Hay’adda Dhakhaatiirta aan Xuduudda Lahayn ee Médecins Sans Frontières (MSF) ayaa warbixin ka soo saartay xaaladdii caafimaad ee ka dhalatay dagaalladii iyo iska horimaadyadii hubeysnaa ee ka dhacay magaalada Baydhabo iyo nawaaxigeeda, iyadoo sheegtay in isbitaalka Bay Regional Hospital ay gaareen tiro badan oo dhaawacyo ah.
MSF ayaa sheegtay in dagaalladu ay ka billowdeen subaxnimadii 17-kii Agoosto 2026 gudaha magaalada Baydhabo iyo hareeraheeda. Sida ay hay’addu sheegtay, kooxaha caafimaadka ee MSF iyo Wasaaradda Caafimaadka Soomaaliya ee ka howlgala Isbitaalka Gobolka Bay waxay halkaas ku qaabileen 71 qof oo ku dhaawacmay iska horimaadyada, waxaana dadka dhaawacmay ka mid ahaa haween iyo carruur. MSF waxay sidoo kale xaqiijisay in afar qof ay dhinteen, waxaana dadka dhintay ka mid ahayd gabar da’yar.
Hay’addu waxay sheegtay in dadka dhaawaca ah ay weli isbitaalka soo gaarayeen xilliga ay warbixinta soo saareysay, taasoo muujinaysay in tirada dhaawacyada ay kordhi karto. Xaaladda ayaa culays dheeraad ah saartay adeegyada caafimaadka ee magaalada Baydhabo, kuwaas oo horeyba ula tacaalayay baahiyo caafimaad oo aad u badan.
MSF waxay si gaar ah uga digtay in Baydhabo ay hoy u tahay in ka badan nus milyan qof oo barakacayaal ah kuwaas oo magaalada u yimid sababo la xiriira colaado, abaar iyo amni-darro. Dadkan oo intooda badan ku tiirsan adeegyada caafimaad ee magaalada ayaa hadda wajahaya xaalad sii adkaanaysa, maadaama dagaallada cusub ay cadaadis dheeraad ah saarayaan nidaamka caafimaadka.
Hay’addu waxay sheegtay in marka rabshado cusub ay ka dhacaan magaalada, aysan dhibaatadu ku ekaan oo keliya dadka ku dhaawacma dagaalka, balse ay saameyn ku yeelato dhammaan dadka u baahan adeegyada caafimaadka. Qof qaba xanuun, haweeney uur leh, ilmo qaba nafaqo-darro ama qof u baahan adeeg degdeg ah ayaa dhammaantood wajahaya caqabado dheeraad ah marka amniga magaalada uu xumaado.
MSF ayaa sheegtay in kooxaheedu Isbitaalka Gobolka Bay ka taageeraan adeegyada gargaarka degdegga ah, hooyada iyo dhallaanka, carruurta, nafaqada iyo adeegyada bukaan-socodka. Sidaas darteed, marka dagaal ka dhaco gudaha ama hareeraha Baydhabo, isbitaalka waxaa si lama filaan ah ugu soo qulqula dhaawacyo badan iyadoo adeegyada kale ee caafimaadna ay weli socdaan.
Dagaalkii Baydhabo wuxuu sidoo kale ku soo beegmay xilli magaalada ay horey ula tacaalaysay xaalad bani’aadamnimo oo aad u daran. MSF ayaa bishii Agoosto soo bandhigtay natiijooyin ka soo baxay baaritaan ay bishii Luulyo ka sameysay 14 goobood oo ay ku nool yihiin dadka barakacayaasha ah ee Baydhabo.
Baaritaankaas oo lagu sameeyay 888 qoys ayaa muujiyay heer aad u sarreeya oo nafaqo-darro ah. MSF waxay sheegtay in mid ka mid ah labadii carruur ah ee baaritaanka lagu sameeyay uu qabay nafaqo-darro ba’an, halka mid ka mid ah afartii carruur ah uu qabay nafaqo-darro aad u daran.
Xaaladda qoysaska barakacayaasha ah ayaa iyaduna aad u adag. MSF waxay sheegtay in saddex meelood meel qoysaskii ay daraasadda ku sameysay ay ku noolaayeen hal waqti oo cunto ah maalintii, halka kaliya boqolkiiba laba qoysaska la baaray ay awood u lahaayeen inay helaan saddex waqti oo cunto ah maalin kasta.
Dhibaatada nafaqo-darrada ayaa sidoo kale si weyn u kordhisay baahida loo qabo adeegyada caafimaadka. MSF waxay sheegtay in tan iyo bilowgii 2026 in ka badan 21,000 carruur ah lagu daweeyay xarumaha bukaan-socodka ee nafaqo-darrada ee ay taageerto hay’addu magaalada Baydhabo, tiradaas oo ka badan laba jibbaar tii isla muddadaas sanadkii hore.
Carruurta u baahan daaweyn gudaha isbitaalka ayaa iyaguna aad u kordhay. Sida MSF sheegtay, 2,890 carruur ah ayaa la dhigay xarumaha daaweynta nafaqo-darrada ee isbitaalka, taasoo 78 boqolkiiba ka badan tiradii la diiwaangeliyay isla muddadii 2025.
Dhibaatadu kuma koobna nafaqo-darrada oo keliya. MSF waxay sheegtay in magaalada Baydhabo ay sidoo kale kordheen kiisaska jadeecada. Hay’addu waxay sheegtay inay 2026 daaweysay ku dhowaad 2,500 kiis oo jadeeco ah, halka tiradii sannadkii 2025 oo dhan ay ahayd qiyaastii 1,700 kiis.
Xaaladdan caafimaad ee adag waxaa sii xumeeyay abaarta ka jirta qaybo badan oo Soomaaliya ah. Qoysas badan ayaa ka soo barakacay miyiga kadib markii ay waayeen biyo, cunto, dalag iyo xoolo, waxayna u soo guureen Baydhabo iyagoo raadinaya nolol iyo adeegyo aasaasi ah.
MSF waxay horey u sheegtay in Baydhabo ay noqotay meel ay isugu yimaadaan dad badan oo ka soo barakacay gobollada Bay, Bakool iyo Shabeellaha Hoose iyo meelo kale. Qaar badan oo ka mid ah dadkaasi waxay magaalada ku yimaadeen iyagoo aan haysan dhaqaale ku filan, biyo joogto ah ama cunto ku filan.
Hay’addu waxay sidoo kale ka shaqeyneysaa sidii dadka barakacayaasha ah loo gaarsiin lahaa biyo nadiif ah. MSF waxay sheegtay inay biyo gaarsiisay goobo badan oo barakacayaashu ku nool yihiin, iyadoo adeegyada biyaha iyo fayadhowrka ay noqdeen qayb muhiim ah oo ka mid ah jawaabta bani’aadamnimo ee magaalada.
Marka xaaladdan lagu daro dagaallada soo noqnoqda, waxaa muuqata in dadka rayidka ah ee Baydhabo ay wajahayaan dhibaatooyin is biirsaday. Qofka ku nool xero barakacayaal ah wuxuu isku mar wajah karaa cunto yari, biyo yari, cudurro, amni-darro iyo adeeg caafimaad oo xadidan.
MSF ayaa si cad ugu baaqday in dadka rayidka ah, xarumaha caafimaadka iyo shaqaalaha caafimaadka la ilaaliyo, isla markaana dadka dhaawacmay loo oggolaado inay si ammaan ah u gaaraan goobaha caafimaadka. Hay’addu waxay ku adkaysatay in dagaallada ka socda magaalada aysan khatar ku ahayn oo keliya dadka hubeysan, balse ay si toos ah u saameynayaan shacabka aan waxba galabsan.
Baydhabo ayaa sidaas darteed wajahaysa xaalad laba dhinac ah. Dhinac waxaa ka jira colaado iyo iska horimaadyo hubeysan oo dhaawac iyo dhimasho sababa, halka dhinaca kale magaalada ay ka jirto xaalad bani’aadamnimo oo ay horseedeen abaar, barakac iyo cunto yari.
Dagaalkii ugu dambeeyay wuxuu muujiyay sida adeegyada caafimaadka ee magaalada ay ugu nugul yihiin xaaladaha amni. 71 qof oo dhaawac ah oo muddo gaaban ku soo gaara hal isbitaal ayaa culays weyn ku noqon kara xarun caafimaad oo isla waqtigaas daaweynaysa carruur nafaqo-darro qaba, haween uur leh, bukaano qaba cudurro kale iyo dadka u baahan adeegyada degdegga ah.
MSF waxay sheegtay in ay kordhisay awoodda sariiraha xarumaha caafimaadka si ay uga jawaabto baahida sii kordheysa. Hay’addu waxay sidoo kale sii waddaa adeegyada caafimaad, nafaqada, biyaha iyo adeegyada kale ee bani’aadamnimo ee dadka ku nool Baydhabo iyo goobaha ay ku nool yihiin barakacayaasha.
Warbixinta MSF waxay xambaarsan tahay fariin ka weyn tirada dadka ku dhaawacmay dagaalka. Waxay muujinaysaa in dagaal kasta oo ka dhaca Baydhabo uu kusoo aadayo magaalo horeyba ugu jirtay xaalad bani’aadamnimo oo aad u adag. Dadka magaalada ku nool iyo kuwa barakacayaasha ah ayaa u baahan xasillooni, amni iyo adeegyo caafimaad oo joogto ah, halka hay’adaha caafimaadkuna ay u baahan yihiin in la siiyo fursad ay shaqadooda ku sii wataan.
Hay’adda MSF ayaa ugu dambeyn ku celisay baaqeeda ah in dadka rayidka ah iyo adeegyada caafimaadka laga ilaaliyo colaadaha, iyadoo digniin ka bixisay in isku darka dagaal, abaar, nafaqo-darro iyo maalgelin la’aan uu sii xumeyn karo xaaladda dadka ku nool Baydhabo iyo guud ahaan Koonfur Galbeed Soomaaliya.
Xaaladda Baydhabo waxay sidoo kale muujinaysaa in xalka dhibaatada magaalada uusan noqon karin mid ku kooban daaweynta dhaawacyada dagaalka. Waxaa loo baahan yahay in wax laga qabto sababaha keena barakaca, amni-darrada, cunto-yarida iyo burburka adeegyada aasaasiga ah.