinta ayaa muddo gaaban gudaheed heshay 13 sheegasho copyright ah, kuwaas oo lagu beegsaday warar ku saabsanaa arrimo siyaasadeed, doorashooyin iyo xaaladda amniga. Warbaahintu waxay cabashooyin ka gudbisay sheegashooyinka, balse qaar ka mid ah arrimahaas ayaan xal ka helin Facebook xilligii baaritaanka.
Gaylan Media ayaa sidoo kale lagu sheegay inay wajahday tiro badan oo sheegashooyin copyright ah. SJS waxay sheegtay in laga bilaabo dhammaadkii Juun ilaa horraantii Agoosto 2026 ay heshay ku dhowaad 22 sheegasho, iyadoo qaar ka mid ah wararka la beegsaday ay ku saabsanaayeen Madaxweynaha Soomaaliya Xasan Sheekh Maxamuud iyo khilaafaadka siyaasadeed ee u dhexeeya dowladda Federaalka iyo Puntland.
Shabelle TV iyo warbaahin kale ayaa sidoo kale lagu sheegay inay la kulmeen sheegashooyin badan oo sababay in warar laga saaro Facebook. SJS waxay sheegtay in qaar ka mid ah farriimaha ka dambeeyay tirtirista ay xambaarsanaayeen dalabyo lacag ah oo gaarayay 1,500 dollar si loo joojiyo weerarrada.
Xogbile Media ayaa iyaduna lagu sheegay inay wajahday cadaadis internetka ah xilli ay tabinaysay dibadbaxyo siyaasadeed oo ka dhacay Muqdisho. Sida SJS sheegtay, bogga warbaahinta waxaa lagu sameeyay sheegashooyin copyright ah oo saameeyay gaarsiinta bogga.
Dhibaatadu kuma koobna oo keliya copyright. Warbixinta SJS waxay sidoo kale xustay xaalado la xiriira jabsashada akoonnada, isku dayo lagu xannibayo bogagga iyo hoos u dhigidda gaarsiinta wararka.
Arrintan ayaa walaac gaar ah ku abuureysa warbaahinta Soomaaliya, maadaama Facebook uu yahay mid ka mid ah meelaha ugu muhiimsan ee shacabka Soomaaliyeed ay ka helaan wararka. Haddii warbaahin laga xannibo boggeeda ama wararkeeda si joogto ah looga saaro, waxaa si weyn u yaraada awoodda ay ugu gudbin karto shacabka macluumaadka ku saabsan siyaasadda, amniga iyo arrimaha bulshada.
SJS waxay sidoo kale sheegtay in qaar ka mid ah saxafiyiinta ay ka cabsadeen inay ka hadlaan arrimo siyaasadeed oo xasaasi ah kadib markii ay la kulmeen weerarro iyo cadaadis dhanka internetka ah. Taasi waxay saameyn ku yeelan kartaa shaqada saxafiyiinta iyo awoodda warbaahinta madaxa-bannaan ay ugu gudbin karto bulshada warar kala duwan.
SJS waxay sidoo kale sheegtay inay la xiriirtay Hay’adda Isgaarsiinta Qaranka si ay uga jawaabto eedeymaha ku saabsan ku lug lahaanshaha hay’adaha dowladda, balse aysan helin jawaab ku filan waqtigii baaritaanka. Meta-na kama aysan jawaabin su’aalihii SJS ee ku saabsanaa sheegashooyinka copyright-ka iyo tirtirista waxyaabaha warbaahinta.
Khilaafka copyright-ka ayaa sidaas darteed noqday arrin si weyn u saameyn karta warbaahinta Soomaaliyeed. Xuquuqda lahaanshaha muuqaalada iyo codadka waa arrin sharci ah oo muhiim ah, balse haddii nidaamka copyright-ka loo adeegsado sheegashooyin aan sax ahayn, waxaa ka dhalan kara dhibaato ku saabsan xorriyadda warbaahinta iyo helitaanka shacabka ee xogta.
Warbaahinta Soomaaliyeed ayaa sidoo kale looga baahan yahay inay si wanaagsan u ilaaliso akoonnada ay ku leedahay baraha bulshada, ayna kaydiso caddeymaha muujinaya lahaanshaha muuqaalada iyo wararka ay soo saarto. Sidoo kale, marka ay dhacaan sheegashooyin been ah, waxaa muhiim ah in warbaahintu isticmaasho hababka rasmiga ah ee cabashada iyo racfaanka ee ay bixiso Facebook.
Xaaladda ayaa imaanaysa xilli warbaahinta Soomaaliya ay si weyn ugu tiirsan tahay baraha bulshada si ay u gaarsiiso wararka malaayiin qof. Sidaas darteed, weerarrada internetka, xannibaadaha iyo sheegashooyinka copyright-ka waxay noqon karaan caqabad weyn oo ku wajahan shaqada warbaahinta.
Warbixinta SJS waxay ku soo gabagabeyneysaa in weerarrada noocan ah ay sii yareynayaan fursadda ay warbaahinta madaxa-bannaan ugu shaqeyn karto si xor ah, iyadoo saxafiyiinta iyo warbaahinta ay wajahaan cadaadis isugu jira mid internetka ah iyo mid ka baxsan internetka.
Arrinta ugu weyn ee hadda taagan ayaa ah in la xaqiijiyo cidda ka dambeysa sheegashooyinka been abuurka ah iyo in baraha bulshada ay awoodaan inay si degdeg ah u kala saaraan cabashooyinka saxda ah iyo kuwa loo adeegsanayo in lagu xannibo warbaahinta.
Ilaa hadda, SJS waxay soo bandhigtay kiisas badan oo ay ku sheegtay in warbaahinta Soomaaliyeed lagu beegsaday sheegashooyin copyright oo aan sax ahayn, halka qaar ka mid ah hay’adaha dowladda ay diideen inay ku lug leeyihiin weerarradaas.
Sidaas darteed, cadaadiska dhanka internetka ah ayaa noqday caqabad cusub oo hortaagan warbaahinta Soomaaliya, gaar ahaan warbaahinta madaxa-bannaan ee ku tiirsan Facebook si ay wararkeeda ugu gaarsiiso shacabka.