MUQDISHO (KAAB TV) – Soomaaliya ayaa waxaa ka taagan xaalad cunto yari daran iyadoo 4 milyan oo qof ay soo food saartay cunto yari aad u daran, sida lagu sheegay warbixinta caalamiga ah ee dhibaatooyinka cuntada ee 2024-ka. Warbixinta oo lagu falanqeeyay xaaladda sugnaanta cunnada ee dalalka xubnaha ka ah urur goboleedka IGAD, ayaa muujisay in inkastoo horumarro laga sameeyay, haddana xaaladda Soomaaliya ay tahay mid khatar ah, oo ka tarjumeysa arrimaha guud ee Geeska Afrika.
Gobolka IGAD guud ahaan waxaa ka jira cunto yari ka sii daraysa, iyadoo 62.9 milyan oo qof—25% dadka la falanqeeyay ay u baahan yihiin gargaar bini’aadantinimo oo degdeg ah. Tani waa koror 1 milyan ah laga soo bilaabo 2023, inta badan waxaa sabab u ah dagaalka ka socda Suudaan. Sudan ayaa hadda waxaa ka jirta heerkii ugu sarreeyey ee cunto yarida abid la diiwaan geliyo, iyadoo 25.6 milyan oo qof ay u baahan yihiin gargaar degdeg ah.
Soomaaliya waxa ay aragtay waxoogaa horumar ah, oo ay ku jiraan roobab wanaagsan oo da’ay saddexdii xilli ee la soo dhaafay iyo sii socoshada taageerada bini’aadantinimo. Si kastaba ha ahaatee, saamaynta abaarta 2020-2023, qiimaha cuntada ee sare u kacaya, iyo iskahorimaadyada maxaliga ah ee socda ayaa weli culays saaraya sugnaanta cuntada ee dalka. Warbixintu waxay ka digaysaa in guulahaas ay si fudud u lumin karaan haddii aan la helin taageero joogto ah, gaar ahaan gobollada u nugul fatahaadaha iyo rabshadaha.
Caqabadaha dhaqaale-dhaqaale, sida qiimo-dhaca lacagta iyo isbeddelka qiimaha cuntada, ayaa sii xaddiday helitaanka cuntada, gaar ahaan dhulka miyiga ah. Intaa waxaa dheer, iskahorimaadyada dalalka deriska ah sida Itoobiya iyo Suudaan ayaa carqaladeeyay ganacsiga gobolka, taasoo uga sii dartay cunno yarida Soomaaliya.
Warbixintu waxay iftiimisay xaaladda xun ee dadka nugul, gaar ahaan carruurta iyo haweenka uurka leh ama naaska nuujinaya. Guud ahaan gobolka IGAD, 11.4 milyan oo carruur ah oo shan sano ka yar ay hayso nafaqo-darro ba’an, iyadoo 2.8 milyan ay la ildaran yihiin khasaare ba’an. Soomaaliya ayaa weli ah mid ka mid ah dalalka ay sida aadka ah u saameysay, iyadoo nafaqo-xumo ay sabab u tahay hab-dhaqanka hooyada iyo dhallaanka oo aan ku filnayn iyo helitaanka adeegyada caafimaadka oo kooban.
Warbixintu waxay ku baaqaysaa in degdeg loo sameeyo dadaallo heer gobol ah oo la isku dubarido si wax looga qabto sababaha keenay cunto yarida Geeska Afrika. Waxay carrabka ku adkeyneysaa baahida loo qabo kordhinta maalgashiga nidaamyada cuntada waara, la xoojiyey adkeysi ka dhanka ah darafyada cimilada, iyo tallaabooyin firfircoon si loo yareeyo jahawareerka dhaqaalaha. Xallinta iskahorimaadyada socda ee keenaya barakaca iyo carqaladaynta wax soo saarka cuntada ayaa sidoo kale muhiim ah.
Iyadoo Soomaaliya ay horumar ka sameysay dhimista tirada dadka ku sugan Masiibada (IPC Wajiga 5), xaaladda guud ee sugnaanta cunnada ayaa weli ah mid jilicsan. Haddii aan la helin faragelin joogto ah, khatarta ka sii daraysa haqab-beelka cuntada ayaa weli ah mid sarreeya, kaliya maahan Soomaaliya laakiin guud ahaan Geeska Afrika.